Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
ИСТОРИЧЕСКОЕ РАЗВИТИЕ И СОВРЕМЕННОЕ СОСТОЯНИЕ ДОКУМЕНТАЦИИ УЗБЕКИСТАНА
Normurodova Zarifa Ruziqulovna · Toshpo‘latova Sarvara Xolmurod qizi
Современная наука и исследования · 2 · 2026
Аннотация
This article analyzes the stages of the historical formation of Uzbek documentation, its development in connection with socio-political processes, and the form and content of the modern documentation system. First of all, the foundations of the national documentation school are revealed on the example of inscriptions created since ancient Turkic times, medieval oriental divankhona traditions, and documents typical of the khanate period. The next stage covers the standardization and unification of documentation in the process of improving state administration, departmental work, and the regulatory and legal system since the second half of the 20th century. Also, during the years of Uzbekistan's independence, there have been widespread achievements in such areas as electronic document management, digital archives, and the development of regulatory and methodological documents in accordance with modern requirements. The article concludes with the current state of documentation, development prospects, and proposals for its improvement. Key words: document, ancient times, written documents, archive, official language, types of documents, normative and methodological documents, modern documentation system. ИСТОРИЧЕСКОЕ РАЗВИТИЕ И СОВРЕМЕННОЕ СОСТОЯНИЕ ДОКУМЕНТАЦИИ УЗБЕКИСТАНА Аннотация. В статье анализируются этапы исторического становления узбекской документации, ее развитие в связи с общественно-политическими процессами, форма и содержание современной системы документации. В первую очередь, раскрываются основы национальной школы документации на примере надписей, созданных с древнетюркских времен, традиций средневековой восточной диванхоны и документов, типичных для периода ханств. 22 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 12 Следующий этап охватывает стандартизацию и унификацию документации в процессе совершенствования государственного управления, ведомственной работы и нормативно-правовой системы со второй половины XX века. Также за годы независимости Узбекистана были достигнуты широкие достижения в таких областях, как электронный документооборот, цифровые архивы, разработка нормативно-методических документов в соответствии с современными требованиями. В заключение статьи рассматриваются современное состояние документооборота, перспективы развития и предложения по его совершенствованию. Ключевые слова: документ, древность, письменные документы, архив, государственный язык, виды документов, нормативно-методические документы, современная система документации. Hujjatlar bugungi kunda paydo bo‘lib qolgan emas,zero uning paydo bo‘lishi va rivojlanib borishi ham bir qancha vaqt va davrlarni talab qilgan. Kishilik jamiyatining rivojlanib borishi hujjatlarning ham rivojlanishiga zamin yaratgan. Ilk yaratilgan hujjatlardan biri miloddan avvalgi 1792-1750-yillardagi Bobil shohi Xamurappining adolatpesha qonunlar majmuyi hisoblanadi.1 Bugungi kunda fanga tariximizning turli davrlarida o‘rxun-enasoy , sug‘d, arab kabi tillarda yozilganjuda ko‘plab hujjatlar , umuman olganda yozma manbalar ma’lum. Bizning vatanimizning ko‘p viloyatlaridagi insonlar sug‘d tilidan foydalanishgani ham bizga tarixdan ma’lum, demak aynan manashu davrlarda ham hujjatlardan foydalanib kelishgan desak mubolag‘a bo‘lmaydi. Tarixda bizning rivojlangan viloyatlarimizda odamlar hujjatlardan ko‘proq savdo-sotiq ishlarida foydalanishgan. Bundan tashqari xonlarning farmonlari ham yoki soliq daftarlari ham tashkil etilgan hamda maxsus insonlar tomonidan nazorat qilingan. Barcha davrlarda ham hujjatlar ijtimoiy hayotning barqarorligini taminlashda eng muhim rol o‘ynagan. Aynan bu davrlarda yorliq, patta, farmon, noma hamda bitimlar keng tarqalgan. Bizgacha yetib kelgan eng muhim hujjatlardan biri Amir Temur bobomiz tomonidan yozilgan ‘‘Temur Tuzuklari’’kitobi hisoblanadi.Bu asar o‘rta asr davlatchiligining eng muhim hujjatlaridan biri bo‘lib unda davlatni qanday idora etish, toj u taxt egalarining vazifalari, beklarni va sardorlarni mansablarga tayinlash va ularning vazifalari, boj va soliqlarni to‘lash tartib qoidalari hamda mansabdor shaxslarning davlat oldida ko‘rsatgan xizmatlarini qay tarzda taqdirlash tartibi va boshqa shu kabilar o‘z ifodasini topgan. Davlatimiz Rossiya davlatining mustamlakasiga aylangandan so‘ng davlat boshqaruvi bilan bir qatorda ish qog‘ozlari, ya;ni hujjatchilik qanday tashkil etilishini ham ular belgilay boshladilar. Aynan Oktabr to‘ntarishidan keyin sho‘rolar tuzumi, vatanimizda juda yomon siyosat olib bora boshlagan garchi, bu davrda ham vatanimizda o‘zbek millatiga mansub kishilar ko‘pchilikni tashkil etsada , davlat tili rus va o‘zbek tili deya belgilangan edi hamda rus tilining mavqeyi o‘zbek tiliga qaraganda ancha yuqori edi. Barcha huquqiy hujjatlarda ham xalq yoki davlatning emas sho‘rolar tuzumining manfatlari ustun qo‘yilgan edi. Yani aslida davlat tili o‘zbekcha bo‘lsada, undagi hujjatlar ruscha nomlar bilan atalgan masalan; справка, данние kabilar. Bilamizki, har qanday hujjat ham qandaydir axborot
Доказательный фрагмент
«This article analyzes the stages of the historical formation of Uzbek documentation, its development in connection with socio-political processes, and the form and content of the modern documentation system.»
Образец извлечения
Демо-превьюThis article analyzes the stages of the historical formation of Uzbek documentation, its development in connection with socio-political processes, and the form and content of the modern documentation system. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- document, ancient times, written documents, archive, official language, types, me’yoriy-uslubiy hujjatlar, raqamli tizim, современная система документации., государственный язык, zamonaviy hujjatchilik tizimi, документ, архив, normative and methodological documents, виды документов, нормативно-методические документы, yozma hujjatlar, rivojlanish., qadimgi davr, письменные документы, modern documentation system., hujjat, древность, arxiv, hujjat turlari, davlat tilida ish yuritish, types of documents
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025