История языка урду и его положение в Индии и Пакистане

Аннотация

This article writes about the history of Urdu and its position mainly in India and partly in Pakistan as it emerged in the past centuries, took its place during the political conflicts in India and was enriched by differences with Hindi and other languages and is now the only language of India and Pakistan. At the same time, it is believed that this unique language has evolved over time in both countries, India and Pakistan, and has a place among the general public with its literature and culture, which has been highlighted by many Urdu scholars. Urdu is spoken in two countries in Pakistan and India. The article considers Urdu as the language of Pakistan, whose roots are in India and when the country was divided Pakistan was an Urdu country and India also has a certain number of Urdu speakers. In this case, the Urdu language was considered not only in the field of linguistics, but also in literary life. Keywords and expressions: India, Pakistan, Urdu, Hindustani, Rekta, Dakhini, Dehlavi, Dean, Horde, J. Gilchrist, Said Ahmad Khan, Hindu Aryan languages, Wali, Aurangabad, Mir Taqi Mir, Abdulhak, Abulkalam Azad, Muhammad Iqbal, M Jinnax, .Winner. 87 SHA RQ MA SH’ A LI Кириш. Республикамизда босқичма-босқич демократик тамойилларнинг устуворлигига асосланган янги жамиятни қуришга йўналтирилган ислоҳотлар доирасида таълим-тарбия ишларига катта аҳамият берилмоқда. Жумладан, Ўзбекистон Республикасининг “Таълим тўғрисида”ги Қонуни ва Кадрлар тайёрлашнинг Миллий дастури мамлакатнинг ижтимоий- иқтисодий ва маданий тараққиётини таъминлаб берувчи асосий омил сифатида намоён бўлиб, ушбу ҳужжатларда замон талабларига мувофиқ бўлган барча шарт-шароитлар ва ҳаммадан аввал инсон манфаатларининг устуворлигини таъминловчи имкониятлар, унинг эҳтиёжларини амалга ошириш масалалари билан бир қаторда рақобатбардош, юқори малакали мутахассисларни тайёрлаш асослари белгилаб қўйилган. Чунончи, Республикамиз Биринчи Президентининг 2012 йил 10 декабридаги ПҚ-1875-сонли “Чет тилларни ўрганиш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарорида келтирилишича “…мамлакатда Ўзбекистон Республикасининг “Таълим тўғрисида”ги қонунини ҳамда Кадрлар тайёрлаш миллий дастурини амалга ошириш доирасида чет тилларга ўқитишнинг комплекс тизими, яъни уйғун камол топган, ўқимишли, замонавий фикрловчи ёш авлодни шакллантиришга, республиканинг жаҳон ҳамжамиятига янада интеграциялашувига йўналтирилган тизим яратилди”. Давлатимизнинг хорижий шарқ мамлакатлари билан ижтимоий, сиёсий, маданий ва иқтисодий алоқалари мустаҳкамланиб бораётган бир пайтда чет тилларини, жумладан, шарқ тилларини мукаммал билувчи, салоҳиятли филологлар, таржимашунослар, синхрон- таржимонларни етиштириб бериш куннинг долзарб масалаларидан бири ҳисобланади. Бунда Ўзбекистоннинг узлуксиз таълим тизимига чет тилларини ўргатиш бўйича халқаро таълим стандартларини жорий қилиш ва “чет тилларини эгаллашнинг Умумевропа компетенциялари: ўрганиш, ўқитиш, баҳолаш” даражаларига асосланиш муҳим аҳамият касб этади. Мамлакатимиз ижтимоий ва сиёсий ҳаётида улкан ўзгаришлар юз бериб келмоқда. Миллий ва маънавий қадриятларимиз қайта тикланиб бормоқда. Давлатимиз жаҳонга юз тутиб, дунёнинг энг ривожланган Европа ва шарқ мамлакатлари ҳам буни эътироф этиб келмоқда. Натижада мамлакатимизда илм-фан тараққиёти билан бирга шарқшунослик йўналишига ҳам кенг йўл очиб берилди. Шарқ тилларини ўрганишга талаб яна кучайди. Ўзбекистон билан Ҳиндистон, Покистон каби давлатлар ўртасидаги алоқаларнинг ривожланиб мустаҳкамланиб бораётганлиги бу давлатларнинг маданиятини, алоқаларини ҳамда мавжуд тилларини чуқурроқ ўрганишни тақозо этмоқда. Мазкур мақоламиз Ҳиндистон ва Покистон республикаларида юритилаётган тиллардан бири урду тили, унинг тарихи ва ҳозирги икки давлатдаги мавқеига бағишланади. Жанубий Осиё мамлакатларида шу жумладан, Ҳиндистондаги тил вазияти энг қийин ва кўп қирралидир. Тил вазияти сиёсий, миллий ва диний муаммолар билан чамбарчас боғлиқ чунки мамлакатда тил ва лаҳжалар миллат ва халқлар сони ҳамда улар орасидаги муносабатлар жуда кўп. Сиёсий сабабларга кўра, икки минтақа орасида бўлиниб қолган тиллар хусусан урду, панжобий, бенгалий ва бошқа тилларни ўрганиш ҳозирги кунда долзарб масалалардан биридир. Чунки бу тиллар иккала мамлакатда айрилган ҳолда ва ўзгача тиллар қуршовида ва улар таъсири остида ривожланган. Биз назарда тутаётган тил урду тили ҳақида фикр юритар эканмиз, бу тилнинг тарихи, адабиёти, маданияти ҳақида кўплаб изланишлар, тадқиқотлар олиб борилган. Бу изланишларнинг аксарияти рус, ҳинд, инглиз ва албатта ўзбек урдушунослари томонидан олиб борилди. Мавзунинг ўрганил- ганлик даражасига келсак, ҳинд халқи тарихи, динлари, тиллари ва айнан урду тилининг 88 SHA RQ MA SH’ A LI ёзув графикаси ва бошқа тиллар билан алоқалари ҳақида бир қатор тилшунос олимларнинг асарлари, монографиялари, илмий мақолаларида баён этилган. Ушбу мақолани ёзишдан мақсад урду тилининг тарихи, келиб чиқиши ва унинг Ҳиндистон ва Покистондаги ўрнини белгилаш, бу тилни чуқурроқ ўрганиш ва унинг тарихига