Особенности жанра «роман-путешествие» в современных арабских новеллах

Аннотация

This article examines the features of the genre “travelogue” in modern Arabic short stories. “Travelogue” is one of the oldest and most varied genres. During the many thousands of years of human history, and especially after the appearance of written literature, thousands of works on the subject of travel were created in the languages of the peoples of the world. The genesis of the genre is the result of the synthesis of the traditions of folklore and written literature, where works of folklore (e.g., fairy tales) were created and in written literature (e.g., ancient travel notes), in the center of which there is a traveler-narrator. As genre- compositional features of travelogue, you can point out that the focus is on the image of the traveler-narrator and the presence of the fact of travel (changing in space and time movement in a certain direction), and it is noteworthy that the traveler-narrator stands in the status of an observer and compares what he saw in a foreign land with the situation in his native country. Although these main features of the genre were preserved, a number of other manifestations of travelogue appeared in the course of the development of literature. If in Uzbek classical literature the works describing the impressions of travel are called “sayokhatnoma”, then in Arabic literature this genre is called “rihla”. Studying modern Arabic fiction, you can trace how writers create works in the genre of travelogue, combining elements of the genre with the genre of the short story. A number of modern and contemporary Arab writers, such as Muhammad al- Muwaylihi, Sunallah Ibrahim, Jamal al-Ghitani, and Abdurahman Majid al-Rubeyi, used features of the travelogue genre in their short stories and novels. Among them can be the Syrian writer Abdus-Kalam Al- Ujayli (1918-2006), whose travel collections, such as Journey to Europe and The Call to Travel, consist of short stories that reflect the peculiarities of the travelogue genre. The collections Journey to Europe, Call to Travel comprise 22 short stories about travelling. Abdus-Salam al-Ujaili depicted with high artistry the greatness of his motherland Syria, where he was born and raised, showed its beautiful nature, the way of life, occupations, religion of the population, as well as he gave a description of some cities, their history, and shared his impressions of unspeakable Paris after a trip to Europe. Keywords and expressions: “travelogue” genre, literary process, poetic tradition, realism, folklore, written literature, history, literary heritage. Кириш. Башарият адабиёти тарихининг узоқ минг йилликлар давомида яратилган асар- лари орасида саёҳатнома жанри ўзининг бошқа жанрлар орасида тутган муҳим ўрни билан ажралиб туради. Маълумки, саёҳатнома – энг қадимги насрий жанрлардан бири ҳисобланади. Инсониятнинг кўп минг асрлик тарихи давомида ва айниқса, ёзма адабиёт пайдо бўлганидан сўнг дунё халқларининг тилларида сафар, саёҳат мавзусида минглаб асарлар яратилган. Ўзбек классик адабиётида саёҳат таассуротларини тасвирловчи асарлар саёҳатнома деб аталган бўлса, бу жанр арабларда “риҳла” ( тж.“саёҳат”) деб номланади. Мазкур насрий жанр бўлиб, йўлчининг сафар давомида кўрган-кечирганлари, ўзга юртларнинг табиати, ижти- моий-маиший турмуши, халқи, урф-одатлари ва бошқа шу каби қизиқарли ва фойдали маълумотлар берувчи асардир. Аксар ҳолларда, саёҳатномалар ўз олдига ўзга юртлар ҳақида маълумот бериш, яъни маърифий мақсад билан бир қаторда, публицистик, бадиий-эстетик, фалсафий, сиёсий мақсадларни ҳам қўяди. Жанрнинг генезиси фольклор ва ёзма адабиёт анъаналарининг синтезлашуви натижаси бўлиб, марказида сайёҳ-ҳикоячи турган асарлар фольклор (мас., эртаклар) ва ёзма адабиётда (мас., антик саёҳатномалар) жуда қадимдаёқ яратилган. Саёҳатномаларнинг жанр-композицион хусусиятлари сифатида марказида сайёҳ- ҳикоячи образининг туриши ва сафар (муайян йўналишдаги макон ва замон ўзгарувчи ҳаракат) фактининг мавжудлиги, сайёҳ-ҳикоячининг кузатувчи мақомида туриши ва ўзга юртда кўрганларини ўз юртидаги ҳолат билан қиёслаб бориши кабиларни кўрсатиш мумкин. Жанрнинг ушбу асосий хусусиятлари сақлаб қолингани ҳолда, адабиёт ривожи давомида 61 SHA RQ MA SH’ A LI Саёҳатноманинг бир қатор бошқа кўринишлари ҳам пайдо бўлди. Жумладан, кўпроқ публицистик характердаги ва ижтимоий-маърифий мақсадларни кўзловчи “ўз юрти бўйлаб сафар”лар,ўз юртидаги ҳолатни шартли равишда таҳлил қилиш, ижтимоий-сиёсий қарашларни ифодалаш мақсадларига қаратилган ва кўпроқ сатирик характердаги асли мавжуд бўлмаган “фантастик юртлар”га саёҳатлар, хорижликларнинг муаллиф юртидаги саёҳати ва бошқалар. Шунингдек, адабиёт тарихида жанрга хос шаклий хусусиятлар (сайёҳ, сафар факти) олингани ҳолда, саёҳатномалардан ўзгача мақсадларни кўзловчи асарлар ҳам кўплаб учрайди. Мақсад ва вазифалар. Мазкур мақолада замонавий араб ҳикоянависилигида “саёҳатнома” жанр хусусиятлари тҳлил қилинган. Усуллар. Мақолада қўйилган мақсад ва вазифалардан келиб чиққан ҳолда, қиёсий-тарихий, қиёсий-типологик таҳлил мето