Проблемы определения сущности международного частного права в национальной правовой доктрине

Аннотация

ТДЮИ тадқиқотчиси In the introductory part of the article the author characterizes the international norms of counteraction to МИЛЛИЙ ҲУҚУҚИЙ ТАЪЛИМОТДА ХАЛҚАРО certificates of the terrorism directed on damage or destruc- ХУСУСИЙ ҲУҚУҚНИНГ ТАБИАТИНИ АНИҚЛАШ tion of nuclear objects, and crimes connected with plunder МУАММОЛАРИ in this or that form of radioactive materials on nuclear ob- jects, for their further use with a view of fulfillment of cer- Халқаро хусусий ҳуқуқнинг табиатини ва унинг tificates of terrorism ҳуқуқ тизимидаги ўрнини аниқлаш муаммоси ҳуқуқ In the basic part of the article international legal фанимизда доим катта қизиқиш уйғотган. Мазкур regulation of cooperation of the states in the field of strug- параграфнинг вазифаси китобхон ушбу масала gle against the crimes connected with nuclear terrorism хусусидаги турли хил ёндашувлар ва нуқтаи назарлар are considered. ҳақида умумий тасаввур ҳосил қилишига In the conclusion the author summing up to con- кўмаклашишдан иборат. sideration of international legal base, охватываю¬щей Маълумки, юридик фанимизда халқаро хусусий questions of cooperation of the states in the field of strug- ҳуқуқ тушунчаси, унинг ҳуқуқ умумий тизимидаги ўрни gle against the crimes connected with nuclear terrorism ва халқаро хусусий ҳуқуқ нормаларининг таркиби makes the offers. тўғрисидаги масала баҳсли бўлиб қолаётир. Бу муаммоларга доир бир қанча махсус муҳокамалар жараёнида уларнинг иштирокчилари ягона тўхтамга келганлари йўқ. Илгари сурилган фикрлар орасида уч асосий йўналишни фарқлаш мумкин. Бир гуруҳ муаллифлар (С.Б.Крилов, М.П.Плоткин, С.А.Голунский, М.С.Строгович, В.Э.Грабарь, А.М.Ладиженский, Ф.И.Кожевников, С.А.Малинин, В.И.Маргиев, В.И.Менжинский, И.П.Блишченко, Л.Н.Галенская) фикрига кўра, халқаро хусусий ҳуқуқ нормалари сўзнинг кенг маъносидаги халқаро ҳуқуқ таркибига киради. Бошқа бир гуруҳ олимлар ўз қарашларида халқаро хусусий ҳуқуқ давлат ички ҳуқуқининг тармоғидир, деган концепциядан келиб чиқадилар (И.С.Перетерский, М.М.Богуславский, М.И.Брагинский, И.А.Грингольц, С.А.Гуреев, К.Ф.Егоров, В.П.Звеков, С.Н.Лебедев, Л.А.Лунц, Г.К.Матвеев, А.Л.Маковский, А.П.Мовчан, Н.В.Орлова, В.С.Поздняков, М.Г.Розенберг, А.А.Рубанов, О.Н.Садиков, Е.Т.Усенко ва б.). Бунда айрим муаллифлар халқаро хусусий ҳуқуқнинг ҳуқуқ тармоғи сифатида мустақиллигидан келиб чиқадилар (И.С.Перетерский, Л.А.Лунц, М.М.Богуславский, С.Н.Лебедев, А.Б.Левитин, Г.К.Матвеев, В.П.Звеков ва б.). М.М.Агарков, И.А.Грингольц, М.И.Брагинский, А.Л.Маковский, О.Н.Садиков каби олимлар ўзгача нуқтаи назарни илгари сурадилар. Асосчиси А.А.Макаров ҳисобланадиган учинчи йўналиш (кейинчалик уни Р.А.Мюллерсон, К.Л.Разумов, В.Г.Храбсков ривожлантирди) халқаро хусусий ҳуқуқ нормаларининг икки тури: халқаро- ҳуқуқий нормалар ва давлат ички ҳуқуқи нормалари мавжудлигидан келиб чиқади. Шундай қилиб, халқаро хусусий ҳуқуқ халқаро ҳуқуқ тизимига кирадими ёки давлат ички ҳуқуқи тизимига кирадими, деган масала халқаро хусусий ҳуқуқнинг табиатини аниқлашга бағишланган тадқиқотлар ва баҳс-мунозараларнинг асосий масаласи ҳисобланади. Халқаро хусусий ҳуқуқни давлат ички ҳуқуқининг тармоғи деб ҳисоблаш тарафдорлари олдидагина эмас, балки қолган икки йўналиш тарафдорлари олдида ҳам турган қўшимча муаммо халқаро хусусий ҳуқуқни мустақил тармоқ ёки кичик тармоқ (ички ҳуқуқ ёки халқаро ҳуқуқнинг кичик тармоғи) сифатида ажратиш муаммосидир. Халқаро хусусий ҳуқуқнинг халқаро-ҳуқуқий хусусияти тўғрисидаги назариялар замирида С.Б.Криловнинг у 1930 йилда халқаро хусусий ҳуқуқ бўйича ўқув қўлланмасида, сўнгра 1947 йилда 83 2009 №3-4 ♦ ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА “Халқаро ҳуқуқ” дарслигида баён этган қарашлар хусусий ҳуқуқи халқаро оммавий ҳуқуқ ва давлат ички ётади. Бу қарашларнинг мазмун ва моҳияти халқаро ҳуқуқи каби мустақил ҳуқуқ тизимидир”8. ҳуқуқни халқаро оммавий ва халқаро хусусий ҳуқуққа Иккинчи йўналиш, одатда, халқаро хусусий ҳуқуқ ажратиш билан белгиланади. С.Б.Крилов фикрига нормаларининг табиати тўғрисидаги масала аввало кўра, халқаро хусусий ҳуқуқ халқаро ҳуқуқнинг улар тартибга соладиган муносабатлар хусусиятини тармоғидир1. В.Э.Грабарь халқаро хусусий ҳуқуқ ҳисобга олиб ҳал қилинишидан келиб чиқади. Мазкур деганда (уни олим “халқаро фуқаролик ҳуқуқи” деб ҳуқуқнинг тартибга солиш предмети фуқаролик-ҳуқуқий номлайди) халқаро ҳуқуқнинг алоҳида тармоғини хусусиятга эга бўлган муносабатлар эканлигидан тушунади2. С.Б.Крилов мазкур нуқтаи назар фойдасига келиб чиқиб, халқаро хусусий ҳуқуқ фуқаролик келтирган асосий далиллардан бири шундан иборатки, ҳуқуқининг, яъни ички ҳуқуқнинг таркибига киради, “халқаро шартномаларни ўрганишгина халқаро халқаро хусусий ҳуқуқ фани эса фуқаролик-ҳуқуқий хусусий ҳуқуқнинг асл мазмунини аниқлаш фанлардан биридир, деган хулосага келганлар. Бу имкониятини беради” ва халқаро хусусий ҳуқуқнинг муамммонинг И.С.Перетерский таърифлаган ечими асосий мазмун