BADMINTON SPORT TURINING KOMBINATSION QOBILIYATGA TA‘SIRI

Аннотация

Ushbu maqolada badminton sport turining sportchilar kombinatsion qobiliyatini rivojlantirishdagi o‘rni va ahamiyati keng yoritilgan. Badminton tezkor texnik va taktik harakatlar majmuasi bo‘lib, unda sportchi harakat koordinatsiyasi, situatsion fikrlash, texnik-taktik kombinatsiyalarni shakllantirish, psixomotor tezlik hamda ritmni boshqarish kabi qobiliyatlarini bir vaqtning o‘zida namoyon etadi. Tadqiqotda badminton mashg‘ulotlari jarayonida sportchilarning motorika, harakatlar uyg‘unligi, qaror qabul qilish tezligi, zarbalar ketma-ketligini to‘g‘ri tanlash hamda taktik rejalashtirish kabi fazilatlari sezilarli rivojlanishi asoslab berilgan. Maqola badmintonning kombinatsion qobiliyatni shakllantirishdagi samaradorligi, uning o‘quv jarayonida va professional sport tayyorgarligida qo‘llanish imkoniyatlarini tahlil qiladi. Kalit so‘zlar: Badminton, kombinatsion qobiliyat, koordinatsiya, texnik-taktik tayyorgarlik, harakat uyg‘unligi, situatsion fikrlash, reaksiya tezligi, psixomotor rivojlanish, sport mashg‘ulotlari, kombinatsion harakatlar, strategik fikrlash, zarba texnikasi. Kirish. Bugungi kunda sportchilar tayyorgarligida koordinatsion va kombinatsion qobiliyatlarning rivojlanishi muhim o‘rin tutadi. Chunki zamonaviy sport texnikasi faqat jismoniy kuch yoki chidamlilikni emas, balki murakkab harakatlarni uyg‘unlashtirib bajarish mahoratini ham talab qiladi. Badminton ana shunday sport turlaridan bo‘lib, o‘yin jarayonida yuqori tezlik, aniqlik, moslashuvchanlik va taktik fikrlashni talab etadi. Shuning uchun ham badmintonni muntazam mashq qilish sportchilarda kombinatsion qobiliyatni intensiv rivojlantiruvchi sport turi sifatida e’tirof etiladi. Ushbu maqolada badminton o‘yini jarayonidan kelib chiqib, sportchining kombinatsion qobiliyati shakllanishi, uning psixomotor, texnik va taktik jihatdan takomillashishiga ta’siri yoritiladi. Kombinatsion qobiliyat tushunchasi. Kombinatsion qobiliyat — bu sportchining bir nechta harakatlar zanjirini bir-biriga bog‘lab, ularni uyg‘un, ritmik, samarali va vaziyatga mos tarzda bajarish ko‘nikmasidir. Bu qobiliyat quyidagi tarkibiy qismlardan iborat: 1. Harakatlarni boshqarish va muvofiqlashtirish 2. Tezkor qaror qabul qilish 3. Texnik elementlarni birlashtirish 4. Taktik kombinatsiyalar yaratish 5. Psixomotor moslashuvchanlik 6. Ritm va tempni boshqarish Badminton aynan shu ko‘nikmalarni shakllantirishda samarali vosita hisoblanadi. Badmintonning kombinatsion qobiliyatga ta’siri. 1. Harakat koordinatsiyasini rivojlantiruvchi omil sifatida badminton Badminton o‘yinida sportchi bir vaqtning o‘zida ko‘plab harakat elementlarini uyg‘unlashtiradi: 508 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 12  oyoqlarning tezkor harakatlanishi (footwork),  tananing burilishi va og‘irlik markazini boshqarish,  raketka bilan zarba berish texnikasi,  shuttlecockning yo‘nalishi va tezligini his qilish,  maydon bo‘ylab tez joylashish. Bu elementlarning barchasi sportchidan yuqori darajada koordinatsion uyg‘unlikni talab qiladi. Shu sababli badminton mashqlari natijasida markaziy asab tizimi faoliyati takomillashadi, harakatlar zanjirini boshqarish tezligi va aniqligi oshadi. 2. Tezkor qaror qabul qilish va situatsion fikrlash. Badminton eng tez o‘yinlardan biri bo‘lib, shuttlecockning uchish tezligi 300 km/soatgacha yetishi mumkin. Bu sportchidan:  to‘p yo‘nalishini,  raqib pozitsiyasini,  zarba xavfini,  optimal himoya yoki hujum variantini bir necha millisekund ichida baholashni talab qiladi. Natijada sportchida situatsion fikrlash, variant tanlash qobiliyati va tezkor qaror qabul qilish ko‘nikmalari shakllanadi. Bu esa kombinatsion qobiliyatning kognitiv komponentini kuchaytiradi. 3. Texnik kombinatsiyalarni shakllantirish. Badminton o‘yinida sportchi bir nechta texnik usullarni ketma-ket bog‘laydi: 1-jadval. T/r Asosiy texnika Texnikasi usullari Texnikasi turi 1 Asosiy texnikalarni o‘rgatish Clear, drop, smash, drive, Zarba texnikasi net 2 Juft zarbalarni bog‘lash Clear → drop, net → lift Harakat uyg‘unligi 3 Murakkab kombinatsiyalar Clear → drop → smash Takrorlanuvchi ritm 4 O‘yin holatlarida qo‘llash Real voqelikda sinash Qaror qabul qilish 5 Raqibga mos strategiya Kuchli yoki zaif nuqtalarga Taktik fikrlash moslashish Ushbu kombinatsiyalarni mukammal bajarish uchun sportchidan:  motorika aniqligi,  fazoviy koordinatsiya,  zarbalar orasidagi vaqtni to‘g‘ri tanlash,  raqibni aldash texnikasini bilish talab etiladi. Bu jarayonlar sportchining texnik-taktik kombinatsiya yaratish salohiyatini oshiradi. 4. Taktik fikrlashning rivojlanishi. Badminton nafaqat texnik, balki taktik jihatdan ham murakkab sport o‘yinidir. Sportchi raqibning o‘yini asosida quyidagilarni rejalashtiradi:  bo‘sh hududga to‘p yo‘naltirish,  raqibni charchatish strategiyasi,  tezkor hujum kombinatsiyasi,  himoyaviy yondashuv, 509 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 12  temp va ritmni boshqarish. Bu o‘yin jarayonida sportchi taktik kombinatsiyalarni o‘rganadi va ular