BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARIDA KITOBXONLIK MADANIYATINI SHAKLLANTIRISHDA BOLALAR ADABIYOTINING AHAMIYATI

Аннотация

В данной статье рассматривается роль детской литературы в формировании читательской культуры у учащихся начальных классов, а также основные задачи и методические основы этого процесса. Анализируются психологические и возрастные особенности юного читателя, мнения педагогов, родителей и специалистов. Освещается тематический диапазон детской литературы, методические подходы к подбору книг для младших школьников и факторы, влияющие на их интерес к чтению. Кроме того, подчёркивается значимость развития читательской культуры у детей младшего школьного возраста и определяются ключевые критерии, стратегии и педагогические методы, направленные на повышение эффективности формирования устойчивой привычки к чтению. Ключевые слова: читательская культура, детская литература, учащийся, интерес, способность, рекомендация, воображение, восприятие. Annotation. This article examines the role of children’s literature in the formation of reading culture among primary school pupils, as well as the main tasks and methodological foundations of this process. Evaluates the psychological and age-related characteristics of the reader, drawing on the opinions of teachers, parents, and experts. It analyzes the thematic range of children’s literature, the methodological approaches used in selecting books for young readers, and the factors influencing pupils’ interest in reading. In addition, the paper highlights the significance of developing reading culture in primary school children and outlines the essential criteria, strategies, and teaching methods that enhance the effectiveness of fostering reading habits. Key words: reading culture, children’s literature, pupil, interest, ability, recommendation, imagination, perception. 3 2 1 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ KIRISH. So‘nggi yillarda raqamli texnologiyalarning keskin rivojlanishi, internet va mobil qurilmalarga kirish imkoniyatining kengayishi bolalarning bo‘sh vaqtini mazmunan o‘zgartirib, badiiy kitob o‘qishga bo‘lgan qiziqishning pasayishiga olib kelmoqda. Kichik yoshdagi o‘quvchilarning ko‘proq tezkor axborotga, qisqa shakldagi ko‘ngilochar kontentga moyilligi ularning tafakkuri, tasavvuri hamda nutq madaniyatiga bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda. Shu bois bugungi kunda ta’lim tizimi oldida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida kitobxonlik madaniyatini shakllantirishni yangicha yondashuvlar asosida tashkil etish dolzarb vazifalardan biri sifatida kun tartibiga chiqmoqda. Bola shaxsining asosiy psixologik va ma’naviy poydevori aynan boshlang‘ich ta’lim davrida shakllanishi sababli, bu bosqichda o‘qitilayotgan badiiy adabiyotlar mazmuni, uslubi va tarbiyaviy yo‘nalishi alohida ahamiyat kasb etadi. Bolalar adabiyoti o‘quvchining tasavvurini kengaytiradi, obrazli tafakkurini rivojlantiradi, ezgulik, mehnatsevarlik, odob-axloq kabi ijtimoiy-axloqiy qadriyatlarni singdiradi. Eng muhimi, bolalarda kitobga nisbatan mehr, ehtiyoj va odat shakllanishiga zamin yaratadi. ASOSIY QISM. O‘zbekiston ta’lim tizimida olib borilayotgan islohotlar, xususan, “Yosh kitobxon”, “Kitob — ma’naviyat manbai” kabi respublika miqyosidagi dasturlar, maktab kutubxonalarining yangilanishi, bolalar uchun yangi badiiy asarlarning chop etilishi boshlang‘ich ta’limda kitobxonlik madaniyatini shakllantirish masalasining bugungi kun dolzarbligini yana-da oshirmoqda. Biroq raqamli muhitning kuchli ta’siri, oilaviy kitobxonlikning sustligi, o‘quvchilarning o‘qish texnikasi va motivatsiyasidagi farqlar ushbu jarayonni murakkablashtirib, bolalar adabiyotidan maqsadli foydalanishni talab qilmoqda. Shu sababli mazkur maqola boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida kitobxonlik madaniyatini rivojlantirishda bolalar adabiyotining o‘rni va ahamiyatini ilmiy-nazariy jihatdan yoritish, mavjud muammolarni tahlil qilish hamda samarali pedagogik yechimlarni taklif etishga qaratilgan. Barkamol insonning shakllanishi uning munosib kasbni egallashi jamiyat tarqqiyoti uchun baholi qudrat o‘z hissasini qo‘shib yashashi va shu orqali jamiyatda o‘zligini namoyon etishi ya’ni shaxsning kamol topishi nazarda tutiladi. Shuningdek, komillik sari intilish shaxsning kasbiy rivojlanishi bilan birgalikda yaxlit holda kechadigan va bir umr davom etadigan murakkab jarayoni hisoblanadi. Boshlang‘ich sinflarda kitobxonlikning maqsadi yosh kitobxon o‘quvchi tarbiyasiga ta’siri haqida nazariy bilimlar berish, o‘zbek va rus adabiyoti haqida ma’lumot berish, bolalarning og‘zaki va yozma nutqini shakllantirish va rivojlantirish, ularning dunyoqarashini kengaytirish kabi masalalarni o‘z ichiga oladi. Vazifasi sifatida esa boy adabiyotimiz namunalari bilan tanishtirish, kitobxonlik haqida nazariy bilimlar berish, ularni hayotga tatbiq qila olish, mustaqil fikrlay olish qobiliyatini shakllantirish, boshqalarga o‘z fikrlarini ifoda eta olish hamda eslab qolish ko‘nikmalarini shakllantirishini kiritishimiz mumkin [1]. Bugungi globallashuv jarayonida axborot oqimining keskin or