К содержанию
РецензированоRU2025

МОРФОЛОГИЧЕСКИЕ И БИОЛОГИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ ВИДОВ НЕМАТОД РОДА MESORHABDITIS (OSCHE, 1952), ВЫДЕЛЕННЫХ ИЗ РИЗОСФЕРЫ ДИКИХ ШИПОВНИКОВ (ROSA CANINA L.) В УСЛОВИЯХ СУРХАНДАРЬИНСКОЙ ОБЛАСТИ

Turopova Muxlisa Barot qizi

Современная наука и исследования · 4 · 681-683 · 2025

Аннотация

This research focuses on the morphological and biological characteristics of nematode species belonging to the genus Mesorhabditis (Osche, 1952), isolated from the rhizosphere of the wild medicinal plant rosehip (Rosa canina L.) growing under the environmental conditions of the Surkhandarya region. Soil–rhizosphere samples were collected using standard nematological extraction techniques, followed by laboratory-based morphometric, microscopic, and taxonomic identification analyses. The obtained results clarified essential morphological traits of Mesorhabditis species, including body structure, stoma and esophageal morphology, reproductive system organization, and biometric measurements. Furthermore, the study revealed developmental stages, reproductive biology, and ecological functions of these nematodes within the rhizosphere biocenosis. The findings contribute to the understanding of nematode biodiversity associated with wild medicinal plants in Surkhandarya and provide region-specific diagnostic criteria for species-level characterization of the genus Mesorhabditis. Keywords: rose hip (Rosa canina L.), rhizosphere, root system, nematodes, Mesorhabditis species, morphological characteristics, biological characteristics, parasitic nematodes, identification, ecological conditions, Surkhandarya region 4 6 0 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ МОРФОЛОГИЧЕСКИЕ И БИОЛОГИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ ВИДОВ НЕМАТОД РОДА MESORHABDITIS (OSCHE, 1952), ВЫДЕЛЕННЫХ ИЗ РИЗОСФЕРЫ ДИКИХ ШИПОВНИКОВ (ROSA CANINA L.) В УСЛОВИЯХ СУРХАНДАРЬИНСКОЙ ОБЛАСТИ Аннотация. В данном исследовании представлены морфологические и биологические особенности видов нематод рода Mesorhabditis (Osche, 1952), выделенных из ризосферы дикого шиповника (Rosa canina L.) в условиях Сурхандарьинской области. Других диагностических признаков позволило уточнить таксономическое положение выделенных форм. Кроме того, были исследованы биологические особенности нематод, включая параметры развития, размножения и адаптивные свойства в почвенной среде региона. Полученные данные расширяют представления о видовой разнообразности и экологии нематод рода Mesorhabditis и могут быть использованы при разработке мероприятий по защите лекарственных и дикорастущих растений от вредоносных почвенных нематод. Ключевые слова: шиповник (Rosa canina L.), ризосфера, корневая система, нематоды, Mesorhabditis, морфологические особенности, биологические особенности, паразитические нематоды, идентификация, экологические условия, Сурхандарьинская область. Na’matak (Rosa canina L.) o‘zbekistonda keng tarqalgan, dorivor, oziq-ovqat va farmatsevtik ahamiyatga ega bo‘lgan o‘simlik hisoblanadi. Ushbu o‘simlikning ildiz tizimi rizosferasida turli nematoda turlari yashaydi. Nematodalar o‘simliklarning ildizlari bilan bevosita aloqada bo‘lib, ularning o‘sishi, rivojlanishi va hosildorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Ayniqsa, Mesorhabditis (Osche, 1952) avlodiga mansub nematodalar o‘simlik rizosferasida keng tarqalgan bo‘lib, ularning morfologik va biologik xususiyatlarini o‘rganish o‘simliklarni zararkunandalardan himoya qilish choralarini ishlab chiqishda muhim ahamiyatga ega. Osche (1952) va Dougherty (1953) tomonidan ilmiy jihatdan tasvirlangan Mesorhabditis avlodiga mansub turlar dunyo bo‘ylab keng tarqalgan bo‘lib, ular asosan chirigan o‘simlik qoldiqlari atrofidagi tuproqlarda, o‘simlik tanasi po‘stlog‘i ostida, daraxt kovaklarida, turli organik chiqindilar tarkibida hamda suv havzalari bo‘ylaridagi cho‘kindi qatlamlarda uchraydi. Ushbu avlodga mansub 34 ta turning 6 tasi turli hasharotlar bilan bog‘liq holda qayd etilgan. Mavjud ma’lumotlarga ko‘ra, M. labiata (Volk, 1950) turi eng ko‘p o‘rganilgan bo‘lib, u turli sistematik guruhlarga mansub to‘qqizta hasharot turi bilan assotsiativ holda uchragan. Shuningdek, M. irregularis (Korner in Osche, 1952) uchta hasharot turi bilan, M. inarimensis (Meyl, 1953) esa ikki xil hasharot turi bilan bog‘liq holda aniqlangan. Boshqa ayrim turlar M. franseni (Fuchs, 1933), M. longistomis (Massey, 1974) va M. spiculigera (Steiner, 1936) esa faqat bittadan hasharot turi bilan aloqador holatda qayd etilgan. Nematodalar o‘rtasidagi sistematik va evolyutsion munosabatlarni to‘g‘ri tushunish ularni amaliy sohaga tadbiq etish, ekologik baholash hamda biologik resurslarni muhofaza qilish jarayonlarida muhim ahamiyat kasb etadi. Ayni paytda tur va populyatsiyalar ichidagi genetik xilma-xillikning yetarli darajada o‘rganilmaganligi ushbu yo‘nalishdagi tadqiqotlar samaradorligini cheklab qo‘yadi. 4 6 1 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ An’anaviy ravishda nematodalar taksonomiyasi ularning morfologik belgilariga asoslanadi. Biroq faqat tashqi morfologik xususiyatlar yangi topilgan namunani aniq tur darajasida identifikatsiya qilish uchun ko‘p hollarda yetarli bo‘lmaydi. S

Доказательный фрагмент

«This research focuses on the morphological and biological characteristics of nematode species belonging to the genus Mesorhabditis (Osche, 1952), isolated from the rhizosphere of the wild medicinal plant rosehip (Rosa…»

Образец извлечения

Демо-превью

This research focuses on the morphological and biological characteristics of nematode species belonging to the genus Mesorhabditis (Osche, 1952), isolated from the rhizosphere of the wild medicinal plant rosehip (Rosa… Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
rose hip (Rosa canina L.), rhizosphere, root system, nematodes, Mesorhabditis, biologik xususiyatlar, morphological characteristics, identification, morfologik xususiyatlar, ecological conditions, паразитические нематоды, ekologik sharoitlar, rizosfera, nematodalar, морфологические особенности, корневая система, идентификация, Mesorhabditis species, Сурхандарьинская область., биологические особенности, Surxondaryo viloyati, parasitik nematodalar, ildiz tizimi, ризосфера, Surkhandarya region, biological characteristics, parasitic nematodes, шиповник (Rosa canina L.), to‘plam va identifikatsiya, na’matak (Rosa canina L.), экологические условия, нематоды
Открыть DOI
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники