Проблема выбора слов в художественном переводе (на примере турецкого перевода романа «Мировые дела»)

Аннотация

Currently, a number of scientific studies are underway to translate the masterpieces of Uzbek literature into foreign languages and samples of foreign literature into the Uzbek language, and to the scientific study of translated works. Within the framework of this topic, the study of the problem of the choice of words in literary translation is of current importance. When it comes to translations made between the Uzbek and Turkish languages belonging to the same language family, which are spoken by peoples who have a common culture, common customs and traditions, the situation often changes. It should also be recognized that the translation between these two languages has not only its advantages, but also a kind of complexity. The scientific problem posed in this article will be considered on the example of Turkish translations of the work of the famous Uzbek writer Utkur Khashimov. When choosing the topic of this study, it is taken into account that currently there are not enough scientific works devoted to urgent issues of literary translation from Uzbek into Turkish, and much remains to be done at the behest of the time. Particular attention is paid to the importance of studying the problem of word choice and stable phrases in literary translation, the role and place of bilingual dictionaries in the translation process, and the problems of transmitting “false equivalents”. The article also attempts to elucidate serious questions about the fact that a word in a literary translation from Uzbek into Turkish and the context is a means of literary interpretation of the text, and translators often encounter problems when translating the title of works. Despite the fact that the Uzbek and Turkish languages, which form the basis of this study, belong to the same language family, that most lexical and phraseological units are fundamentally different in their etymology in these languages, it requires a special approach from translators. The conclusions made during the research are confirmed by the theoretical conclusions of famous translation scholars. Keywords and expressions: closely related languages, word selection problems, false equivalents, hidden meaning of a word, translation of names. Кириш. Бугунги кунда ўзбек адабиёти Марказий Осиёдаги энг тараққий этган ва ўзига хос адабиётлардан бирига айланди, дейиш мумкин. Ўзбек адабиёти минтақадаги ўзига хос феномен бўлиб, унинг ўзгачалиги мамлакатнинг географик жиҳатдан Осиёнинг қоқ ўртасида, генетик жиҳатдан эса ислом маданий анъаналарига оидлиги билан ҳам изоҳланади. Дарҳақиқат, адабиётимиз дурдоналарининг хорижий тилларга ўгирилиши ва жаҳон адабиёти хазинасидан ўзининг муносиб ўрнини эгаллаши бугун алоҳида аҳамият касб этмоқда. Бироқ, ҳозир ўзбек тилидан хорижий тилларга бадиий асарлар таржимаси етарли даражада амалга оширилмоқда дейиш қийин. Бадиий асарларда ўз аксини топган бой ўзбек маданияти хорижий китобхонлар учун жумбоқлигича қолиб кетмоқда. Шунга қарамай, адабиётимиз их- лосмандларининг ўзбек халқининг бой маданияти, мумтоз ва замонавий адабиётимизга бўл- ган қизиқиши ортиб бораётганлиги асарлар таржима қилинишига жиддий эҳтиёж юзага кел- ганлигини кўрсатади. Сўнгги йилларда мамлакатимизда рўй бераётган ислоҳотларнинг янги даврида қардош турк халқи билан алоқаларимизни янада мустаҳкамлаш давлат аҳамиятига молик масалага айланди. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 19-20 февраль кунлари Туркия Республикасига расмий ташрифи мамлакатларимиз орасида бошқа соҳалар қаторида адабиёт 118 S H ARQ M AS H ’ AL I ва бадиий таржима соҳасида ҳам муносабатлар мустаҳкамланиб бораётганлигидан далолат беради. Туркия Республикаси Президенти девони Халқ кутубхонасининг тантанали очилишида сўзлаган нутқида Ш.Мирзиёев “Дунёдаги ҳар қайси давлат, ҳар қайси миллат биринчи навбатда ўзининг интеллектуал салоҳияти, юксак маънавияти билан қудратлидир. Бундай енгилмас куч манбаи эса, аввало, инсоният тафаккурининг буюк кашфиёти – китоб ва кутубхоналарда, десак, адашмаган бўламиз.”–дея таъкидлади1. Дарҳақиқат, халқлар орасидаги маданият кўприги ҳисобланган бадиий таржима айни тил оиласига мансуб, тили, урф-одат, миллий анъаналари бир-бирига яқин ўзбек ва турк халқлари орасидаги дўстлик ришталарининг янада мустаҳкамланишига кўмак бериб келмоқда. Ал- батта, бунда таржималарнинг сифати, уларнинг бадиий савияси, асл нусхадаги миллий руҳни қайта яратишда таржимон маҳорати муҳим омил ҳисобланади. Мақсад ва вазифалар. Мақоланинг мақсади бадиий таржимада сўз танлаш муаммосини таниқли ўзбек ёзувчиси Ў.Ҳошимовнинг “Дунёнинг ишлари” романининг турк тилидаги таржимаси асосида кўриб чиқиш, таржима сирасида ижодкорлар диққатидан четда қолган баъзи хусусларни таъкидлаш ва баҳоли қудрат тавсиялар беришдан иборат. Ушбу мақсадга эришиш учун тадқиқот олдига асар таржимасида сўзларни тўғри танлашни қайта яратиш учун ижодкорларнинг бадиий тасвир ва ифода воситалари қай даражада фойдаланганини кўрсатиш, таржимон маҳоратини белгилаш, аслиятда қўлланилган мақол, матал ва бошқа турли фразеологи