O‘ZBEKISTON MINTAQALARI IJTIMOIY-IQTISODIY RIVOJLANISHINING TAHLILI VA TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI

Аннотация

The sustainable development of Uzbekistan’s economy is directly linked to the socio-economic potential of its regions. In recent years, large-scale reforms have been implemented to modernize regional economic policy, improve the investment climate, and reduce disparities between regions. This article analyzes the socio-economic development levels of Uzbekistan’s regions, examining key issues such as economic inequality, infrastructure imbalances, and employment challenges. Strategic directions for improving regional economies, innovative approaches, and investment mechanisms are also substantiated. Keywords: regional development, economic growth, investment, infrastructure, employment, innovation, sustainable development. Kirish. O‘zbekiston mustaqillikka erishganidan so‘ng, mamlakat iqtisodiyotining asosiy maqsadlaridan biri hududiy rivojlanishdagi nomutanosibliklarni kamaytirish bo‘ldi. So‘nggi yillarda qabul qilingan davlat dasturlari, xususan, “Yangi O‘zbekistonni rivojlantirish 5 6 7 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / SPECIAL ISSUE/ UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ strategiyasi (2022–2026 yillar)” va “Hududlarni kompleks ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish dasturi” bu boradagi sa’y-harakatlarni tizimli yo‘lga qo‘ydi. Shunga qaramay, bugungi kunda O‘zbekiston mintaqalari o‘rtasida iqtisodiy faollik, ishlab chiqarish hajmi, investitsiya oqimi, bandlik va aholi daromadlari bo‘yicha sezilarli farqlar mavjud. Masalan, Toshkent shahri va Navoiy viloyati iqtisodiy faolligi yuqori bo‘lgan hududlar sifatida ajralib tursa, Qashqadaryo, Namangan yoki Sirdaryo viloyatlarida bu ko‘rsatkichlar pastroq darajada. Demak, mintaqalarning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishini tahlil qilish, ularni muvozanatli o‘sishga yo‘naltirish hamda takomillashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqish zarur. Asosiy qism 1. Mintaqalarning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish holati O‘zbekiston Respublikasining mintaqalari o‘zining tabiiy resurslari, mehnat salohiyati va ishlab chiqarish infratuzilmasi bilan farqlanadi. Masalan:  Toshkent shahri — xizmat ko‘rsatish, savdo va moliya markazi;  Navoiy viloyati — sanoat, konchilik va energetika markazi;  Farg‘ona vodiysi viloyatlari — aholi zichligi yuqori, lekin ishlab chiqarish resurslari cheklangan;  Qoraqalpog‘iston Respublikasi — ekologik muammolar sababli ijtimoiy rivojlanish sur’atlari sust. 2024-yil yakunlariga ko‘ra, Toshkent shahrida jon boshiga YaIM 65 million so‘m atrofida bo‘lgan bo‘lsa, Namangan viloyatida bu ko‘rsatkich 18 million so‘mni tashkil etdi. Bu raqamlar hududlararo tafovutlar hali ham mavjudligini ko‘rsatadi. 2. Mintaqaviy rivojlanishdagi asosiy muammolar  Iqtisodiy tengsizlik — ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish sohalarining markaziy hududlarda to‘planib qolishi natijasida iqtisodiy nomutanosiblik kuchaymoqda.  Infratuzilma yetishmovchiligi — transport, kommunikatsiya va energetika infratuzilmasi ayrim mintaqalarda sust rivojlangan.  Investitsiya taqsimotidagi nomutanosiblik — investitsiyalarning katta qismi Toshkent va Navoiy viloyatlariga yo‘naltirilmoqda.  Bandlik va migratsiya muammolari — ayrim hududlarda ish o‘rinlarining yetishmasligi natijasida mehnat migratsiyasi kuchaymoqda.  Innovatsion salohiyatning pastligi — ilmiy tadqiqot va texnologik yangiliklar mintaqalarda yetarlicha joriy etilmayapti. 3. Rivojlanishni takomillashtirish yo‘llari O‘zbekiston mintaqalari rivojlanishini jadallashtirish uchun quyidagi strategik yo‘nalishlarni amalga oshirish zarur:  Hududiy investitsiya siyosatini takomillashtirish. Investitsiya loyihalarini hududiy xususiyatlardan kelib chiqib rejalashtirish, mahalliy resurslarga asoslangan ishlab chiqarish tarmoqlarini rivojlantirish. 5 6 8 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / SPECIAL ISSUE/ UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ  Infratuzilmani modernizatsiya qilish. Transport-logistika tizimini yaxshilash, raqamli infratuzilma yaratish va sanoat zonalarini kengaytirish orqali mintaqalar o‘rtasida iqtisodiy aloqalarni kuchaytirish.  Innovatsion faoliyatni rag‘batlantirish. Texnoparklar, startap markazlar, universitet va ishlab chiqarish korxonalari hamkorligini kengaytirish.  Kichik biznes va tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash. Mahalliy aholini iqtisodiy faoliyatga jalb etish uchun imtiyozli kreditlar va subsidiyalar tizimini kengaytirish.  Mehnat resurslarini rivojlantirish. Hududlarda kasb-hunar markazlarini tashkil etish orqali malakali kadrlar tayyorlashni kuchaytirish.  Barqaror ekologik siyosat. Tabiiy resurslardan oqilona foydalanish va ekologik muammolarni kamaytirish mintaqaviy barqarorlik uchun muhim omil hisoblanadi. 4. Amaliy natijalar va istiqbollar So‘nggi yillarda O‘zbekistonning ko‘plab viloyatlarida iqtisodiy o‘sish sur’atlari yaxshilanmoqda. Masalan, 2024-yilda Samarqand viloyatida sanoat ishlab chiqarishi hajmi 14% ga, Qashqadaryo viloyatida esa 12% ga oshgan. Bu mintaqalarda yangi sanoat zona