MEMORIAL MUZEY MAJMUALARI EKSPONATLARINI YORITISHDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH

Аннотация

Ush bu maqolada memorial muzey majmualarning eksponatlarini to’g’ri yoritish usullari haqida to’xtalib o’tamiz. Eksponatlarini yoritishda innovatsion texnologiyalardan foydalanish haqida ko’rib chiqiladi. Zamonaviy yoritish vositalari, Led lampalar, shuningdek teatr va konsertlarda ishlatiladigan projektor lampalarni memorial muzey majmualaruning ekspozitsion faoliyatini tashkil etishdagi o’rni haqida to’xtalib o’tamiz. Kalit so’zlar: Yorug’lik, Led lampalar, projektorlar, soffitlar, multimedia. Memorial muzey majmualari insoniyat tarixining muhim voqealari, hodisalarini unutmaslik shuningdek, ushbu tarixiy majmualarni kelajak avlodga yetkazib berish uchun yaratilgan maxsus maskandir. Bunday turdagi memorial muzeylar insoniyatga ta’sir qilgan urushlar, tabiiy ofatlar va turli xil noxush fojialar xotiralarini saqlab qolish bilan birga kelajak avlodni bunday hodislardan ogohlantirish vazifasini bajaradi. Bu turdagi muzeylardagi eksponatlar milliy qahramonlar, tarixiy shaxslar, turli xil fojialarga va tarixiy voqelarga bag’ishlanganligi uchun to’g’ri namoyish etilishligi zarur. Memorial muzey majmualarining arxitekturasi nafaqat estetik, balki ramziy ma’noga ham ega bo’lishlikni talab etadi. Ushbu maqolada memorial muzey majmualari eksponatlarini yoritishda innovatsion texnologiyalardan foydalanish haqida ko’rib chiqiladi. Namoyish etilgan eksponatni namoyish etishning eng muhim vositalaridan biri bu yoritish texnologiyalaridir. Shuning uchun memorial muzeylarda yoritish texnologiyalarni yangilash va rivojlantirish dolzarb masaladir. “Noto’g’ri yoritilgan xona ham insonni baxtsiz qiladi”, - dob ta’kidlagan XX asrning mashhur nemis dizayneri Ingo Maurer. Inteiyerda namoyish etilayotgan hech bir qaysi ekponat bu javon yoki kitob bo’lsin aniq bir rang yoki shaklda aks etmaydi. Yorug’lik har bir ekponatning shaklini belgilaydi va qanday tusda namoyon bo’lishiga juda kuchli ta’sir ko’rsatadi. Yorug’lik namoyish etilayotgan eksponatning strukturasini belgilab, predmetning yuzasini turli rang va umumiy ko’rinishda namoyon qiladi. To’g’ri yoritilgan yorug’lik yordamida interyerning jozibasi va o’zgaruvchanligini his qilshimiz mumkin. Yorug’lik bir tekisda tushgan xonalarda harakatlanish qiyin bo’ladi, chunki soya yordamida inson ostonaning baland-pastligi, interyerdagi ba’zi notekisliklarni farqlashi payqashi mumkin. Shuni ham e’tiborga olish kerakki, noto’g’ri yoritilgan xona yoki yorug’lik nuri me’yoridan ortiq bo’lgan xonalarda inson o’zini yomon his qiladi, moddalar almashinuvi yomonlashadi va boshqa og’ir kasalliklar yuzaga kelishi mumkin. Rang yorug’likning kuchiga bog’liqdir. 3 8 0 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / SPECIAL ISSUE/ UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Misol uchun, tabiiy yorug’likka nisbatan chiroq yordamidu yoritilgan xonadagi ranglar ko’qroq ko’rinadi. Yoritish moslamalarining turiga qarab ham bir rang turli xil tusda namoyon bo’ladi. Tadqiqotchilarning fikriga ko’ra tabiiy yo’l bilan yoritilgan xonada insonning diqqati oshadi. Yetarli yoritilmagan xonada esa bu holat insonga qarama-qarshi ta’sir ko’rsatadi. Har bir arxitektor yoki dizayner loyihalashtirish jarayonida tabiiy yorug’likning zalga yetarli darajada tushishiga e’tibor berishi zarur. Zalning qanday yoritilganligi, insonning nafaqat ko‘rish a’zolariga, balki butun organizmining salomatligiga o’zining salbiy ta’sirlari bor. Buning sababi shundaki, ko‘z va ko‘z mushaklarining toliqani butun asab tizimining zo’riqishiga, natijada uzoqni yaxshi ko’ra olmaslik va bosh og‘riqlarini yuzaga keltiradi. Memorial muzey majmualarida eksponatlarning namoyishini yaxshilash uchun kuchli nurni talab qiladi. Ekponatlarni saqlash va ularning umrini uzaytirish uchun esa aksi qorong‘u sharoit va quyosh nuridan himoya kerak bo’ladi. Quyosh nuri va har qanday ko‘rinishdagi yorug’likni matolarga ta’siri alohida tahlil qilinganida ko’rinmas holdagi ultrabinafsha ranglari bo’lishi zamonaviy ilm fanda isbotlangan xulosadir. Bu natija boshqa nurlar bezarar ekanligi emas, balki yuqoridagi quyosh nuri o’zining kimyoviy faolligi bilan ulardan ajralib turishi bikan farqlanadi. Shuning uchun memorial muzey eksponatlarini shu kabi nurlardan asrash maqsadga muvofiq. Memorial muzey majmualarini ekspozitsiyon faoliyatini tashkil etishda oddiy deraza oynasi orqali ultrabinafsha nurlarini qisman to’xtatish mumkin. Qalin va silliqlangan shishalar ultrabinatsha nurlarini to’xtatishda yaxshiroq natija ko’rsatadi. Hozirgi kunda ultiabinafsha nurlarini o’tkazmaydigan maxsus shisha moslamalar turi ishlab chiqilgan. Bunday shishalardan ko’plab memorial muzeylarda eksponatlami zararli nurlardan himoyalash maqsadida amaliyotda keng qo’llanilib kelmoqda. Yorug’lik - tomoshabinning san’at asari bilan uchrashuvidagi asosiy manbalaridan biridir. Yorug’lik asarning nafaqat rangini, balki uning o’ziga xos uslubi, tarixiy qiymatini ham to’g’ri ochib bera olishi lozim. So’nggi yillarda memorial Muzey majmualarini yoritish jarayonida galog