Сравнительный анализ соматической фразеологии хинди и узбекского языков

Аннотация

The peculiarities of each language are manifested in phraseologisms – stagnant phrases, in which it is considered an important layer. Expressions express different relations between individuals in a short and concise manner, at the same time understandable and meaningful. The article draws on a comparative analysis of combinations of somatic words related to the field of phraseology. They were given on the basis of theoretical materials on phraseology, scientific literature and translation collections. In this article, a comparative translation of phraseologisms from the speech of heroes in artistic works was also analyzed. When translating phraseological units from Hindi into Uzbek, first of all, one must be able to choose their equivalent or alternative and apply the equivalent or alternative variants of the phrase in the Indian language. The main purpose of writing this article is to provide a comparative analysis of phraseologisms in the Indian language made of somatic nouns. The article examined the meanings of 3 semantic groups in comparative analysis. That is: a) full compatibility; B) partial compatibility; C) completely dissimilar; Phraseological units mainly V.M. Beskrovny’s II roof was concentrated on the surface of the first roof of the dictionary "Hindi-Russian Dictionary", from which the most active and non-somatic words were involved in the composition. In the article, mainly from Uzbek scientists the book “Explanatory phraseological Dictionary of the Uzbek language” by Sh. Rakhmatullaev was used to give alternative variants of Uzbek language. Phraseological units are translated in three different ways: each words translation; literal translation; meaning; In place of the conclusion, the fact that phraseological units in the Indian language were given with Uzbek variants when subjected to comparative analysis was given as a final. Keywords and expressions: Phrase, phraseologism, comparative analysis, semantic analysis, classification of expressions, phraseological unit. Кириш. Фразеологик бирликлар(ФБ тарзида берилади) сўз бирикмаси ёки гаплар каби нутқ жараёнида ҳосил бўлмайди, балки худди сўзлар сингари тилда қотиб қолган яъни тайёр ҳолда бўлади. Масалан: आँखो का काजल चुराना Сўзма-сўз таржима: кўзнинг сурмасини ўғирламоқ; Адабий таржима: кўзини шамғалат қилмоқ; Маъноси: айёрлик билан бирор ишни қилмоқ; कान का कच्चा Сўзма-сўз таржима: қулоқнинг ишончсизлиги(хом); Адабий таржима: лаққа тушмоқ; Маъноси: эшитган гапига ишонувчан, алданмоқ; Мақолада асосан ҳиндий тилидаги соматик фразеологизмларни (СФ тарзида берилади) ўзбек тилида берилишида муқобил ва эквевалентини қидиришга ҳаракат қилинди. Ана шу муқобил ибора ҳиндий тилидаги СФларга бутунлай ўхшамайди, чунки бу ўринда эквивалент қидирганда, СФларнинг маъно жиҳатига асосий эътиборни қаратдик. Бундай эквивалент ёки муқобил вариантни танлаш “семантик таржима”1 дейилади ва у контекстдаги маъносига кўра асосланади. Ҳақиқатан ҳам фразеологизмларни бир тилдан иккинчи тилга таржима қилишда “семантик таржима” тушунчаси ва терминини қўллаш қулайдир. Биз ишни янада тушунарли ва аниқлик киритиш мақсадида семантик жиҳатдан 3 гуруҳга ажратдик. Биринчи гуруҳ – тўла мослик (маъно жиҳатидан (семантик) ва шаклан ўхшаш СФлар) Иккинчи гуруҳ – қисман, деярли ўхшайдиган (маъно жиҳатидан ўхшаш, шаклан бироз фарқ қиладиган СФлар) 1 Hatim Basil, Munday J. Translation. An Advanced Resource Book. Routledge. – London: N.Y., 2004. – P. 160. 80 SHA RQ MA SH’ A LI Учинчи гуруҳ – умуман ўхшамайдиган ( маъно жиҳатидан ўхшаш, шаклан турли хил СФлар) а) Биринчи гуруҳга мансуб СФлар билан танишиб чиқамиз: ऑंख-(мс) 1) кўз; 2) кўриш қобилияти; आँख डालना = кўз ташламоқ – қарамоқ; Ўзбекча еквеваленти: Кўз югуртирмоқ; Кўз қирини ташламоқ; Масалан: के वल आंख डालने से काम न चलेगा , इसमे तो अधिक समय देना पडेगा । Фақатгина кўз ташлаш билан иш битмайди, бунга кўпроқ вақт ажратиш керак. Масалан: के वल आंख डालने से काम न चलेगा , इसमे तो अधिक समय देना पडेगा । Фақатгина кўз ташлаш билан иш битмайди, бунга кўпроқ вақт ажратиш керак. Маҳкам узун совутларга кўз югуртира бошлади (П. Қодиров. Уч илдиз) आंख चार होना Кўз уриштирмоқ; जब जब आंखे धमली है तब तब प्यार हुआ है। Кўз кўзга тушганида севги пайдо бўлади. Ўзбекча эквеваленти: Кўз уруштирмоқ; кўзи кўзига тушмоқ; Шу пайт қизнинг худди гўдакларники сингари бежирим лабларида табассум ғунчаси очилди, юлдуз билан кўз уриштираётгандек, унга узоқ тикилиб қолди. (Р. Файзий, Чўлга баҳор келди) कान-(мр) 1) қулоқ; 2) эшитиш; कान देना – қулоқ бермоқ; қулоқ солмоқ; धिक्षको ंकी बातो ंपर कान दीधजए। Муаллимларнинг гапларига қулоқ солинг. Ўзбекча эквеваленти: қулоқ солмоқ (гапга) Узоқдан ашула эшитилиб қолди. Нотаниш, аммо жуда ёқимли овоз. Беихтиёр қулоқ солдим. (И. Раҳим, Ҳилола) Биз тадқиқот жараёнида В.М. Бескровныйнинг II томли «Хинди-русский словарь»1 луға- тининг иккинчи томига мурожаат қилдик. Сабаби, ҳиндий тилидаги СФ ларнинг ўзбек тилидаги муқобил эквевалентлигини янада кенгроқ ёритиш учун. मुँह – 1) юз; 2) оғиз; 3) қовоқ; मुँह बंद कर देना – оғзини