Научное наследие Гулама Гавса Хайбари

Аннотация

This scholarly article examines the life and creative biography of the famous Afghan writer and literary scholar, researcher Ghulam Ghaws Khaybari, and covers a wide range of information about the author that is still known. His time at Delhi University in India and his tenure as director of the Khyber Pakhtunkhwa Radio speaker and the «Pashtun Jag» (Voice of Pashtun) magazine are widely covered. Ghulam Gavs Khaybari is known as a Pashto – speaking writer and his works of art are studied throughout his career. It discusses the main ideas of the work of art and the problems it raises. The article also provides a detailed list of Ghulam Gavs Khaybari's previously published works of art and research. Keywords and expressions: Afghan literature, Pashto literature, storytelling, short stories, historical short stories, "Devona", "Fire campfire", "Storms". 15 S H ARQ M AS H ’ AL I Кириш. Ғулом Ғавс Хайбарий пашту ва дарий тилларида ижод этган икки тилли ёзувчи бўлиб, у 1933 йилда Нанграҳор вилоятининг Кома туманидаги Сангсарой қишлоғида дунёга келган. Жаноби Ғавс Хайбарий раҳматли Поянда Гулхоннинг ўғли, Шайх Абдулраҳмоннинг неварасидир1. Хайбарийнинг отаси савдогарчилик билан шуғулланган ва ўша замоннинг олди инсон- ларидан бири бўлган. Ўз қишлоғида бошланғич таълимни олган ва саккизинчи синф пайти- дан бошлаб мақолалар ёзади, ҳикоялар машқ қилади ва айниқса ёзма фантастикага бўлган ишқи жуда ошади. Хайбарий отаси томонидан Кобулдаги савдо билим юртига ўқишга юборилади, чунки отаси ўғлини ҳам ўзи каби етук савдогар бўлишини ва вақти келиб барча ишларини унга топширишни истарди. فلاج روسيفورپ يي اکيرما د ېک تساير لقتسم هپ وتاعوبطم د ېچ سروک وي مزيلانروژ د ناش هغد يربيخ ثوغ يلغاش یاپ هرس ولتسيخا هپ ېجرد ېړول د وا بوتيلايرب هپو يودنتسرم ېي يککشک نيدلا حابص داتسا یلښخب يادخ وا ړوج اوخل 2ه واسرو هت «Жаноби Ғулом Ғавс Хайбарий профессор матбуот департаменти қошида журна- листика бўйича америкалик профессор Жолфтомонидан ташкил этилган ва раҳматли устоз Сабоҳиддин Кушкаки ёрдамида ўқитилган курсни аъло баҳоларга битирди» Жаноб Ғавс Хайбарий билим юртини тугатиб иш фаолиятини кутубхонада ишлашдан бошлайди. Тиришқоқлиги туфайли у бир жойда тўхтаб қолмайди ва Ҳиндистонга кетиб Деҳли университетининг гуманитар факултетига ўқишга киради. Ўқишни тугатиб Хайбарий Кобул радиосида сухандон бўлиб, кейин эса радио идораси томонидан нашр этилган “Паштун жағ” (“Паштун овози”) журнали мудири бўлиб ишлади. Хайбарий мудирлик вақтида босиб чиқилган журналларнинг ҳар бир сонида ўқувчилар ўқиши учун “инглиз адабиёти” деб номланган алоҳида саҳифа, шунингдек, афғон мусиқачилари ва санъаткорлари тўғрисидаги ҳужжатли маълумотлар тақдим этилган3. نوتښپ ياځ رپ ناغفا د هرس همان هل نيدلا لامجديس د ېک هلاقم رس هوي هپ ېڼاپځرو د ام ځرو هوي :يياو يربيخ ثوغ و ش هړکار راطخا اوخل ليهس رتکاډ رشم د ېسسوم د هتام هرس راک ېدپ وخ ،یکيلو «Ғавс Хайбарийнинг сўзларига кўра бир куни газетанинг бир бош мақоласида Саид Жамолиддин номига қўшиб Афғон деб ёзиш ўрнига Паштун деб ёзган ва ташкилотнинг раҳбари доктор Суҳайл томонидан огоҳлантирилгандим4» Шундан сўнг Жаноб Хайбарий бадиий ижод билан жиддий шуғулланишни бошлайди ва ўз асарларини “Хайбарий” ёки “Шаҳомат” тахаллуслари остида чоп этди. صلخت يناټپ ۍړمول يربيخ ثوغ يلغاش« :يکيل وا يوک هتروپ یساد هدرپ مه هن زار ټپ لب وي هل يربيخ ثوغ د بحا ص او نيب » يد يوش رشن )هماګنه ،بوشآ ،دنموزرآ( هکل ونومون وراعتسم هپ ېي ېلاقم ينيځ وا ،وش يربيخ ايب هتسورو دولرد «Бенаво соҳиб Ғулом Ғавс Хайбарийнинг сирини очиб беради ва шундай деб ёзади: Жаноби Ғавс Хайбарий биринчи Патони тахаллусини олганди, кейинчалик Хайбарий тахаллусини олди ва баъзи маъқолаларини Орзуманд, Ошуб, Ҳангома тахаллуслари остида нашр эттирган5» Жаноби Ғавс Хайбарий дарий, пашто, ингилиз ва урду тилларини мукаммал билиши унга ҳаёти давомида жуда ас қотди. Чунки у етти йил давомида Ҳиндистондаги “Ол Индия” радиосида пашту барномаси сухандони бўлиб ва Нанграҳор вилояти нашриёт ишлари бошқармасининг бошлиғи сифатида кейинчалик эса, Кобулдаги Информатсия ва маданият вазирликларида ўз иш фаолиятларини юритган. 1 Inomxo’jayev R. “Афғонистон дарийзабон адабиёти II” – Тошкент: Ўзбекистон, 2018. - Б. 112 2 http://www.samsoor.com/fullstory.php?id=791 3 http://lomritob.com/archives/7240 4 http://www.samsoor.com/fullstory.php?id=791 5 http://www.samsoor.com/fullstory.php?id=791 16 S H ARQ M AS H ’ AL I Шунингдек Хайбарий кўплаб илмий ва адабий семинар ва конференсияларда фаол қатнашган, улар орасида Хўжа Абдуллоҳ Ансори илмий конференсияси, Рўшонийлар илмий – тарихий семинари, Кобулда бўлиб ўтган Боязид Ансорий шахсияти ва илмий даражаси семинари, Пешоварда ташкил этилган Хушхолхон Хатак илмий семинари ва бошқалар бор1. Шуни ҳам айтиш лозимки Жаноби Хайбарий ўзининг илмий ва маданий фаолияти давомида кўплаб мамлакатларга сафар қилган. Ўзбекистон, Тожикистон, Чехословакия, Ҳиндистон, Покистон, Россия ва бошқалар шулар жумласидандир. Жаноб Хайбарий 1338 ҳижрий шамсий (1959 мелодий) йили уйланган ва икки ўғил, тўрт қизнинг отасидир. Унинг тўнғич ўғли Ҳиндистон ва Британияда