Гражданско-правовой подход к понятию рекламы

Аннотация

тўғрисида”ги Қонунининг 4-моддасига биноан, реклама In the introductory part of the article the author char- деганда бевосита ёки билвосита фойда (даромад) acterizes concept of sources of personal data. олиш мақсадида юридик ёки жисмоний шахслар, In the basic part of the article questions of definition of маҳсулот, шу жумладан, товар белгиси, хизмат sources of personal data under legal norms certificates кўрсатиш белгиси ва технологиялар тўғрисида ҳар are considered. қандай шаклда ва ҳар қандай воситалар ёрдамида In the conclusion the author comes to opinion, that it қонун ҳужжатларига мувофиқ тарқатиладиган махсус is necessary to develop the certain criterion which would ахборот тушунилади. limit the rights to the requirement of the confidential per- Ўзбек олимларидан бири А.Нуриддинова ва рус sonal given subjects of the right. олими В.Ф.Яковлева ҳам худди шунга ўхшаш таърифни келтириб ўтади: “Реклама фойда олиш мақсадида хўжалик юритувчи субъектлар, уларнинг товар (иш, хизмат)лари, товар (иш, хизмат) белгилари ҳамда товарларни ишлаб чиқариш технологиялари тўғрисида тарқатиладиган махсус ахборотдир.”3 Б.Тошевнинг фикрига кўра эса, реклама бевосита ёки билвосита фойда олиш мақсадида юридик ва жисмоний шахслар ёки маҳсулотлар ёхуд хизматлар тўғрисида тарқатиладиган ахборотдир4. Юқоридаги олимлар реклама тушунчасига қонун ҳужжатларида рекламага қўйилган талаблар моҳиятидан келиб чиқиб таъриф берганлар. Бироқ бу таъриф реклама тушунчасига фуқаролик ҳуқуқий жиҳатдан ёндашувни ўзида акс этмайди. Яъни ҳуқуқшунос олимлар томонидан реклама тушунчасига умумий таъриф берилиб, унга айнан фуқаролик ҳуқуқи 1 Предпринимательское право: Учебник для вузов / Под ред. Н.М.Коршунова, Н.Д.Эриашвили. М.: Закон и право. 2000. С.167. 2 Панкратов Ф.Г., Баженов Ю.К., Шахурин В.Г. Основы рекла- мы: Учебник. М.: Издательско-торговая корпорация «Дюшков и К», 2006. С. 6. 3 Хўжалик (тадбиркорлик) ҳуқуқи: Ҳуқуқшунослик олий ўқув юртлари талабалари учун дарслик / Муаллифлар жамоаси: Ибратов Б.И., Насриев И.И., Бурханходжаева Х.В. ва бошқ.: Масъул муҳаррир Отахонов Ф.Ҳ. Тошкент: ТДЮИ, 2003. 174- б.; Комерческое право. Часть 2 / Под ред. В.Ф.Попандопуло. М.: Юристъ, 2002. С.358. 4 Тадбиркорлик ҳуқуқи: (Махсус қисм): Дарслик / Таҳририят ҳайъати: Ш.Рўзиназаров, А.Саидов, К.Рашидов ва бошқ. Масъул муҳаррир: Ш.Рўзиназаров. Тошкент: Консаудинформ, 2002. 266- б; Тошев Б. Рекламанинг ҳуқуқий табиати ва аҳамияти // Давлат ва ҳуқуқ. 2001. № 3(7). 21-б. 16 2008 №2 ♦ ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА нуқтаи назаридан берилган ягона ва аниқ бир Рекламага бундай легал таърифдан кўриниб таърифни учратиш қийин. Зеро, ҳозирги бозор турибдики, қонунда реклама “ахборот” сифатида иқтисодиёти шароитида фуқаролик ҳуқуқи қаралган. объектларининг ичидан товарлар, ишлар ва хизматлар Бироқ, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик айланмасининг жадал равишда ўсганлиги ҳамда кодексининг 369- моддаси 1- қисмида рекламанинг мазкур объектлар реклама ахборотида кўрсатиладиган асосий белгиси кўрсатилиб, унга мувофиқ, номуайян асосий объектлар бўлганлиги, реклама тушунчасига шахслар доирасига йўлланган реклама ва бошқа аниқ таъриф беришни янада тақозо қилади. Чунки таклифлар, агар таклифда бошқача ҳол тўғридан-тўғри реклама тушунчасига фуқаролик нуқтаи назаридан кўрсатилган бўлмаса, офертага таклиф этиш деб ягона таърифнинг мавжуд эмаслиги, унинг турли хил қаралади4. Яъни, Фуқаролик кодексига мувофиқ тушунишлар орқали реклама муносабатлари реклама офертага таклиф қилишни назарда тутувчи субъектлари учун рекламани самарали тарқатилишига ҳатти-ҳаракат ҳисобланади, ахборот эмас. Қонунда эса тўсиқ бўлувчи ноқулай оқибатлар келтириб чиқариши, “реклама” ва “реклама ахбороти” тушунчалари бир айрим ҳолларда эса давлат органлари томонидан тушунча сифатида изоҳланган. Ўз-ўзидан реклама уларнинг асоссиз жавобгарликка тортилишига сабаб ахбороти бошқа турдаги ахборотлар сингари товар, иш бўлиши мумкин. Шунинг учун ҳам фуқаролик ҳуқуқи ва хизматлар ҳақида маълумот берувчи номоддий фанида реклама тушунчасига таъриф беришда турли объект ҳисобланади. Реклама эса, авваламбор, товар, хилликдан қочиш лозим. иш ва хизматларнинг салоҳиятли харидорини Бу борада дастлаб таъриф берган олимлардан аниқлашга йўналтирилган ҳатти-ҳаракатдир. бири Н.Столбовнинг фикрича, “реклама – бу жисмоний Юқоридаги тушунчаларнинг қиёсий таҳлили ёки юридик шахсга нисбатан қизиқишни шакллантириш натижасида қуйидагича хулосага келиш мумкин: ва қўллаб-қувватлаш, шунингдек, товар, иш, Биринчидан, ҳар бир таърифда рекламанинг ўзига хизматлар, интеллектуал фаолият натижалари ва хос турли хил белгилари кўрсатилган. Яъни қонунда фуқаролик ҳуқуқининг бошқа объектларини белгиланган реклама тушунчасида рекламанинг 3 реализация қилиш ёки олишга шарт-шароит яратиш белгиси: а) ахборотлилик, б) йўналтирилганлик, в) мақсадида жисмоний ва юридик шахслар томонидан мақсадлилик5 каби белгилари назарда тут