HUQUQIY NIHILIZM: YOSHLAR ONGIDA QONUN VA HUQUQ TUSHUNCHASI

Аннотация

Maqolada huquqiy nihilizm tushunchasi, uning yoshlar ongiga ta’siri, yoshlar orasida qonun va huquq tushunchasining shakllanishi batafsil tahlil qilinadi. Huquqiy nihilizmning sabablari, yoshlar ongidagi xavfi, qarshi choralar va yechimlar yoritiladi. Real hayotdan misollar, kazuslar va statistik ma’lumotlar keltirilib, huquqiy ongni rivojlantirishning ahamiyati ko‘rsatiladi. Maqola yoshlar huquqiy madaniyati va ijtimoiy barqarorlikni oshirishga qaratilgan tavsiyalar bilan boyitilgan. Kalit so‘zlar: Huquqiy nihilizm, yoshlar, huquqiy ong, qonun, huquqiy madaniyat, ijtimoiy mas’uliyat, huquqiy tarbiya, ijtimoiy adolat. Kirish. Jamiyatning barqarorligi va xavfsizligi yoshlar huquqiy madaniyati bilan bevosita bog‘liq. Yoshlar jamiyatning eng faol va istiqbolli qatlamini tashkil etadi, shuning uchun ularning huquqiy ongini shakllantirish dolzarb vazifa hisoblanadi. Huquqiy madaniyat, qonunlarga hurmat va shaxsiy mas’uliyat jamiyat barqarorligining kafolatidir. So‘nggi yillarda huquqiy nihilizm hodisasi yoshlar orasida tobora keng tarqalmoqda. Huquqiy nihilizm – bu huquqiy normalarga ishonchsizlik, qonunlarni ahamiyatsiz deb hisoblash va ularni inkor etish holati. Bu holat yoshlar ongida qonun va huquq tushunchasining zaiflashishiga, shaxsiy mas’uliyatning pasayishiga va jamiyatda ijtimoiy nizolar, jinoyatlarning ko‘payishiga olib keladi. Yoshlar huquqiy ongining pasayishi jamiyat xavfsizligi, ijtimoiy barqarorlik va yoshlarning shaxsiy taraqqiyoti uchun xavf tug‘diradi. Shu sababli, huquqiy nihilizmni o‘rganish, sabablari va oqibatlarini aniqlash, yoshlar huquqiy madaniyatini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlarni ishlab chiqish dolzarb hisoblanadi. Asosiy qism. Endi esa Huquqiy nihilizm tushunchasi va nazariy asoslarini yanada takomillashtirilgan holatda va hayotiy misollar bilan koʻrib chiqamiz. Jumladan, huquqiy nihilizm shaxsning huquq normalari va qonunlarga nisbatan ishonchsizlik yoki ularni ahamiyatsiz deb bilishi bilan tavsiflanadi. Nazariy jihatdan shaxs qonunlarni insoniy yoki ijtimoiy jihatdan ahamiyatsiz deb hisoblaydi, ularni faqat shaxsiy manfaatlar bilan bog‘liq vosita sifatida ko‘radi. Amaliy jihatdan esa huquqiy nihilizm jinoyat, qonunbuzarlik, ijtimoiy mas’uliyatning yetishmasligi va axloqiy qadriyatlarning pasayishi bilan namoyon bo‘ladi. Huquqiy nihilizm – bu yoshlar ongida qonun va huquqqa ishonchsizlik, uni bekorga sanash, qonunlarni mensimaslik holatidir; bu holat qonun ustuvorligiga salbiy ta'sir etib, huquqiy madaniyatni pasaytiradi, jamiyatda befarqlik va tartibsizlikni keltirib chiqarishi mumkin, buning oldini olish uchun huquqiy savodxonlikni oshirish va qonun ijrosini adolatli ta'minlash muhimdir. Huquqiy nihilizm nima? Ta'rif: Huquqiy nihilizm (lotincha nihil - "hech narsa") – qonunlarning ahamiyatsiz, majburiy emasligi, uni buzish oson, qonunlar faqat rasmiyatchilik, degan fikrning paydo bo'lishi. 2 1 8 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Belgilari: Qonunga ishonmaslik, uni "bizga emas", deb tushunish. Huquqiy jazo choralaridan qo'rqmaslik. Qonunlarni "o'zgartirish" yoki "chetlab o'tish" mumkin deb hisoblash (korrupsiya, tanish- bilishchilik orqali). Yoshlar ongida huquqiy nihilizm sabablari Ta'lim yetishmasligi: Maktab va oilada huquqiy tarbiyaning zaifligi, qonunlarning mohiyatini tushuntirishdagi kamchiliklar. Huquqiy tizimdagi muammolar: Qonunlarning bir xil qo'llanilmasligi, korrupsiya, adolatsizlik holatlari (ayrimlarga qonun, boshqalar uchun boshqa qonun ishlashi) yoshlarda huquqqa nisbatan ishonchsizlikni oshiradi. Ommaviy madaniyat: Kinolar, seriallarda qonunni buzgan qahramonlarning "odam" sifatida ko'rsatilishi, jinoyatni romantiklashtirish. Ijtimoiy tengsizlik: Boy va kambag'allar o'rtasidagi tafovutning katta bo'lishi, qonun ustuvor emas degan taassurotni paydo qiladi. Oqibatlari Huquqbuzarlikning ko'payishi: Jarima to'lashdan ko'ra qonunni buzish osonroq deb hisoblash. Huquqiy ongsizlik: Qonuniy huquqlarini bilmaslik va himoya qila olmaslik. Befarqlik: Huquqiy jarayonlarda ishtirok etmaslik, jamiyat ishlariga befarq bo'lish. Huquqiy savodxonlikni oshirish: Maktablarda huquqiy darslarni yanada qiziqarli va amaliy qilish, huquqiy bilimlarni oddiy tilda yetkazish. Adolatli huquqiy tizim: Barcha uchun qonun bir xil bo'lishini ta'minlash, korrupsiyaga qarshi kurash. Axloqiy tarbiya: Oila va maktabda vijdon, vijdoniy javobgarlik tushunchalarini shakllantirish. Qonun ijrosini namoyish etish: Qonun ustuvorligini amalda ko'rsatish hamda shu kabi koʻplab misollarda namoyon boʻladi. Huquqiy nihilizm nazariy jihatdan bir necha shaklga bo‘linadi: qonuniy normalarni inkor etish, shaxsiy manfaatlarga qarshi bo‘lgan huquqiy cheklovlarga qarshi munosabat, hamda ijtimoiy me’yorlarga e’tiborsizlik.Buning asosiy sabablari mavjud yani, huquqiy nihilizmning asosiy sabablari quyidagilarda namoyon boʻladi.Huquqiy bilim yetishmasligi. Maktab va oliy ta’lim muassasalarida huquqiy fanlarning yetar