ЗНАЧЕНИЕ НОРМ ОРФОГРАФИИ И ПУНКТУАЦИИ В ДОКУМЕНТАХ

Аннотация

This article scientifically and practically highlights the crucial importance of strictly adhering to spelling and punctuation norms in the field of official business correspondence. It analyzes that orthography and punctuation are key factors in preventing various legal, financial, and communicative errors, while also ensuring the clarity, precision, and uniform interpretation of the document's text. The study illuminates the role of these norms in determining the document's reliability and the level of the institution's language culture. Keywords: punctuation, interpretation, evaluation, language norms, document quality, orthography. ЗНАЧЕНИЕ НОРМ ОРФОГРАФИИ И ПУНКТУАЦИИ В ДОКУМЕНТАХ Аннотация. В данной статье научно-практически освещается исключительная важность строгого соблюдения правил орфографии и норм пунктуации в сфере официального делопроизводства. Анализируется, что орфография и пунктуация являются ключевым фактором в предотвращении различных юридических, финансовых и коммуникативных ошибок, а также обеспечивают точность, ясность и единообразное толкование текста документа. В исследовании освещена роль данных норм в определении достоверности документа и уровня языковой культуры учреждения. Ключевые слова: пунктуация, толкование, оценка, языковые нормы, качество документа, орфография. Hujjat bu har bir tashkilot faoliyatining asosi boʻlib, u yuridik kuchga ega axborot tashuvchisi hisoblanadi.1 Undagi har qanday soʻz, jumla va hatto har bir belgi muhim ahamiyat kasb etadi. Oʻzbek tilining imlo (orfografiya) va tinish belgilari (punktuatsiya) meʼyorlariga toʻliq amal qilish esa hujjatning sifatini belgilovchi asosiy talablardan biridir. Ish yuritish jarayonida tayyorlanadigan buyruqlar, shartnomalar, bayonnomalar, xatlar va boshqa rasmiy matnlar faqatgina grammatik jihatdan toʻgʻri bo‘lishi bilan birga fikr aniq, loʻnda va tushunarli boʻlishi shart.2 1 “Zamonaviy davlat tilida ish yuritish nazariyasi, amiliyoti va boshqaruvni meʼyoriy hujjatlar bilan taʼminlash.” Jo‘rayev Z. M.-2011-y B-256 2 M.Aminov, A.Madvaliyev, N.Mahkamov, N.Mahmudov, Y.Odilov Davlat tilida ish yuritish. Toshkent, 2021. 25 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 12 Imlo va tinish belgilari meʼyorlaridan chekinish nafaqat madaniyatsizlik, balki jiddiy mantiqiy xatolarga, mazmunni notoʻgʻri talqin qilishga va oqibatda yuridik nizolarga ham sabab boʻlishi mumkin. Shu sababli, hujjatlarda imlo va tinish belgilari meʼyorining ahamiyatini chuqur tushunish va unga rioya qilish har bir xodim va mutaxassisning professional mas’uliyatidir. Imlo meʼyorlari soʻzlarni bir xil shaklda va xatosiz yozishni taʼminlaydi. Hujjatlarda imlo xatolarini oldini olish zarur. Chunki birgina harfning oʻzgarishi soʻzning butun maʼnosini oʻzgartirib yuborishi mumkin. Masalan, kuch va koʻch, qonun va qoʻnun soʼzlari. Hujjatda bunday holat yuzaga kelsa, uning mazmuni shubhali boʻlib qoladi. Shuningdek, shartnoma yoki buyruq matnida nomuvofiqlik yuzaga kelsa, u sud jarayonlarida hujjatnining yuridim kuchiga taʼsir ko‘rsatadi. Toʻgʻri imlo matni bexato va tez oʻqishga, axborotni toʻgʻri idrok etishga yordam beradi. Punktuatsiya ogʻzaki nutqdagi ohang, pauza va urgʻularni yozma nutqda aks ettiradi, shu bilan birga matnning sintaktik qurilishini va mantiqiy bogʻliqligini taʼminlaydi. Nuqta (.) gapning tugaganini, vergul (,) esa gap boʻlaklari yoki qoʻshma gap qismlari orasidagi munosabatni ajratadi.3 Tinish belgisining oʻrni oʻzgarishi mazmunni tubdan oʻzgartirishi mumkin.4 Misol uchun,"Jazo oʻlimga, kechirish mumkin emas" va "Jazo oʻlimga kechirish, mumkin emas". Hujjatlarda tinish belgilarning ahamiyati shunday namoyon bo‘ladi. Ikki nuqta (:) izoh berish, tire (-) esa kutilmagan natija yoki tushuntirishni bildirish kabi vazifalarni bajaradi. Ular matnning mantiqiy izchilligini taʼminlaydi. (" ") iqtibos, rasmiy nom yoki shartli nomni belgilashda, qavs ( ) esa qoʻshimcha, izohlovchi maʼlumotni ajratishda juda muhim. Ularning yoʻqligi hujjatni chigal va tushunib bo‘lmas qilib qoʻyadi. Imlo va tinish belgilarini to‘gri qo‘lamaslik bir nacha salbiy oqibatlarga olib keladi. Eng salbiy taʼsiri bu-ish yuritish hujjatlarinig mazmunini xato tushunish harxillikka olib keladi. Bu buyruqni notoʻgʻri bajarish, shartnoma bandlarini turlicha sharhlash va moliyaviy xatolarga sabab boʻladi. Bundan tashqari, xatolar bilan toʻla hujjatlar tashkilotning savodxonligi, nufuzi va professionalizmiga noto‘g‘ri taʼsir ko‘rsatadi, xalqaro va boshqa tashlikilot bilan aloqalarida ishonchni pasaytiradi. Qolaversa, xatoliklar mavjud bo‘lgan matnni tahrirlash, tuzatish kiritish yoki yuzaga kelgan tushunmovchiliklarni hal qilish uchun qoʻshimcha vaqt va mehnat sarflanadi. Hujjatlarda imlo va tinish belgilarini meʼyorni taʼminlash uchun elektron tahrir vostilaridan foydalnish mumkin. Ular matndagi xatoliklarni tezkor va avtomatik aniqlashga yordam beradi. Har bir ish yuritish hujjatlarini yuborishdan avval maxsus hodimdan tahrirdan o‘tkazish tizimini yo‘la qo‘yish kerak. Xulosa