Научно-методологические вопросы гражданско-правового регулирования ущерба потребителя

Аннотация

В статье анализируются научно- методические вопросы гражданско-правового регули- рования возмещения вреда потребителю. Он охваты- вает ряд функций гражданского права: регулирование, защита, обеспечение, защита, восстановление нару- шенного права, особенности возмещения вреда по- требителю на основе компенсационного анализа. Ключевые слова: Гражданское право, потребитель, компенсация, моральный вред, правовое регулирование, защита, охрана, защита, восстановление нарушенного права, компенсация. Зарарни қоплаш фуқаролик ҳуқуқларини ҳимоя қилишнинг универсал усулларидан бири саналади. Айни пайтда бу усул фуқаролик ҳуқуқининг компенсаторлик функцияси бажарилишини таъминлашга ҳам хизмат қилади. Зарарни қоплаш орқали шахснинг бузилган ҳуқуқи тикланади ва унинг мулкий манфаатлари таъминланади. Шу сабабли зарарни қоплаш зарар етказувчига нисбатан ўзига хос мулкий санкция сифатида қўлланилади. Қолаверса, зарарни қоплаш фуқаролик ҳуқуқининг муҳофаза қилиш (қўриқлаш, ҳимоялаш) функциясида асосий ва марказий ўринни эгаллайдиган усул саналади. Шу жиҳатдан фуқаролик ҳуқуқи субъектларига, шу жумладан истеъмолчига етказилган зарарни қоплаш ҳам муҳофаза қилиш функциясини бажаришга хизмат қилади. Маълумки, фуқаролик ҳуқуқининг муҳофазалаш ёки қўриқлаш функцияси фуқаролик ҳуқуқи айрим субъектлари ҳуқуқлари бузилишининг олдини олишга қаратилган механизмларни яратиш, шунингдек фуқаролик муомаласи айрим объектларини белгилашда ифодаланади. Юридик адабиётларда 51 2020 №2 ♦ ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА қайд этилишича, муҳофазаловчи фуқаролик-ҳуқуқий товарни бошқа маркали (моделли, артикулли) муносабат тартибга солувчи ҳуқуқий муносабатдан шундай товарга алмаштириб, унинг харид нархини алоҳида ҳолда мавжуд бўладиган мустақил ҳуқуқий тегишинча қайта ҳисоб-китоб қилиш; алоқалар саналади. Қўриқловчи ҳуқуқий муносабатлар товарнинг нуқсонларини бепул бартараф этиш ёки тартибга солувчи ҳуқуқ бузилиши билан вужудга истеъмолчининг ёхуд учинчи шахснинг нуқсонларни келади, бироқ унинг келгусида мавжуд бўлиши ва бартараф этишга қилган харажатларини қоплаш; ривожланиши тартибга солувчи ҳуқуқий муносабатнинг харид нархини нуқсонга мутаносиб равишда тақдирга боғлиқ бўлмайди. Тартибга солувчи ва камайтириш; қўриқловчи ҳуқуқий муносабат алоқадорлигининг икки шартномани бекор қилиб, кўрилган зарарни қоплаш модели мавжуд. Биринчи ҳолатда ҳуқуқ бузилиши (“Истеъмолчиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш оқибатида тартибга солувчи ҳуқуқий муносабат тўғрисида”ги Қонуннинг 13-моддаси биринчи қисми). тугамасдан қўриқловчи ҳуқуқий муносабат билан бир Таъкидлаш лозимки, зарарни қоплаш айни пайтда вақтда ривожланади, бироқ тартибга солувчи ва фуқаролик ҳуқуқининг қўриқловчилик функциясини қўриқловчи муносабатлар бир-биридан мухтор ҳолда бажарар экан, унда огоҳлантирувчи-тарбияловчилик ва мустақил бўлади. Иккинчи ҳолатда эса тартибга (олдини олиш), қайта тиклаш ва компенсаторлик тусга солувчи ҳуқуқий муносабатлар ҳуқуқ бузилиши оқибати эга бўлади. [4] барҳам топади ва қўриқловчи ҳуқуқий алоқалар юзага Н.Ф.Имомовнинг фикрича, фуқаролик ҳуқуқининг келади. Мазкур ҳолатларда қўриқловчи ҳуқуқий функцияси нафақат тартибга солиш ва муҳофаза муносабатлар тартибга солувчи ҳуқуқий қилиш, балки ҳуқуқий ҳолат ва муайян хулқ-атвор муносабатларнинг бир қисм, алоҳида ҳолати ёки қоидаларини ҳамда ҳуқуқий тартиботни белгилашни босқичи бўлиши мумкин эмас. [1] ҳам қамраб олади. [5] В.Ф.Яковлев фуқаролик ҳуқуқининг ҳуқуқни ҳимоя Ушбу фикрларга қўшилган ҳолда истеъмолчига қилиш ва ҳуқуқни тиклаш функцияларни ажратишни етказилган зарарни қоплаш истеъмолчининг ҳуқуқини таклиф қилади ва уларнинг таркибига муҳофаза қилишда ҳуқуқ бузилганида зарар ектазувчи ҳуқуқбузарликдан огоҳлантириш ва субъект ҳуқуқ ва мажбуриятни лозим даражада бажармаган ёки бузилиши оқибатларини бартараф этишни киритади. бажармаган шахсдан ундирилиши лозим бўлган [2] суммаларда ифодаланади. ФК ва “Истеъмолчиларнинг А.Я.Рыженков фуқаролик ҳуқуқи функцияларини ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисида”ги қонунида айнан таҳлил қилар экан, ушбу фикрларга қўшилади ва қайси ҳолатларда истеъмолчига етказилган зарарни фуқаролик ҳуқуқининг ҳуқуқни ҳимоя қилиш функцияси қоплаш белгиланганлиги фуқаролик ҳуқуқининг унинг қўриқловчилик функциясига тўлиқ мос келмайди муҳофаза қилиш функцияси ҳисобланса, ҳуқуқ деб ҳисоблайди. [3] бузилганда етказилган зарарни қоплаш унинг Фикримизча, фуқаролик ҳуқуқининг қўриқловчи, компенсаторлик функцияси саналади. муҳофазаловчи ва ҳимояловчи функциялари И.А.Власеконинг ёзишига кўра, ҳуқуқнинг ижтимоий муносабатларни тартибга солишнинг компенсаторлик функцияси шунда ифодаланадики, фуқаролик-ҳуқуқий методларидан бир ҳисобланган бунда ҳуқуқнинг барча элементлари ва хусусиятлари бузилган ҳуқуқни тиклаш билан ҳамоҳангдир. ўзаро ҳамкорликда ва биргаликда алоҳида шахслар, Истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва уларнинг жамоалар ва ташкилотларнинг ҳуқуққа хилоф ҳарака