O‘ZBEKISTONDA YASHIL QURILISH TIZIMINI RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI

Аннотация

This article highlights the importance, relevance, and prospects for the development of the green building system in the Republic of Uzbekistan. The main principles of green construction — energy efficiency, environmental cleanliness, the use of renewable resources, and waste-free production — are analyzed. The paper also examines the measures being implemented in the country within the framework of the “green economy” concept, as well as similarities between international experience and national practice. The article presents scientific conclusions on the prospects for the development of green construction in Uzbekistan, its challenges, and possible solutions. Keywords: green building, ecology, sustainable development, energy efficiency, renewable resources, waste-free technologies, ecological environment. 9 6 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / SPECIAL ISSUE/ UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Kirish. XXI asrda global ekologik muammolar — iqlim o‘zgarishi, resurslarning kamayishi, havoning ifloslanishi — insoniyatni barqaror rivojlanish yo‘liga o‘tishga majbur qilmoqda. Shunday sharoitda “yashil iqtisodiyot” konsepsiyasi jahon miqyosida keng qo‘llanila boshladi. Ushbu konsepsiyaning muhim yo‘nalishlaridan biri — yashil qurilish tizimi hisoblanadi. Yashil qurilish — bu energiya va tabiiy resurslardan samarali foydalanish, atrof-muhitga zararli ta’sirni kamaytirish, chiqindilarni minimallashtirish hamda inson uchun sog‘lom yashash muhitini yaratishga qaratilgan qurilish usulidir. Dunyoning ko‘plab davlatlarida yashil me’morchilik tamoyillari amaliyotda o‘z samarasini bermoqda. O‘zbekiston ham bu jarayondan chetda qolmayapti. Mamlakatda “Yashil iqtisodiyot”ga o‘tish strategiyasi qabul qilingan bo‘lib, unda qurilish tarmog‘ida ekologik xavfsizlikni ta’minlash, energiya tejamkor texnologiyalarni joriy etish va chiqindisiz ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yish ustuvor yo‘nalishlar sifatida belgilangan. Shu bois, O‘zbekistonda yashil qurilish tizimini shakllantirish masalasi bugungi kunda nihoyatda dolzarbdir. Asosiy qism. Yashil qurilish tizimi nafaqat energiyani tejash, balki ekologik muvozanatni saqlash, inson salomatligini asrash va iqtisodiy samaradorlikni oshirishga xizmat qiladi. Bunday inshootlar energiya sarfini kamaytirish, suvni tejash, chiqindilarni minimallashtirish va yashash uchun qulay ekologik muhit yaratish imkonini beradi. Shu sababli, yashil binolar inson salomatligi va ijtimoiy farovonlikni ta’minlashda muhim o‘rin tutadi.Yashil qurilishning asosiy tamoyillari — tabiiy materiallardan foydalanish, issiqlik va tovush izolyatsiyasini yaxshilash, quyosh va shamol energiyasidan foydalanish, chiqindilarni qayta ishlash hamda ekologik sertifikatlash tizimini joriy etishdan iborat. Bu tamoyillarni amaliyotda joriy etish atrof-muhitga ta’sirni kamaytirish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanishga xizmat qiladi.So‘nggi yillarda O‘zbekiston hukumati ekologik barqarorlikni ta’minlashga qaratilgan qator muhim hujjatlarni qabul qildi. “Yashil iqtisodiyotga o‘tish strategiyasi (2019–2030-yillar)”, “Atrof-muhitni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi qonunning yangi tahriri hamda “2023–2030-yillarda qurilish sohasini rivojlantirish strategiyasi” shular jumlasidandir. Shuningdek, energiya samarador binolarni loyihalash va sertifikatlash bo‘yicha milliy standartlar ishlab chiqilmoqda.Ushbu hujjatlar asosida energiya tejamkor qurilish materiallari ishlab chiqarishni rag‘batlantirish, quyosh va shamol energiyasidan foydalanadigan uy-joy loyihalarini amalga oshirish, yashil sertifikat tizimini joriy etish hamda chiqindisiz texnologiyalarni bosqichma-bosqich tatbiq etish yo‘nalishlarida muhim ishlar olib borilmoqda. Toshkent va Samarqand shaharlarida quyosh panellari o‘rnatilgan turar-joy binolari qurilishi, Buxoro va Navoiy viloyatlarida energiya tejamkor g‘isht va gazobeton ishlab chiqaruvchi korxonalarning faoliyati bunga yorqin misol bo‘la oladi.Shu bilan birga, yashil qurilish tizimini joriy etishda bir qator muammolar mavjud. Eng avvalo, zamonaviy texnologiyalarning yetarlicha keng joriy etilmagani, ekologik sertifikatlash tizimining to‘liq yo‘lga qo‘yilmagani, mutaxassislarning malaka darajasi pastligi va “yashil” materiallarning narxi yuqoriligi bu sohaning rivojlanishini sekinlashtiradi. Aholining ekologik madaniyati va iste’molchilarning bu yo‘nalishga bo‘lgan talabini oshirish ham dolzarb masala bo‘lib qolmoqda. Kelgusida O‘zbekistonda yashil qurilishni rivojlantirishning katta istiqbollari mavjud. Eng avvalo, yashil qurilish standartlarini ishlab chiqish va milliy sertifikat tizimini yaratish zarur. Har bir bino ekologik ko‘rsatkichlar bo‘yicha baholanishi, energiya tejamkor va ekologik toza materiallardan foydalanilishi kerak. 9 7 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / SPECIAL ISSUE/ UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Shu bilan birga, mahalliy ishlab chiqaruvchilarning energiya tejamkor materiallar tayyorlashda