IQTISODIYOTNI RAQAMLI BOSHQARUVINING NAZARIY ASOSLARI

Аннотация

This article examines the economic content and essence of the digital economy, its current relevance, and the present state of digital governance in Uzbekistan. In addition, it provides a comparative analysis of the situation in Uzbekistan and abroad. Based on these analyses, scientific recommendations and conclusions regarding the priority directions and development of the digital economy in the Republic of Uzbekistan have been developed. Keywords: digital economy; Industry 4.0; digitalization; smart economy; smart business; business model; transformation; e-economy; internet speed. Globallashuv sharoitida raqamli iqtisodiyot nafaqat tashqi migratsiya, xalqaro savdo va kapital harakati, turizm, xorijiy investitsiyalar va boshqa sohalarga, balki IT-ni rivojlantirish orqali mamlakatlarning iqtisodiy o‘sishiga ham bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda. Mutaxassislarning fikricha, raqamli iqtisodiyotga o‘tish davlat va umuman jamiyatni jadal rivojlantirishning asosiy mezoni hisoblanadi, Insoniyat iqtisodiyot tarmoqlarining o‘zgarishi, bu jarayonni raqamlashtirish, mobilizatsiya, sohaga sun’iy intellektni joriy etish, shuningdik iqtisodiyotni har bir yo’nalishida raqamli boshqaruvni joriy etish lozimdir. Bunga yorqin misol bo’lib “Raqamli O’zbekiston – 2030” strategiyasini tastiqlanishini ko’rsatishimiz mumkin. Mamlakatimizdagi bugungi vaziyatni tahliliy xulosalar orqali o‘rganish zarur. Shuningdek, raqamli iqtisodiyotni tashkil etuvchi elementlarning cheksiz soni ushbu atamani talqin qilishning murakkabligini belgilaydi. Bizning fikrimizcha, raqamli iqtisodiyot ushbu intellektual jamiyatning moslashuvchan texnologiyalari va kommunikatsiyalarining murakkab integratsiyalashgan tizimini kengroq tushunishni talab qiladi. Raqamli iqtisodiyot mamlakatimizning xalqaro maydonga integratsiyalashuvini jadallashtirishga olib keluvchi akselerator (harakatlantiruvchi kuch) sifatida O‘zbekistonni demokratik, iqtisodiy rivojlangan davlatlar qatoriga kiritishdir. Binobarin, raqamli iqtisodiyotning nazariy asoslarini yanada kengroq yoritish uchun olimlarning fikrlariga to‘xtalib, uning rivojlanishiga ta’sir etuvchi omillarni chuqur tahlil qilish va o‘ziga xos xususiyatlarini ochib berish zarur. 1 2 3 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / SPECIAL ISSUE/ UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Mamlakatimizdagi bugungi vaziyatni tahliliy xulosalar orqali o‘rganish zarur. Shuningdek, raqamli iqtisodiyotni tashkil etuvchi elementlarning cheksiz soni ushbu atamani talqin qilishning murakkabligini belgilaydi. Bizning fikrimizcha, raqamli iqtisodiyot ushbu intellektual jamiyatning moslashuvchan texnologiyalari va kommunikatsiyalarining murakkab integratsiyalashgan tizimini kengroq tushunishni talab qiladi. Mamlakatimizdagi raqamli iqtisodiyot unga nisbatan nazariy qarashlarni chuqurroq o‘rganish, eng muhim jihatlari, xususiyatlari va xususiyatlarini ajratib ko‘rsatish zaruriyatidan iborat. Bu raqamlashtirishdagi dolzarb iqtisodiy muammolarni samarali hal qilish imkonini beradi. Raqamli iqtisodiyot bilim iqtisodiyotiga o‘tishni ta’minlaydi, uning asosiy omillari xodimlarning bilim, ko‘nikma, malaka va imkoniyatlari hisoblanadi. Iqtisodiyotni raqamlashtirish jarayonini amalga oshirish innovatsion raqamli texnologiyalarni uzluksiz rivojlantirish va joriy etish hamda jamiyat va iqtisodiyotni rivojlanishning yangi bosqichiga o‘tishdan iborat. Bu, o‘z navbatida, raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish orqali mamlakatimizning xalqaro maydonga integratsiyalashuvini tezlashtiradi. Shuning uchun iqtisodchilar raqamli iqtisodiyot kontseptsiyasining nazariy bilimlarini iqtisodiy kontseptsiyaga qaratishlari kerak. Xususan, “raqamli iqtisodiyot” tushunchasi 1995 yilda Don Tapskott tomonidan “Raqamli iqtisodiyot” kitobida ilmiy foydalanishga kiritilgan. U buni “raqamli texnologiyalarga asoslangan iqtisodiyot” deb tushundi [4]. “Raqamli iqtisodiyot” atamasining paydo bo‘lishi o‘sha yili “elektron iqtisodiyot” tushunchasini qo‘llagan, uning axborot va axborotning jadal rivojlanishidagi farqlari va afzalliklarini tushuntirib bergan Massachusets texnologiya instituti tadqiqotchisi Nikolas Negroponte bilan ham bog‘liq. telekommunikatsiya texnologiyasidir. Ruscha adabiyolarida raqamli iqtisodiyotning eng keng ta'rifi Vladimir Ivanov tomonidan berilgan: "raqamli iqtisodiyot - bu bizning haqiqatimizni to'ldiradigan virtual muhit". Biroq, raqamli iqtisodiyotning ushbu ta'rifi uni alohida sanoat sifatida ifodalamaydi Rossiya Fanlar akademiyasining yana bir professori va texnika fanlari doktori Roman Meshcheryakov raqamli iqtisodiyotni tushunish uchun ikkita yondashuvni taklif qiladi: kengaytirilgan va klassik. Keng ma'noda " raqamli iqtisodiyot - bu iqtisodiy ishlab chiqarish va raqamli texnologiyalardan foydalanish", klassik tarzda: "raqamli iqtisodiyot - bu raqamli texnologiyalarga asoslangan iqtisodiyot va shu bilan birga, faqat ishlab chiqarish sohasini tavsiflash to'g'riroqdir. Elektron tovarlar va xizmatlar" Iqtisodiy Ham