O‘ZBEKISTONDA UY-JOY QURILISHI RIVOJLANISHI ISTIQBOLI VA MUAMMOLAR

Аннотация

The article proposes a methodology for assessing the effectiveness of design solutions aimed at minimizing total (cumulative) costs and determining the optimal service life of residential buildings. A theoretical model has also been developed for improving the structure of housing construction and forecasting housing commissioning indicators up to 2030, based on demographic and urbanization factors observed in the republic in recent years. Keywords: urbanization, moral and physical depreciation, current and major repairs, reconstruction, design solution, total (cumulative) costs, building service life, operating costs, socio-economic efficiency. 3 3 5 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / SPECIAL ISSUE/ UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Kirish (Introduction) Jahonda aholini zamonaviy yechimlar asosida, uy-joylarni qurish va ekspluatatsiya qilish jarayonlariga yangi texnika va texnologiyalarni joriy etish orqali sifatli hamda arzon uy-joylar bilan ta’minlash etakchi maqsadga aylandi. Ta’kidlash joizki, “BMTning monand uy-joy huquqini amalga oshirish bo‘yicha Yo‘riqnomasi” da 1,8 mlrd. dan ortiq kishi etarli darajada uy-joy bilan ta’minlanmaganligi, shuningdek norasmiy aholi punktlarida yashayotganlar soni esa hozirda 1 mlrd. dan oshganligi qayd etilgan [1]. O‘zbekiston Respublikasi Prognozlashtirish va makroiqtisodiy tadqiqotlar instituti bashoratlariga ko‘ra, tug‘ilishning yuqori ko‘rsatkichlarini hisobga olgan holda, O‘zbekiston aholisi 2030-yilga borib 41 mln. kishidan oshadi [2]. Bu o‘z navabatida shuni ta’kidlash imkonini beradiki, bugungi kunda O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan keg qamrovli ijtimoiy-iqtisodiy islohotlar fonida aholini uy-joy bilan ta’minlashning ijtimoiy ahamiyati oshishiga sezilarli ta’sir ko‘rsatuvchi o‘ziga xos demografik vaziyat shakllangan. Shu boisdan, turar joy binolari loyiha yechimlarining ijtimoiy-iqtisodiy samaradorligi va iste’mol sifatini kompleks baholash, uy-joy qurilishi, turar joy binolarini saqlash va ularning ekspluatatsiyasi uchun xarajatlarni kamaytirish hamda eski uy-joy fondi renovatsiyasi masalalarida ilg‘or xorijiy mamlakatlar tajribasi va bu boradagi ilmiy tadqiqotlar dolzarb bo‘lib, ularda turar joy binolari loyiha yechimlarining ijtimoiy-iqtisodiy samaradorligi va iste’mol sifatini baholashga kompleks yondashuv, uy-joy qurilishi va uning tuzilmasini optimallashtirish kabi ilmiy izlanishlarga ustuvor darajada e’tibor qaratilgan. 1. Materiallar va usullar (Materials and Methods) Yuqoridagilarga asoslangan holda ta’kidlash mumkinki, bugungi kunda mamlakatimizda uy-joy qurilishini rivojlantirish qanchalik dolzarb ekanini, shuningdek aholining barcha qatlamlari uchun ipoteka kreditidan bozor tamoyillari asosida foydalanish imkoniyatlarini yanada kengaytirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar ko‘rishni taqozo etdi. Shubhasiz, hozirgi innovatsion rivojlanish sharoitida aholini sifatli va arzon uy-joylar bilan ta’minlash nafaqat iqtisodiy, balki ijtimoiy ahamiyatga ega ekanligi, bunda ekologiya, demografiya va urbanizatsiya omillarining e’tiborga olinishi, shuningdek turar joy binolarining jismoniy va ma’naviy eskirishi muddatlari o‘rtasidagi nomutanosiblik salbiy ta’sirining kuchayishi va boshqa shu kabi muammolarni hal etishda ilm-fan yutuqlari va innovatsiyalarni hisobga olish muhim ahamiyatga egadir. 3 3 6 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / SPECIAL ISSUE/ UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 3 3 7 1 1 1 1 1 8 6 4 2 0 8 6 4 2 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 4 5 7 6 8 ,4 3 3 ,2 3 6 2 3 2 0 1 7 ,2 1 3 3 9 8 8 3 ,6 5 9 ,7 5 0 3 8 2 0 1 8 O ,9 'z b e k 1 5 5 isto 0 9 n 1 ,5 3 1 5 ,3 6 1 8 6 2 0 1 9 b o 'y ic ,2 h a 1 2 8 Q 6 7 8 6 is ,9 8 3 ,4 4 1 8 4 ,5 2 0 2 0 h lo q jo y la r 1 4 d a 0 4 9 5 4 ,5 9 6 ,5 4 5 4 9 ,0 2 0 2 1 S h a h a r la r 1 d 4 a 6 1 9 2 6 ,6 4 9 ,2 4 9 6 3 2 0 2 2 ,4 1 4 7 5 9 2 0 ,3 8 1 ,2 5 6 7 1 2 0 2 3 ,1 1-rasm. Uy-joylarni foydalanishga topshirish dinamikasi (ming kv.m.) [5] Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakatda uy-joy fondi 692,5 mln kv.m. (2023- yil yakuni bo‘yicha) bo‘lib, shundan 3,5 mln kv.m (0,5 %) davlat uy-joy fondi va 689,0 mln. kv.m. (99,5 %) esa nodavlat uy-joy fondi hisoblanadi. Bu ko‘rsatkich, 2023-yilda 2017-yilga nisbatan o‘rtacha 185 mln. kv.m. yoki 36,5 % ga oshgan [3]. Uy-joy qurilishiga yo‘naltirilgan investitsiyalar dinamikasini qaraydigan bo‘lsak, uning 2017-yildagi 11068,8 mlrd.so‘mdan 2023- yilda 30248,3 mlrd. so‘mga yetganligini yoki 2,7 baravarga oshganligini ta’kidlash mumkin [4]. 2017-2023 yillar davomida O‘zbekistonda jami 96634,8 ming kv.m. uy-joy foydalanishga topshirilgan, shundan 62418,5 ming kv.m. qishloq joylarga va 34216,3 ming kv.m. esa shaharlarga to‘g‘ri keladi. Uy-joylarni foydalanishga topshirish 2017-yildagi 11456,4 ming kv.m. dan 2023- yildagi 14752,3 ming kv.m. ga yoki 29 % ga o‘sgan (1-rasm). 3. Tadqiqot natijalari (Results) Respublikada yaqin kelajakd