RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA SOLIQ YIG’ILARINI TAKOMILLASHTIRISH YO’NALISHLAR

Аннотация

В данной статъе рассматриовается необходимостиъ совершенствования налоговой системы в условиях цифровой экономики, пути адаптации налоговой политики к цифровой деятелъности, а также необходимости разработки «Цифрового налогового кодекса». В статъе отмечено отсутствие чётких определений суъектов цифровой деятелъности в Налогом кодексе и приведены предложения по формированию цифровой налоговой системы. Кроме того, изучен опыт зарубежных стран и предложены меры по адаптации националъной налоговой системы к требованиям цифровой экономики. Ключевые слова: Цифровая экономика, налоговый кодекс, цифровой доход, электронная декларация, упрощённая налоговая система. Annotation. This article discusses the necessity of improving the tax system under the conditions of the digital economy, ways to adapt tax policy to digital activities, and the need to develop a “Digital Tax Code”. The article highlights the absence of clear definitions of digital activity subjects in the current Tax Code and provides proposals for forming a digital tax system. In addition, the experience of foreign countries has been studied, and recommendations have been made to adapt the national tax system to the requirements of the digital economy. Keywords: Digital economy, tax code, digital income, electronic declaration, simplified tax system. KIRISH: Raqamli iqtisodiyot bugungi kunda dunyo miqyosida iqtisodiy munosabatlarni shaklini tubdan o’zgartirmoqda. Birinchi marta 1995-yil amerikalik dasturchi Nikolas Negroponte “Raqamli iqtisodiyot” termini amaliyotga kiritgan [1]. Raqamli iqtisodiyot – bu raqamli texnalogiyalarga asoslangan ishlab chiqarish va xizmat ko’rsatishdagi raqamli ma’lumotlar bo’lib, katta xajmdagi ma’lumotlarni saqlash yordamida ishlab chiqarish, yetkazib berish, onlayn xizmatlar, elektron to’lovlar, internet savdo va boshqa raqamli texnalogiyalarni rivojlanishi bilan bog’liq faoliyatdir. Soliq tizimida raqamli texnologiyalarda unumli foydalanish esa, soliq tizimini avtomatlashtiradi, elektron to’lov tizimlari esa soliq to’lovchilar uchun qulaylik yaratadi. Natijada esa yashirin daromad va noqonuniy operatsiyalar kamayib byujetni muntzam to’ldirishni ta’minlaydigan tizimga aylanadi. 58 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 12 Mamlakatimiz Prezidenti Shavkat Mirziyoev ta’kidlaganidek “Taraqqiyotga erishish uchun raqamli bilimlar va zamonaviy axborot texnologiyalarini egallashimiz zarurva shart. Bu bizga yuksalishni eng qisqa yo’lidan borish imkoniyatini beradi [2] ADABIYOTLAR SHARHI: Xorijlik olimlar va mahalliy olimlarimiz o’z maqola va ilmiy ishalarida soliq tizimi faoliyatida raqamli texnalogiyalardan samarali foydalanish masalalari haqida o’z taklif va xulosalarini berishgan. Mahalliy olimlarimiz: M.Abduxapizov, D.Razzoqova, J.Mashrapov, Sh.Abdulhayeva, N.Toxirovichu, U.Berdiyeva, A. Ma’rupov va boshqalarning ilmiy tadqiqotlari soliq tizimida raqamli texnalogiyalardan samarali foydalanish usullarini ishlab chiqishga bag’ishlangan. Muammoning dolzarbligi va rivojlanishdagi ayrim muammolar esa tadqiqot olib borish va maqolani mavzusini aniqlashga imkon beradi. TAHLIL VA NATIJALAR: Raqamli iqtisodiyot va soliq tizimining bog’liqligi. Har bir davlat uchun soliq tizimini shakllantirish, iqtisodiyotni yanada rivojlantirishning asosidir. Soliqlar byujet daromadining asosiy qismini tashkil etganligi sababli iqtisodiy mexanizm sifatida ta’riflanadi. Soliq tizimida raqamli texnalogiyalardan foydalanishning ijobiy tomonlari:  Shaffoflikni ta’minlab, samaradorlikni oshiradi.  Hujjatbozlikni kamaytiradi va tezkorlikni ta’minlaydi.  Analitik imkoniyatlar yaratib, soxta hisob-fakturalarni kamaytiradi. Davlar soliq organlarida esa axborot texnalogiyalardan foydalanishning ijobiy tomonlari.  Soliq yig’imini oshishi, shaffoflikni va ochiqlikni ta’minlaydi.  Soliq undirishda aniqlik va ma’lumotlar to’g’riligini ta’minlaydi.  Soliq to’lovchilar uchun qulaylikni yaratib, tahlil va pragnozlash imkoniyatini beradi. O’ZBEKISTON SOLIQ KODEKSIDA RAQAMLI FAOLIYATGA OID BO’SHLIQLAR. “Soliq siyosati bu- iqtisodiyotni yuragi. Uni oqilona yurutish davlat barqarorligining kafolatidir” [3]. O’zbekiston soliq kodeksida 282-moddada “elektron shakldagi xizmatlar” tushunchasi belgilangan. Moddada asosan chet el yurudik shaxslarga nisbatan qoidalar mavjud bo’lib, ammo, raqamli faoliyat yurutuvchilar – bloger, kontet yaratuvchi va onlayn xizmat ko’rsatuvchilar kabi yurudik tushunchalar kiritish orqali soliq subyetklarni aniq tavsiflaydi. Soliq kodeksida raqamli daromad oluvchi shaxslar aniq soliq to’lovchi sifatida belgilanmagan. Ularning faoliyati “Jismoniy shaxs daromad solig’i” doirasida baholansada, bu raqamli iqtisodiyot talablariga to’liq mos emas. Bunday sharoitda esa:  Blogerlar va kontent yaratuvchilar o’z daromadini to’liq e’lon qilmasligi munkin.  Soliq organlarida esa raqamli daromadlarni to’liq aniqlash imkoniyati mavjud emas.  Soliq bazasida raqamli xizmatlar ulushi ro’yxatdan o’tmasligi sababli, byujetga tushumlarning bir