GLOBAL SAVDO MAYDONIDA O’ZBEKISTON: JST SARI QADAMLAR

Аннотация

Integration of the Republic of Uzbekistan in to the world trade system, principally,reforms,strategic steps and purposes are analysed in this article. The article discusses Uzbekistan’s place in the global trade arena,changes and developments in foreign economic policy. It also examines the goals of Uzbekistan’s accession to the WTO,the problems it faces in the process and how they can be overcome.The main goal of the article is to fully revral the economic changes that will occur in Uzbekistan after WTO accession and the importance of WTO membership in increasing the cometitiveness of the economic system in Uzbekistan. Keywords: Uzbekistan, World Trade Organization, economic reforms, foreign policy, competitiveness. Аннотация. В данной статье анализируется интеграция Республики Узбекистан в мировую торговую систему, в частности, реформы, стратегические шаги и цели, поставленные на пути к членству во Всемирной торговой организации (ВТО). В статье освещается место Узбекистана на мировой торговой арене, изменения и развитие внешнеэкономической политики. Также рассматриваются цели членства Узбекистана в ВТО, проблемы, с которыми он сталкивается на этом пути, и пути их преодоления. Основная цель статьи — всесторонне раскрыть значение членства в ВТО для экономических преобразований Узбекистана после вступления в ВТО и повышения конкурентоспособности экономической системы страны. Ключевые слова: Узбекистан, Всемирная торговая организация, экономические реформы, внешняя политика, конкурентоспособность. So’nggi yillarda O’zbekistonnning tashqi savdo siyosati mamlakat iqtisodiyotining modernizatsiya qilish, raqobatbardoshlikni oshirish va global iqtisodiy tizimga chuqur 2 8 9 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ integratsiyalashuvni maqsad qilgan yangi davrga qadam qo’ydi. Bu jarayonlarning muhim yo’nalishlaridan biri – Jahon Savdo tashkiloti (JST) ga a’zo bo’lishga qaratilgan harakatidir. Jahon Savdo Tashkiloti (JST) aslida, davlatlar o’rtasidagi savdoni tartibga solish bilan shug’illanuvchi nufuzli tashkilot hisoblanib, hozirda unga a’zo mamlakatlar soni 166 tani tashkil etadi va dunyo bo’ylab savdoning 95 foizi ularning hissasiga to’g’ri keladi (2024-yilgi ma’lumot). Shu sababli, O’zbekiston ham savdo siyosatini xalqaro qoidalar bilan uyg’unlashtirish, eksport salohiyatini kengaytirish va invistitsion jozibadorlikni oshirish uchun (JST) ga a’zolikka intilmoqda. O’zbekiston 1994-yildayoq JSTga kuzatuvchi sifatida qo’shilgan bo’lsa-da to’laqonli a’zolik jarayonini faollashtirish 2017-yildan boshlangan va bunga ko’plab omillarni misol qilib keltirish mumkin .Masalan ,bu tashkilotga a’zo mamlakatlar qatorida bo’lish birinchi o’rinda tashqi savdoni erkinlashtiradi ya’ni bojxona tartibotlarini soddalashtirilishi ,valyuta bosharuvini liberallashtirilishi va eksport –importga qoyiladigan cheklovlarni olib tashlanishiga yordam beradi. Bundan tashqari ,xalqaro investitsialar oqimini ko’paytirish,eksport geografiyasini kengaytirish hamda raqobatbardoshlikni sezilarli darajada oshirishga ham xizmat qiladi. JSTning asosiy vazifasi global iqtisodiyotni kuzatish orqali xalqaro savdo izchilligi va shaffofligini ta’minlashdir. Shuningdek, tashkilotning yana bir ustuvor yo‘nalishi rivojlanayotgan, kam rivojlangan va kam daromadli mamlakatlar bilan hamkorlik qilish orqali JSTning qoida va intizomlariga moslashishga yordam berish hisoblanadi. JSTga a’zo bo‘lish jarayoni har bir murojaat etuvchi mamlakat uchun alohida o‘rganib chiqiladi va a’zo bo‘lish shartlari mamlakatning iqtisodiy rivojlanish bosqichiga va amaldagi savdo rejimiga bog‘liq tarzda amalga oshiriladi. Jarayon o‘rtacha besh yil davom etishi, ammo mamlakat tashkilot talablariga to‘la javob bermasa yoki siyosiy muammolar xalaqit beradigan bo‘lsa, u uzoqroq muddatga cho‘zilishi mumkinligi ko‘zda tutilgan. JSTga a’zo bo‘lish uchun eng qisqa muddatli muzokaralar Qirg‘iziston bilan (2 yil-u 10 oy), eng uzoq muzokaralar esa Rossiya bilan (19 yil-u 2 oy) amalga oshirilgan (https://kun.uz) O‘zbekiston JSTga a’zo bo‘lish uchun 1994 yil 21 dekabrda ariza topshirgan va ishchi guruh tuzilgan. Ba’zi ekspertlar ta’kidlashicha, 90-yillarning ikkinchi yarmidan boshlab O‘zbekiston tashqi savdo siyosatida proteksionizm ustuvor ahamiyat kasb eta boshlaydi. Bu asosan, mamlakatning asosiy eksport mahsulotlari narxi jahon bozorida pasayishi bilan izohlanadi. Hukumat esa valuta nazorati orqali importni qisqartira boshlaydi. 1998 yilda Osiyo mamlakatlarida yuz bergan iqtisodiy inqiroz proteksionizmga bo‘lgan munosabatini yanada kuchaytiradi. Natijada, 2003 yilda valuta ayirboshlash cheklovlari olib tashlanadi va savdoni erkinlashtirish tomon qadam tashlanadi. Islohotlar natijasida savdo va umuman iqtisodiyot sezilarli darajada o‘sadi. Biroq 2008 yildagi jahon iqtisodiy inqirozi O‘zbekistonga jiddiy ta’sir ko‘rsatadi. Shundan so‘ng hukumat xorijiy valuta ustidan qayta nazorat o‘rnatadi va yana savdo