Импичмент: теория, практика и законодательство

Аннотация

икки тушунчани бир-биридан айри ва процессда би- In the introductory part of the article the author charac- рин-кетин юз берадиган ҳодисалар деб талқин қилади- terizes the influence of information-communicative tech- лар.4 Бизнингча ҳам айб эълон қилишни шундай тушу- nologies on development of society. In the basic part of the article the legislation of Euro- ниш ўринлидир. Амалдаги жиноят-процессуал қонун- pean states on provision of information security in cyber- чиликда айбланувчи ва гумон қилинувчига берилган space and struggle with kiberterrorizm are considered. таърифлар, дастлабки терговни тўхтатишни тартибга In the conclusion the author comes to opinion, that it is солувчи қоидалар, қолаверса, жиноятлар тергов қилиш necessary to study corresponding norms of foreign coun- амалиёти ҳам айбланувчи тариқасида жалб қилинган tries, creatively to make use of their positive experience, ёки айбланувчи деб топилган шахсга айб эълон қили- and also to unify international norms in the given sphere. ниши назарда тутади. Яъни икки процессуал ҳаракат турли вақтларда амалга оширилади: олдин шахсни айбланувчи тариқасида иштирок этиш тўғрисида қарор Н.М. Қўшаев чиқарилади. Унга айбланувчи деган мақом берилади. ТДЮИ ўқитувчиси Шундан кейин айб эълон қилиш, асослар мавжуд АЙБ ЭЪЛОН ҚИЛИШ: бўлганда айбланувчи тариқасида жалб қилинган шахс- НАЗАРИЯ, АМАЛИЁТ ВА ҚОНУНЧИЛИК нинг иштироксиз дастлабки терговни тўхтатиш, қиди- рув эълон қилиш, шу шахсга боғлиқ ҳолатда жиноят Муайян шахсга айб элон қилиш жиноят ишларини ишини тугатиш (мисол учун амнистия актида айбла- юритишнинг фақат дастлабки терговда амалга ошири- нувчининг шахсини инобатга жавобгарликдан озод ладиган, айбланувчи тариқасида жалб қилинган шахс қилиш назарда тутилиши мумкин) ва бошқа ҳаракат- ва жиноий таъқибни амалга ошираётган давлат орган- лар амалга оширилиши мумкин. лари ва мансабдор шахсларнинг ўртасида бўладиган Амалдаги жиноят-процессуал қонучилигимизда айб процессуал муносабатдир. Айб эълон қилиш шахснинг эълон қилиш тартибини белгиловчи қоидалар белги- қандай жиноят содир этганликда айбланаётганлигини ланмаган. Фақатгина Жиноят-процессуал кодекснинг расман маълум қилиш ҳисобланади. Айбланувчига айб 552-моддасида "Вояга етмаган шахсга айблов эълон эълон қилишга, яъни унинг нимада айбланаётганлиги- қилиш вақтида ҳимоячи билан бир қаторда вояга етма- ни кўрсатишга, ҳимоя ҳуқуқи нуқтаи назаридан зарурат ган шахснинг қонуний вакили ҳам иштирок этишга ҳақ- сифатида қаралади. лидир" деган қоида белгилаган, холос. Шахсга айб эълон қилиш процессуал ҳаракати бир Терговчилар ўз амалиёт ва тергов анъаларидан томондан айблов функциясининг амалий кўринишла- келиб чиқиб, мазкур фаолиятни амалга оширмоқдалар. ридан бири деб талқин қилинсада, шахсга нимадан Айбланувчига қарор мазмунини ўқиб бериш ёки айб- ҳимояланиши кераклигини кўрсатувчи дастур бўлиб ланувчининг шахсан ўзи танишиб чиқиши учун мазкур хизмат қилади. Қолаверса, шахсни жиноят содир эт- қарорни унга тақдим этиш билан айбни эълон қилмоқ- ганликда айбланувчи тариқасида жалб қилишгина далар. Агар айб эълон қилиш ҳимоячининг иштирок эмас, айбловнинг ўз вақтида, кечиктирмасдан эълон этишини талаб қиладиган ҳолларда унинг иштироки қилиниши ҳам ишнинг тўғри, адолатли ва холисона ҳал қилинишида жуда зарур. Шахсга айб эълон қилиш айбланувчи тариқасида 1 Смирнов А.В., Калиновский К.Б. Уголовный процесс: Учеб- ник для вузов / Под общ. ред. А.В. Смирнова. СПб.: Питер, иштирок этишга жалб қилиш яқин тушунчалар ҳисоб- 2004. С.431–432. ланади. Чунки айблов эълон қилинишидан аввал жи- 2 Антонов В.Ф. Привлечение в качестве обвиняемого: вопро- ноят ишидида шахсни айбланувчи тариқасида жалб сы теории // Российский следователь. 2006. №8. С.7. қилиш тўғрисидаги қарорда ифода этилади. 3.Статкус В.Ф., Цоколов И.А., Жидких А.А. Предъявление обвинения и составление обвинительного заключения / Под Жиноят процесси назариясида айб эълон қилиш ва ред. И.А. Попова. М.: Книжная находка, 2002. С.12. айбланувчи тариқасида жалб қилиш тушунчаларининг 4 В. Божьевнинг фикрича, айб эълон қилиш учун айбланувчи ўзаро нисбати масаласи кўплаб илмий мунозаралар тариқасида жалб қилиш тўғрисида қарор чиқарилади. Қаранг: сабаб бўлади. Божьев В. Предъявление обвинения и допрос обвинямого // Уголовное право. 2001. №2 С.56; А.П. Рыжаковнинг фикрича, Аксарият процессуалистлар айб эълон қилишни шахга айбланувчи мақомини бериш уни айбланувчи тариқа- айбланувчи тариқасида жалб қилиш процессуал ҳара- сида жалб қилиш тўғрисидаги қарор чиқариш билан якун то- пади. Айб эълон қилиш эса, айбланувчи тариқасида жалб қилингандан кейинги ҳаракатлардан бири. Қаранг: Обвиняе- мый: понятие, права и обязанности: Научно-практическое руководство / Рыжаков А.П. Ростов н/Д.: Феникс, 2006. С.8–9. 72 2007 №3 ♦ ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА ЖИНОЯТ ҲУҚУҚИ ВА ЖИНОЯТ ЖАРАЁНИ ♦ CRIMINAL LAW AND CRIMINAL PROCESS ♦ УГОЛОВНОЕ ПРАВО И УГОЛОВНЫЙ ПРОЦЕСС таъминланмоқда. Шахсга қандай жиноятни содир этганликда айбла- Судга қадар иш