Рашод Нури Гюнтекин — чувствительный писатель

Аннотация

Rashod Nuri Gunthekin is an internationally renowned Turkish writer. Many of his stories and novels have been translated into Uzbek. An article about the life and work of Rashod Nuri Guntekin. His role in the history of Turkish novels, the essence of the content of his novels are discussed and some of his novels are analyzed. The entry of the author into the world of literature provides information about his published works. The article is based on the analysis of the novels "The Mysterious Hand", "Cholikushi", "Tamga", "Khazonrezgi", "Achinish", "Green Night", "Night of Fire", "Evening Sun". shown. The uniqueness of Rashod Nuri Guntekin as a writer reveals the content of social problems raised in his works. It is appropriate to cite the opinions of other writers about the work of Rashod Nuri (for example, the words of the Azerbaijani writer Ismail Shikhli), and you can also find out the influence of the work of R. Nuri 3 S H ARQ M AS H ’ AL I Guntekin on other artists. In general, the article contains the necessary information that Rashod Nuri Guntekin is a great writer, his novels have been translated into Uzbek. Keywords and expressions: genre, drama, monograph, Anatolian, realist, ethical principles, novel, font, peso, cholikushi, typical, company, character, ideal, brand, cream., prose, poetry. Турк адабиётининг XIX аср иккинчи ярми ва XX аср биринчи чорагидаги даврини янги давр-ўрганишлар, юксалишлар даври деб аташ мумкин. Бу давр адабиётида катта сифат ўзга- ришлари рўй берди. Турк адабиётида наср (проза, ҳикоя, роман), драматургия жанрларида асарлар яратилди ва жанрлар ранг-баранглашди, ривожлана борди. Турк поэзиясида бир неча адабий мактаблар юзага келди. Жаҳон адабиётининг таъсири ҳамда Туркиядаги ижтимоий тараққиёт натижасида майдонга келган бу адабий муҳитда ижодкорлар ўз асарларида биринчи навбатда оддий халқ ҳаётини, мамлакат олдида турган муҳим муаммоларни акс эттира бошладилар. Ана шундай ёзувчиларнинг типик вакилларидан бири, илғор фикрли турк ижодкорларининг маънавий издоши бўлган ёзувчи Рашод Нури Гунтекиндир. Машҳур ёзувчи Рашод Нури Гунтекин 1889 йилнинг 4 ноябрида Истанбулда туғилди (айрим илмий манбаларда ёзувчиниг туғилган йили 1892 деб кўрсатилган. Ҳозирда дарс- ликларда ҳам, йирик адабиётшунос олимларнинг Р.Н.Гунтекинга бағишланган монография- ларида ҳам 1889 йил, 4 ноябрь санаси тўғри деб топилган). Унинг отаси Нури Бей шифокор эди. Хизмат вазифасига кўра Онадўлининг кўп ерларида бўларди. Деярли доимо отаси ёнида бўлган Рашод турк деҳқонининг оғир аҳволи билан жуда эрта танишди. Мана шу кўрган кечирганлари келажакда ёзувчи асарларида ўз аксини топди. Бўлажак ёзувчи бошланғич маълумотни Чаноқкалъада олса, ўрта мактабни Измирда тамомлади. Илмга чанқоқ Рашод- нинг орзуси ўқишни давом эттириш ва келажакда ўқитувчи бўлиб, ёш авлодни маърифатли қилиб тарбиялаш эди. У махсус мактабда француз тилини ўрганади, сўнг Истамбул универси- тетининг турк тили ва адабиёти бўлимини тамомлайди. Бурса, Истамбул шаҳарларидаги ли- цейларда француз тилидан, турк тили ва адабиётидан дарс беради. Кейинчалик маориф вазирлигида мутахассис (инспектор) бўлиб ишлайди. Хизмат юзасидан мамлакат бўйлаб кезишлар ёзувчига халқ ҳаёти билан чуқурроқ танишиш имконини беради. 1939 йилдан ум- рининг охиригача Туркия Буюк Миллат мажлиси ноиби, Туркиянинг ЮНЕСКО даги вакили бўлган Р. Н. Гунтекин 1956 йили Лондонга даволанишга бориб, ўша ерда вафот қилади. Рашод Нури ёшлигиданоқ адабиёт ва санъатга қизиқар, айниқса, халқ эртакларини завқ билан тингларди. Университетда машҳур адабиётшунос Ҳамдулло Субҳий, шоир Меҳмед Акифлардан сабоқ олган Рашод Нури адабиётга биринчи жаҳон урушининг бошларида, театр муаммолари ҳақида тақризлар, мақолалар, шеърлар, кичик пьесалар ёзиш билан кириб келди. Ижодининг бошларида Жамил Ният, Ҳайриддин Рушду, Меҳмед Фотиҳ тахаллус- ланини ҳам қўллаган. “Замон” газетасида эълон қилинган биринчи романи “Ҳаробаларнинг чечаги” (1918) Жамил Ният имзоси билан чиққанди. Даврининг илғор ёзувчиси Ҳолид Зиё Ушоқлигилни (1866-1945) устоз билиб Ҳ. Зиё асарларидан руҳланди. “Бир кун асар демоққа лойиқ бирор асар ёзолсам, бунинг учун Ҳолид Зиё Бейга бурчлидирман”- дея ёзганди Р, Н. Гунтекин. Ёзувчи дастлабки ҳикояларидаёқ оддий кишилар турмуш тарзини акс эттиришга ҳаракат қилди. 1920-йиллар «Рожилд Бей» (1919), «Сўнмиш юлдузлар» (1923), «Тангри мусофири» (1927), «Лайли ва Мажнун» (1928) каби бир қанча ҳикоялар тўплами нашр қилинди. Адиб ҳикояларида миллий озодлик кураши воқеалари, оддий кишиларнинг қаҳрамонликлари ва урушда ҳаммадан кўп талафот кўрган халқнинг дард аламлари акс этдирилади. Рашод Нури болалар тарбияси ва оилавий муносабатларга оид ҳикояларида 4 S H ARQ M AS H ’ AL I (“Ишқий мактублар”) жамиятни соғломлаштириш учун мустаҳкам ахлоқий принциплар бўлиши кераклигини уқтиради. У реалист ёзувчи сифатида ўша давр турк халқи ҳаётини ўз ҳикояларида ҳаққоний тасвирлади. Р. Н. Гунтекин турли жанрларда ижод қилсада, унга адабий шуҳратни романлари келтирди. Адибнинг илк романларидан - «Сирли қўл» (1920) асари