JAMIYATDA AYOLLARGA NISBATAN MUNOSABATLAR, ULARGA NISBATAN TAZYIQ VA ZO'RAVONLIKNING DARAJASI

Аннотация

В данной статье приводятся размышления и мнения о том, что Конституция является залогом свободной и благополучной жизни. Конституция - это основной нормативный акт любого современного государства. Она выполняет не только правовую, но и политическую и социальную функции, определяя структуру власти, права и свободы граждан, принципы деятельности государства и общества. Конституция обладает особой юридической силой, что обеспечивает её превосходство над всеми другими нормативно-правовыми документами. Ключевые слова: конституция, верховенство закона, права человека, гарантии свободы, правосудие, верховенство закона, демократия, гражданское общество, социальная защита. Kirish. Ilmiy va huquqiy fikrlarda konstitutsiya jamiyatning barqarorligi, erkinligi va farovonligini ta'minlashga qodir vosita sifatida qaraladi. Biroq, ushbu fazilatlarni amalga oshirish darajasi nafaqat konstitutsiyaning mazmuniga, balki huquqni qo'llash mexanizmiga, siyosiy madaniyatga va fuqarolik jamiyati institutlarining yetukligiga ham bog'liq. Konstitutsiyaning erkin va farovon hayotning kafolati sifatidagi rolini ochib beradi. Uning funktsiyalari, jamiyat va davlat uchun ahamiyati, shuningdek konstitutsiyaviy me'yorlar farovonlik va rivojlanishni ta'minlashning haqiqiy vositasiga aylanishi shartlarini tahlil qiladi. 2 1 3 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Huquqiy davlat qonun ustuvorligini, fuqarolarning huquqlarini himoya qilishni va shaxs va davlatning o'zaro javobgarligini nazarda tutadi. Ushbu tizimdagi Konstitutsiya “asosiy qoidalar”ni belgilaydigan manba bo'lib xizmat qiladi. U asosiy tamoyillarni mustahkamlaydi. Xalq suverentiteti, hokimiyatning bo'linishi, inson huquqlarining ustuvorligi va sudning mustaqilligi. Konstitutsiya - bu huquqiy, siyosiy va ijtimoiy asoslarni belgilaydigan davlatning eng yuqori normativ hujjatidir. 2023 yil aprel oyida O'zbekistonda umumxalq referendumi orqali Konstitutsiyaning “yangi” tahriri qabul qilindi1. Material va metod. Konstitutsiya jamiyat, davlat rivojlanishining zamonaviy vazifalarini va fuqarolarning huquq va erkinliklarini himoya qilishni aks ettiradi. Davlat hokimiyatining tuzilishini, iqtisodiy va ijtimoiy asoslarini, shuningdek, shaxs va davlatning o'zaro munosabatlari tamoyillarini mustahkamlaydi. Konstitutsiyaning yangi tahriri zamonaviy rivojlanish paradigmasini aks ettiruvchi bir qancha muhim fikrlarni ta'kidlaydi. Konstitutsiya va qonunlarning ustunligi tasdiqlanadi. Hech qanday qonun yoki qoidalar uning qoidalariga zid bo'lishi mumkin emas. Inson va fuqaroning asosiy huquq va erkinliklari ro'yxati, shu jumladan ijtimoiy kafolatlar: uy-joy, mehnat, ijtimoiy himoya, ta'lim olish, sog'liqni saqlash va boshqalar. Xususiy mulkni himoya qilish, iqtisodiy faoliyat erkinligi, bozor iqtisodiyotini rivojlantirish va tadbirkorlik erkinligi mustahkamlanadi. Bu fuqarolarning iqtisodiy o'sishi va farovonligini ta'minlash uchun muhimdir. Fuqarolik jamiyati institutlarining rolini, birlashmalar va jamoat tashkilotlari erkinligini tan olish va mustahkamlash, bu fuqarolik ishtiroki va nazoratini rivojlantirishga yordam beradi. Balansni ta'minlash va hokimiyat kontsentratsiyasining oldini olishga qaratilgan davlat hokimiyatini tashkil etish, uning tarmoqlari va vakolatlarning taqsimlanishini batafsil tartibga solishga xizmat qiladi. O'zgartirish va qo'shimchalar kiritishning aniq belgilangan tartibi, konstitutsiyaning asosiy qoidalari jiddiy, konstitutsiyaviy ravishda belgilangan me’yorlar qayta ko'rib chiqilmasligini ta'minlashdir. Ushbu qoidalar konstitutsiyani nafaqat rasmiy hujjat, balki barqaror rivojlanish, huquqlarni himoya qilish va adolatli jamiyat qurish vositasiga aylantiradi. Bu davlat organlari vakolatlarining aniq chegaralarini belgilashga imkon beradigan eng yuqori yuridik kuchga ega bo'lgan konstitutsiyaning mavjudligi. Bu hokimiyatning egallab olinishiga, mansabdor shaxslarning o'zboshimchaliklariga to'sqinlik qiladi. Huquqiy tizimning tizimli ishlashiga xizmat qilishini ta'minlaydi. Bunday hujjatsiz jamiyatning siyosiy tuzilishi noto’liq bo'lib chiqadi. Bu beqarorlikka va hokimiyat institutlariga bo'lgan ishonch darajasining pasayishiga olib keladi. Iqtisodiy erkinlik, mulkni himoya qilish, tadbirkorlik erkinligi va mulkning barcha shakllari uchun teng sharoitlar tamoyillarini mustahkamlash orqali Konstitutsiya investitsiyalarni, iqtisodiy tashabbusni, biznesni rivojlantirishni va shunga mos ravishda fuqarolarning farovonligini oshirishni rag'batlantiradi. Fuqarolik jamiyati institutlari - birlashmalar, jamoat tashkilotlari, ommaviy axborot vositalarining konstitutsiyaviy tan olinishi fuqarolarning ijtimoiy va siyosiy hayotda faol ishtirok etishi, hokimiyat ustidan nazorat, jamoatchilik muloqoti va demokratiyani rivojlantirish uchun asos yaratadi2. 1 O’zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi. -T.: Adolat, 2023. 2 O’zbekiston Respublikasi Prezidentining Jamiyatda huquqiy ong va huqu