Некоторые вопросы квалификации преступления незаконного занятия торговой или посреднической деятельностью

Аннотация

ТДЮИ тадқиқотчиси In the introductory part of the article the author characterizes concept of the term the international private САВДО ЁКИ ВОСИТАЧИЛИК ФАОЛИЯТИ БИЛАН law and its functions. ҚОНУНГА ХИЛОФ РАВИШДА ШУҒУЛЛАНИШ In the basic part of the article the place of the inter- ЖИНОЯТИНИ КВАЛИФИКАЦИЯ ҚИЛИШНИНГ national private law in modern legal system are consid- АЙРИМ МАСАЛАЛАРИ ered. In the conclusion the author comes to opinion, that Ўзбекистон Республикаси Президенти the international private law plays a high role in national И.А.Каримов Олий Мажлиснинг иккинчи чақириқ 9- systems of the right which should be developed on the сессиясида таъкидлаб ўтганидек: “Юртимиздаги basis of the international norms. ўзгариш ва янгиланишлар жараёнининг кўлами кенгайиб, самарадорлиги ошиб боргани сари жамият ҳаётининг барча соҳаларини эркинлаштириш ва демократлаштириш зарурати тобора кўпроқ сезилмоқда.1 Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг биринчи чақириқ 14- сессиясида ва иккинчи чақириқ 1- сессиясида сиёсий, иқтисодий, ҳуқуқий ва маънавий соҳаларни эркинлаштиришга қаратилган стратегик Дастур қабул қилинди. Бу Дастур Ўзбекистон Республикасининг барча соҳаларини, жумладан, ишлаб чиқариш, тадбиркорлик, саноат, қурилиш каби соҳалар билан бирга аҳолининг иқтисодий ва маънавий соҳаларининг ҳам тубдан янгиланишини, эркинлаштириш каби муносабатларни ривожлантириш ва ислоҳ қилишни таъқазо этади. Давлатимиз томонидан тадбиркорлик фаолиятини ривожлантириш ва ҳимоя қилиш, уларга шарт-шароитлар яратишга оид бир нечта норматив ҳужжатлар қабул қилинишига қарамасдан, айрим шахслар бу соҳадаги жиноятларни содир қилишмоқда. Шундай жиноятлардан бири савдо ёки воситачилик фаолияти билан қонунга хилоф равишда шуғулланиш жинояти ҳисобланди. Жиноят объекти–бу жиноят қонуни билан мухо- фаза этиладиган ижтимоий муносабатлардир. Савдо ёки воситачилик фаолияти билан қонунга хилоф равишда шуғулланиш жиноятининг (ЖК 188 модда) умумий объектини Жиноят кодексининг бошқа моддалари сингари Жиноят қонуни (Жиноят кодекси) билан мухофаза этиладиган ижтимоий муно- сабатлар йиғиндиси ташкил этади. Тадбиркорлик соҳасидаги жиноятларни тўғри квалификация қилиш жиноий тажовуз объектининг тўғри аниқланишига боғлиқ бўлиб, жиддий ёндашишни талаб этади. Ушбу жиноятнинг турдош объекти хўжалик фаолияти соҳасидаги муносабатлар ҳисобланади. Жиноят кодексининг 188- моддасида назарда тутилган савдо ёки воситачилик фаолияти билан қонунга хилоф равишда шуғулланиш жиноятининг бевосита объекти-қонунда белгилаб қўйилган рўйхатдан ўтиш ва савдо ёки воситачилик фаолияти билан шуғулланиш тартибидир. Профессор Р. К. Қобуловнинг фикрига кўра ушбу «жиноятнинг бевосита объекти савдо ёки воситачилик фаолияти билан шуғулланиш тартибини таъминлайдиган ижтимоий муносабатлардир»2. М.Х.Рустамбаев ҳам бу борада ўхшаш фикр билдиради, унингча: савдо ёки воситачилик фаолияти билан қонунга хилоф равишда 1 Каримов И. Ўзбекистонда демократик ўзгаришларни янада чуқурлаштириш ва фуқаролик жамияти асосларини шакллан- тиришнинг асосий йўналишлари. Тошкент: Ўзбекистон, 2002. 11-б. 2 Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексига шархлар. Тош- кент: Адолат, 1997. 241-б. 71 2008 №3-4 ♦ ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА шуғулланиш жиноятининг объекти «қонунда белгилаб Агар қонуншунос бу ерда айнан фойдани қўйилган рўйхатдан ўтиш ва савдо ёки воситачилик назарда тутган бўлса, унда у томонидан белгиланган фаолияти билан шуғулланиш тартибидир».1 «анча миқдор», «кўп миқдор» ва «жуда кўп миқдор» Ушбу жиноят шундай ижтимоий муносабатларга ларни аниқлашда айнан «соф фойда»ни ҳисобга олиш путур етказиши билан бирга, бир вақтнинг ўзида жиддий аҳамиятга эга. Бундан келиб чиқадиган давлат бюджетининг солиқ тўловлари орқали бўлсак, ЖКнинг 188- моддаси диспозициясида шакллантириш борасидаги манфаатлари ва соф кўрсатилган фойда тушунчаси айбдор томонидан рақобатчилик принципининг бузилишига олиб келади. ўзлаштирилган фақатгина соф фойдани ўз ичига Демак, ушбу жиноятнинг қўшимча бевосита объекти қамраб олиши мумкин. давлат бюджетининг солиқ тўловлари орқали Юқорида таъкидлаганимиздек, соф фойда-бу шакллантириш борасидаги ва хўжалик юритувчи тадбиркорнинг ялпи тушумидан махсулот ишлаб субъектларнинг соф рақобат олиб боришдаги чиқариш ёки хизматлар кўрсатиш жараёнида ўзи манфаатлари ҳисобланади. томонидан сарф қилган барча ҳаражатларини чиқариб С.Коровинскихнинг фикрича, ноқонуний ташлангандан қолган қисмидир. тадбиркорлик билан шуғулланиш асосан номоддий Агар қонуншунос зарарни назарда тутган бўлса, характердаги зарарли оқибатни келтириб чиқаради, бу холда бевосита фуқаролик қонунчилигига мурожаат яъни ушбу ижтимоий хавфли қилмишнинг асосий этишга тўғри келади. Ўзбекистон Республикаси бевосита объекти – тадбиркорлик фаолияти билан Фуқаролик кодексининг 14-моддасида зарар тушунчаси шуғулланишнинг ўрнатилган тартиби бўлиб, ўзида берилган бўлиб, унга кўра, «зарар деганда