История Средней Азии и Узбекистана в советский период глазами турецких историков

Аннотация

Совет Иттифоқининг тарқалишидан сўнг, нафақат мамлакат ичида, балки бутун дунёда Ўрта Осиё ва Ўзбекистон тарихига бўлган қизиқиш ошди. Ўрта Осиё давлатлари, жумладан Ўзбекистон мустақиллик яратган имконият соясида халқаро майдонда ўз ўрнига эга бўлиш, чет давлатлари билан муносиб сиёсий ва маданий алоқаларни олиб боришга интилмоқда. Чет давлатлари жумладан Туркияда Ўрта Осиё ва Ўзбекистон тарихига доир кўплаб тадқиқотлар амалга оширилганки, бу мақолада ушбу тадқиқотлар тарихшунослиги ва мазкур тадқиқотларни ташкил этган ҳамда қўллаб қувватлаган ташкилотлар фаолияти ёритилган. Таянч сўз ва иборалар: Совет Иттифоқи, Ўзбекистон, Туркия Республикаси, Ўрта Осиё давлатлари, советлар даври тарихшунослиги, илмий тадқиқот марказлари, тарихшунослик, истиқлол. Аннотация. После расспада бывшего Советского Союза во всем мире возрос интерес к истории центральноазиатских стран, в том числе Узбекистана. Благодаря независимости наша страна пытается занять свое место на международной арене, вести соответствующие политические и культурные связи с зарубежными государствами. Наряду с другими зарубежными странами и в Турции были проведены исследования по истории Центральной Азии, в том числе Узбекистана. В данной статье освещается деятельность ряда организаций, проводивших и поддержавших эти исследования. Опорные слова и выражения: Советский Союз, Узбекистан, Турецкая Республика, страны Центральной Азии, историография, исследовательские центры, независимость. Аbstrаct. After the dissolution of the Soviet Union, interest in the history of Central Asia and Uzbekistan increased not only in the country, but also throughout the world. The countries of Central Asia, including Uzbekistan, are trying to gain their place in the international arena in the shadow of the opportunity created by independence, to conduct appropriate political and cultural ties with foreign countries. Many studies on the history of Central Asia and Uzbekistan have been carried out in foreign countries, including Turkey. In this article, the activities of these studies and organizations that have organized and supported these studies are highlighted. Keywords аnd expressions: Soviet Union, Uzbekistan, Republic of Turkey, Central Asian countries, Soviet historiography, research centers, historiography, independence. Кириш. ХХ асрнинг сўнгги ўн йиллиги бошларида мустабид советлар давлатининг барҳам топиши нафақат собиқ иттифоқ халқлари ҳаётида, балки жаҳон миқёсида сиёсий 139 S H ARQ M AS H ’ AL I вазиятни тубдан ўзгартирди. Собиқ иттифоқ таркибидан биринчилардан бўлиб Ўзбекистон Республикаси ажралиб чиқди. Сўнгра, Қозоғистон, Туркманистон, Тожикистон, Қирғизистон республикалари ташкил топди. Халқларимизнинг асрий орзуси бўлмиш мустақиллик мус- тамлака даврида оёқости қилинган миллий, маьнавий, илмий, аҳлоқий-фалсафий, қадрият- ларни тиклаш, ўзликни англаш, илдизлари қадимий даврларга бориб тақалган тарихни холисона ва чуқур ўрганиш имкониятини берди. Маълумки, мустабид тузум даврида Ватанимиз тарихи тоталитар мафкура босими остида сохталаштирилган ва тарихий жараёнлар, жумладан тарихий шахслар ҳаёти ҳукмрон маф- кура манфаатларидан келиб чиқиб нохолис талқин этилган. Мустақиллик шароитида тарихи- миз асосланган илмий қарашлар ва холисона тадқиқотлар асосида ўзига хос янгиланиш, тикланиш йўлидан ривожланмоқда. Шу тараққиёт берган имконият соясида хорижий тарих- шуносликда мафкуравий чеклашлар бўлмаган шароитда Ватанимиз тарихи қандай ёритил- ганлигини ўрганиш ва шу тарихий ҳақиқатни тиклаш зарурияти долзарблик касб этади.1 Иккинчидан, Илмий тадқиқот жараёнида дуч келинадиган энг долзарб муаммолардан бири тадқиқот ишининг бундан олдин ўрганилган ёки ўрганилмаганлигини аниқлаш ва бу соҳадаги илмий ишларни таҳлилий ўрганишдир. Шундан келиб чиқиб тадқиқотчи илк саҳи- фаларда манбаларни таҳлил этар экан, тадқиқот мавзусига тегишли бўлган библиогира- фияларга мурожаат этишига тўғри келади. Учинчидан, мавзу танлашда такрорга учрамаслик, ўрганилмаган мавзуларни аниқлаш, тадқиқотлар ўртасидаги даврий, ғоявий ва илмий узвийликни таъминлаш, мавзуга оид олдинги тадқиқот натижаларидан самарали фойдаланиш учун илмий ишлар тарихи ва ман- балари ҳақида хабардор бўлиш муҳим аҳамиятга эгадир. Хусусан, хорижий тарихшунослик намуналари маълум бир давлатдаги соҳага оид илмий ютуқларни кўрсатиши билан бирга, маълум бир даврда содир бўлган тарихий жараёнларни ғоявий ва илмий таҳлил этишда хорижий давлатлардаги илмий қарашлардан фойдаланиш имконини бериши билан долзарблик касб этади. Ўзбекистон Республикасининг “Ўзбекистон Республикаси ташқи сиёсий фаолияти кон- цепцияси тўғрисида”ги (2012) қонуни2, 2017 йил 7 февралдаги “Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар стратегияси тўғрисида”ги ПФ–4947-сон фармони3 ва соҳага оид бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар Ўзбекистон Республикасининг жаҳон ҳамжамияти, жумладан, Туркия жумҳурияти билан ҳамкорлиги масалаларининг назарий- методологияси ҳамда қонунчилик асосини ташкил этади. Мақсад ва вазифа: Мустақиллик даврига келибгина