O‘ZBEKISTON IQTISODIYOTIDA YASHIL IQTISODIYOTGA O‘TISH ISTIQBOLLARI VA MUAMMOLARI

Аннотация

This article analyzes the pressing issues, prospects, and challenges of transitioning to a green economy in Uzbekistan. The theoretical essence of the green economy concept and its role in sustainable development, ecological stability, and economic growth are highlighted. The article also examines practical measures and challenges in implementing energy efficiency, renewable energy sources, water resource management, and ecological innovations in the country. The opportunities and development strategies for transitioning to a green economy are analyzed from a scientific perspective. Keywords: green economy, sustainable development, renewable energy, energy efficiency, ecological innovation, Uzbekistan, economic development. Kirish. Global iqlim o‘zgarishi, ekologik muammolar va tabiiy resurslarning cheklanganligi zamonaviy iqtisodiyotlarda yashil iqtisodiyot kontseptsiyasini dolzarb masala sifatida ilgari surmoqda. Yashil iqtisodiyot – bu iqtisodiy o‘sish va rivojlanish jarayonida resurslardan oqilona foydalanish, ekologik barqarorlikni ta’minlash, energiya samaradorligini oshirish va atrof-muhitni muhofaza qilishni birlashtiruvchi tizimdir. O‘zbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlar uchun yashil iqtisodiyotga o‘tish ikki yo‘nalishda muhim: birinchidan, iqtisodiy raqobatbardoshlikni oshirish va yangi ish o‘rinlari yaratish, ikkinchidan esa ekologik muammolarni kamaytirish va resurslardan samarali 2 8 9 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / SPECIAL ISSUE/ UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ foydalanishni ta’minlash. Shu sababli, mamlakatda yashil iqtisodiyotga o‘tish jarayonini o‘rganish va istiqbollarini aniqlash dolzarb vazifa hisoblanadi. Asosiy qism. 1. Yashil iqtisodiyot kontseptsiyasi va uning iqtisodiy ahamiyati Yashil iqtisodiyotning asosiy maqsadi iqtisodiy o‘sishni ekologik barqarorlik bilan uyg‘unlashtirishdir. U quyidagi elementlarni o‘z ichiga oladi:  energiya samaradorligini oshirish va qayta tiklanadigan energiya manbalarini rivojlantirish;  tabiiy resurslardan oqilona foydalanish;  chiqindilarni kamaytirish va ularni qayta ishlash;  ekologik innovatsiyalarni joriy etish va yashil texnologiyalarni ishlab chiqish. Yashil iqtisodiyot mamlakatlar uchun uzoq muddatli iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash, ijtimoiy farovonlikni oshirish va ekologik xavfsizlikni mustahkamlashga xizmat qiladi. 2. O‘zbekiston sharoitida yashil iqtisodiyotga o‘tishning istiqbollari O‘zbekiston tabiiy resurslarga boy mamlakat sifatida quyidagi yo‘nalishlarda yashil iqtisodiyotga o‘tish imkoniyatiga ega:  Qayta tiklanadigan energiya: Quyosh va shamol energiyasi resurslari mamlakatning ko‘p hududlarida yetarli. “Masdar” va “Total Energies” kabi kompaniyalar bilan hamkorlikda quyosh va shamol elektr stansiyalarini rivojlantirish imkoniyatlari mavjud.  Energiya samaradorligi: Sanoat va qishloq xo‘jaligi tarmoqlarida energiya tejash texnologiyalarini joriy etish orqali iqtisodiy samaradorlikni oshirish mumkin.  Suv resurslarini boshqarish: Suv tanqisligi bo‘lgan hududlarda suv tejash va samarali sug‘orish texnologiyalarini rivojlantirish orqali barqaror ishlab chiqarishni ta’minlash.  Qayta ishlash va chiqindilarni kamaytirish: Shahar va qishloq hududlarida chiqindilarni qayta ishlash, ularni kompostlash va qayta foydalanish orqali ekologik barqarorlikni oshirish. 3. Yashil iqtisodiyotga o‘tishdagi asosiy muammolar  Moliyaviy cheklovlar: Yashil texnologiyalarni joriy etish va qayta tiklanadigan energiya loyihalarini moliyalashtirish uchun katta sarmoya talab qilinadi.  Huquqiy va institutsional muammolar: Ekologik qonunchilikning yetarlicha rivojlanmaganligi va hududiy barqaror rivojlanish strategiyalarining yetishmasligi.  Texnologik yetishmovchilik: Zamonaviy energiya tejovchi va qayta tiklanadigan energiya texnologiyalarini ishlab chiqarish imkoniyatlari cheklangan.  Axborot va kadrlar salohiyati: Yashil texnologiyalarni joriy etish va rivojlantirish uchun malakali kadrlar yetishmasligi. 4. Yashil iqtisodiyot strategiyasini rivojlantirish yo‘nalishlari  Davlat tomonidan yashil investitsiyalarni rag‘batlantirish va soliq imtiyozlarini joriy etish;  Hududiy barqaror rivojlanish dasturlarini ishlab chiqish;  Davlat-xususiy sheriklik (DXSh) mexanizmlarini kengaytirish;  Mahalliy ishlab chiqaruvchilar va tadbirkorlarni ekologik texnologiyalarni ishlab chiqishga jalb etish;  Qayta tiklanadigan energiya va energiya samaradorligi loyihalarini moliyalashtirish uchun xalqaro moliyaviy institutlar bilan hamkorlik. 2 9 0 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / SPECIAL ISSUE/ UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Xulosa. O‘zbekistonda yashil iqtisodiyotga o‘tish iqtisodiy barqarorlik, ekologik xavfsizlik va ijtimoiy farovonlikni ta’minlashning asosiy omili hisoblanadi. Yashil iqtisodiyot orqali energiya samaradorligini oshirish, qayta tiklanadigan energiya manbalaridan foydalanish, suv va boshqa tabiiy resurslarni oqilona boshqa