BAHOLASH MAQSADIDA TURAR-JOY KO'CHMAS MULK BOZORINI TAHLIL QILISH

Аннотация

The article focuses on the theoretical foundations of the analysis of the residential real estate market. The theoretical aspects contained in the article reveal the basics of the assessment and analysis of residential real estate. The studied and complex material is the basis for the analysis of the real estate market. The paper explores the concept of "Real estate market", summarizes and solves goals and objectives. The distribution of supply in the primary market by housing classes in Novosibirsk is also presented. Keywords: valuation, primary and secondary markets, real estate. KIRISH. Ko'chmas mulk bozori bozor iqtisodiyotiga o'tish natijasida paydo bo'ldi va juda keng tushuncha bo'lib, turli bino va inshootlar, yer uchastkalari, bino va inshootlarning qismlari va boshqalarni qamrab oladi. Ko'chmas mulk bozori ko'chmas mulkni sotib olish va sotish kabi bitimlarni o'z ichiga oladi. Bundan tashqari, har qanday mulkni, jumladan, kvartiralar, uylar, yer uchastkalari, yozgi kottejlar, ofislar, chakana savdo va omborxona maydonlarini va boshqa ko'p narsalarni ijaraga olish ham mumkin. Ko'chmas mulk juda keng tushuncha bo'lib, ko'chmas mulk deb hisoblangan turli xil tovarlarni o'z ichiga oladi. Ushbu maqolaning dolzarbligi shundaki, bozor tahlili mamlakat jamiyatining iqtisodiy va ijtimoiy-madaniy hayoti uchun juda muhimdir. Ushbu maqolaning asosiy maqsadi turar-joy ko'chmas mulk bozorini tahlil qilishdir. 3 4 5 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / SPECIAL ISSUE/ UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Ushbu maqsadga erishish uchun quyidagi maqsadlar qo'yildi va hal qilindi: 1. Ko'chmas mulk bozorining nazariy asoslarini o'rganish; 2. Turar-joy ko'chmas mulk bozorini baholash maqsadida o'rganish. Ko'chmas mulk bozori - bu mulk huquqlari va ular bilan bog'liq manfaatlar o'tkaziladigan, narxlar belgilanadigan va turli raqobatdosh yer foydalanish variantlari o'rtasida maydon taqsimlanadigan maxsus mexanizmlar to'plamidir. Turar-joy ko'chmas mulk bozorini tahlil qilish bozorni uning xususiyatlari, bozordagi mavjudlikning foydaliligi va tomonlarning bitimlar va xarid qobiliyatiga nisbatan afzalliklari asosida aniqlash va talqin qilishni o'z ichiga oladi. Ushbu tahlil natijalaridan baholanayotgan mulkning bozor qiymatini baholash, mulkdan optimal foydalanishni aniqlash, talab dinamikasi, dizayn va potentsial talabni aniqlash hamda mulk uchun kutilayotgan bozorni baholash uchun foydalanish mumkin. Bozor tahlili uchun zarur va aniq ma'lumotlarni to'plash uchun uzoq muddatli tadqiqotlar orqali olingan ishonchli statistikadan foydalanish juda muhimdir. Shuningdek, joriy bozor ma'lumotlaridan foydalanish ham muhimdir. Ko'chmas mulk bozorini o'rganish uchun quyidagilardan foydalanishingiz kerak: -Ko'chmas mulk bo'yicha eng keng qamrovli ma'lumotlarni o'z ichiga olgan ko'chmas mulk agentligi ma'lumotlar bazalari; -O’zstatdan olingan ma'lumotlar, bozor bitimlari statistikasi va boshqalar; -Kompaniyalar tomonidan saqlanadigan ma'lumotlar bazalari; -Internetda, ommaviy axborot vositalarida va boshqa ishonchli manbalarda mavjud bo'lgan ma'lumotlar. Ko'chmas mulk bozorini tahlil qilishning turli bosqichlarida qo'llaniladigan bir nechta asosiy usullar mavjud. Eng aniq va keng tarqalgan usullar qatoriga quyidagilar kiradi: 1. Ma'lumotlarni statistik tahlil qilish, bu ma'lumotlarni to'plash jarayonida olingan katta miqdordagi raqamli ma'lumotlardagi naqshlarni aniqlash imkonini beradi. 2. Olingan ma'lumotlarning turli guruhlaridagi ma'lumotlarni taqqoslash. Taqqoslash uchun ham miqdoriy, ham sifat jihatidan asos sifatida foydalanish mumkin. 3. Bozor segmentlarini geografik joylashuv bo'yicha klaster tahlili. Bu bozorda mavjud bo'lgan barcha ko'chmas mulk obyektlarining tuzilishini aniqlash, ularni tasniflash va ma'lum bir geografik klaster ichida ishlaydigan naqshlarni aniqlashga yordam beradi. 4. SWOT tahlili yoki vaziyatni o'rganish. Bu ichki va tashqi omillarni ularning salbiy va ijobiy ta'siri nuqtai nazaridan o'rganishni o'z ichiga oladi. ASOSIY QISM So‘nggi yillarda O‘zbekistonda uy-joy bozori jadal rivojlanmoqda: narxlar o‘zgarmoqda, talab va taklif har doimgidek muvozanat izlayapti. 2025-yil boshidan bu harakatlar yangi bosqichga chiqdi. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki ma’lumotlariga ko‘ra, Toshkentdagi yer maydoni bozori sezilarli pasayishni boshdan kechirdi. 2023-yilning o‘rtalarida bir sotix yer maydoni narxi 380 million so‘mga yetgan bo‘lsa, hozir bu ko‘rsatkich 332 milllion so‘mga tushdi. Yiliga o‘rtacha 8,8% arzonlashgan. Bu bozorda “qizib ketgan” narxlar endi soviy boshlaganidan darak beradi. 3 4 6 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / SPECIAL ISSUE/ UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Shunga qaramay, 2025-yil kutilgan pasayishlar bilan emas, balki aksincha — savdo hajmining oshishi bilan boshlandi. Faqatgina dastlabki 3 oy ichida, yaʼni 1-chorakda 90 mingga yaqin uy-joy bitimi imzolangan — bu o‘tgan yilga nisbatan