Некоторые комментарии к глаголам действия в арабском языке

Аннотация

This article briefly describes the set of verbs in Arabic and Uzbek, its study by linguists, comparative lexical-semantic analysis of action verbs in both languages. In the study of the lexical-semantic relations of action verbs in Arabic language, special attention should be paid to aspects related to the meaning of verbs, such as synonyms and antonyms between them. Among the verbs of action in Arabic, there are many verbs that have polysemantic meanings, and sometimes they are used in their original meaning, and sometimes in other meanings as well. The meaning of these verbs also depends on the event or situation to which they are related. While the original, original meaning of the verb is mainly related to the normal state of the subject, other meanings serve to express his emotional state. During study of lexical-semantic relations related to action verbs in Arabic, special attention should be paid to which prepositions these verbs come with, because a particular action verb depends on whether the object to which the action is directed is animate or inanimate may require a different preposition. In synonymous relations, the verbs of action differ according to the extent to which the action lasted, for what purpose it was performed, or by what means it was performed. There are similarities and differences in the expression of the verb "to come" in Uzbek and in Arabic. In Uzbek, the main semantic of this action verb is quite simple, but the content is almost identical to the Arabic lexeme "to come". In Uzbek, this verb requires that the object to which it is directed come mainly in the infinitive, place-time, exit, and direction verbs, while in Arabic they are represented by a preposition giving the meaning of an infinitive or a definite conjunction. In expressing some of the meanings of the verb "to come" in the Uzbek language, it is necessary to use their Arabic alternative, and in some cases, the meanings of this verb in the Uzbek language. in Arabic it is also expressed by the verb "to come", but in this case it is necessary to choose a verb that expresses the expected meaning from the synonymous verbs that mean "to come" in Arabic. Keywords and expressions: verb category, verb tenses, verb semantics, Arabic and Uzbek linguistics. Туркий тиллар, хусусан, ўзбек тилидаги ҳаракат феълларидаги лексик-семантик муноса- батларни ўрганишда ушбу феълларнинг синонимлик ва антонимлик хусусиятлари алоҳида аҳамият касб этади. Ўзбек тилидаги ҳаракат феълларининг синонимлик хусусиятлари ўрга- нилганда, кўп маънони касб этган бир ҳаракат феъли икки ёки ундан ортиқ маънога эга ўзаро синонимик қаторни ташкил этиши мумкинлиги маълум бўлди (айнимоқ, бузулмоқ). Ҳаракат феълларининг синонимик қаторига кирувчи сўзлар тушунчанинг белгисини турли даража 37 SHA RQ MA SH’ A LI билан ифодалаши мумкин. Синонимик қатордаги баъзи сўзлар белгини нормал даража билан ифодаласа, баъзилари кучли даражани кўрсатиши, айримлари эса белгини кучсиз даража билан ҳам ифодалаши мумкин (овора қилмоқ, сарсон қилмоқ, саргардон қилмоқ). Шунинг- дек, ҳаракат феълларининг синонимик хусусиятини ўрганганда, уларнинг эмоционал бўёқ- дорлигига кўра, адабий тилга ёки диалектларга хос бўлишига кўра, кўп ёки оз қўлланилишига кўра ўзаро фарқланишини ҳам ҳисобга олиш лозим1. Ҳаракат феълларининг антонимлик хусусияти ўрганилганда, улар асосан белгини билду- рувчи антоним сўзлардан (сифатлардан, равишлардан) ясалган феъллар бўлиши ойдинла- шади (кенгаймоқ-тораймоқ,кўпаймоқ-озаймоқ, секинлашмоқ-тезлашмоқ). Бундан ташқари, антонимлар қарама-қарши ҳаракатни билдирувчи феъллар орасида ҳам мавжудлигини кўрамиз (бормоқ-келмоқ, кирмоқ-чиқмоқ)2. Ўзбек тилидаги феъллар лексик-грамматик хусусиятларига кўра мустақил ва ёрдамчи феълларга бўлинади. Араб тилшунослигида феъл деганда ҳаракатни ифодалайдиган сўзлар тушунилади. Бундай сўзлар қатъийликни , янгиланиш ҳамда содир бўлишни ифодалайди. Араб тилшунос олимлари феълга шундай таъриф берадилар. “Феъл муайян бир хатти- ҳаракатни ифодалаб, ушбу хатти- ҳаракат эгага ёки бирор бир воқеа-ҳодисага тегишли бўлади.” Доктор Мустафо Жамолиддин шундай дейди: “Фикримча, содир бўлиш ибораси феъл сўзининг рамзий маъносини ифодалайди. Шунингдек, бу ибора янгиланиш, ўзгариш маъносига ҳам бир мунча яқиндир”. Машҳур араб тилшуносларидан Ҳифни Носиф ўзининг “Ад-дурус ан-наҳвия ” асарида феълга шундай таъриф беради: “Иш- ҳаракат замонни англатувчи ҳар бир сўз феъл деб аталади. Феъл уч қисмга бўлинади: ўтган замон , ҳозирги замон, буйруқ майли. Масалан: ёзди, ёзаяпти, ёз!. Иш-ҳаракатнинг ўтган замонда содир бўлганини англатувчи феъл ўтган замон феъли (фиъл мозий) деб аталади. Иш-ҳаракатнинг ҳозирги-келаси замонда содир бўлганини англатувчи феъл ҳозирги замон (фиъл мудориъ) деб аталади. Иш –ҳаракатда талаб буйруқ маъносини англатадиган феъл буйруқ майли (фиълу амрин) деб аталади. Замонавий араб тилшунослари феълларни маъносига кўра бир неча гуруҳга бўладилар. 1. Бошланиш-макон ва замонга кириш маъносини ифодаловчи феъллар )ذخأ ,عرش ,أدب لثم عو