MAKTABGACHA TA’LIM MUASSASALARINING ILM-FAN TABIAT MARKAZIDA EKOLOGIK KOMPETENSIYALARNI SHAKLLANTIRISHNING PEDAGOGIK SHARTLARI

Аннотация

В данной статье представлен комплексный анализ педагогических условий формирования экологических компетенций у детей в научно-природном центре дошкольных образовательных учреждений. В процессе исследования изучены структура, содержание и механизмы формирования экологических компетенций. Научно- теоретически обоснованы возможности научно-природного центра как образовательной среды, система педагогических условий и их взаимосвязь. В статье раскрыта важность таких педагогических условий, как подготовка кадров, материально-техническое обеспечение, методическая поддержка, создание мотивационной среды, система мониторинга и оценки. Эффективность выявленных педагогических условий доказана на основе результатов экспериментального исследования. 1068 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11 Предлагаемый подход имеет важное значение для повышения качества дошкольного образования и формирования экологической культуры детей. Ключевые слова: экологические компетенции, педагогические условия, научный центр, дошкольное образование, природный центр, образовательная среда, экологическая культура, педагогические технологии, система мониторинга, подготовка кадров. Zamonaviy jamiyatda ekologik muammolarning keskinlashishi, atrof-muhitning global o‘zgarishlari va barqaror rivojlanish konsepsiyasining dolzarbligi ta’lim tizimiga yangi talablar qo‘ymoqda. Bu kontekstda maktabgacha yoshdan boshlab bolalarda ekologik kompetensiyalarni shakllantirish masalasi alohida ahamiyat kasb etadi. Ekologik kompetensiyalar shaxsning tabiat bilan harmonik munosabatda bo‘lish, ekologik muammolarni tushunish va hal qilishda ishtirok etish qobiliyatlarini ifodalaydi. Maktabgacha ta’lim muassasalarining ilm-fan tabiat markazi ekologik kompetensiyalarni shakllantirishning optimal muhiti hisoblanadi. Biroq, bu jarayonning samaradorligi ma’lum pedagogik shartlarning mavjudligi va ularning tizimli amalga oshirilishiga bog‘liq. Pedagogik shartlar deganda ta’lim jarayonining muvaffaqiyatli kechishini ta’minlovchi omillar, vositalar va imkoniyatlar majmui tushuniladi. Ekologik kompetensiyalar tushunchasi zamonaviy pedagogika fanida nisbatan yangi bo‘lib, u kompetensiyaviy yondashuv doirasida shakllanmoqda. Ekologik kompetensiyalar - bu shaxsning tabiat va jamiyat o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlarni tushunish, ekologik bilimlarni amaliyotda qo‘llash, ekologik xavfsiz xatti-harakatlarni amalga oshirish va atrof-muhitni muhofaza qilishda faol ishtirok etish qobiliyatlarining integrativ birligi. Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun ekologik kompetensiyalar yoshga mos soddalashtirilgan shaklda namoyon bo‘ladi va asosan elementar ekologik tushunchalar, tabiatga g‘amxo‘rlik munosabati va oddiy tabiatni muhofaza qilish harakatlarini o‘z ichiga oladi. Ekologik kompetensiyalarning strukturasi bir necha komponentlardan iborat. Kognitiv komponent tabiat haqidagi bilimlar tizimini, ekologik qonuniyatlarni tushunishni, tabiat hodisalari orasidagi bog‘lanishlarni anglashni o‘z ichiga oladi. Emotsional-qiymatli komponent tabiatga munosabat, ekologik qadriyatlar, tabiat go‘zalligini his qilish, tirik mavjudotlarga hamdardlik hissini ifodalaydi. Faoliyatli-amaliy komponent tabiatni o‘rganish ko‘nikmalari, tadqiqot malakalar, tabiatni muhofaza qilish harakatlari, ekologik xavfsiz xatti-harakatlarni qamrab oladi. Refleksiv komponent o‘z xatti-harakatlarini baholash, tabiatga ta’sirini anglash, ekologik faoliyatni tahlil qilish qobiliyatlarini bildiradi. Ilm-fan tabiat markazi maktabgacha ta’lim muassasasining maxsus tashkil etilgan ta’limiy muhiti bo‘lib, u bolalarning tabiat bilan bevosita aloqasini ta’minlaydi, tadqiqot faoliyatini tashkil etish imkonini beradi, ekologik bilim va ko‘nikmalarni amaliy shaklda o‘zlashtirishga yordam beradi. Bu markazning funktsiyalari ko‘p qirrali bo‘lib, ta’limiy, tarbiyaviy, rivojlantiruvchi, diagnostik va korreksion vazifalarni o‘z ichiga oladi. Pedagogik shartlar tizimi murakkab ierarxik tuzilmaga ega bo‘lib, makro-, mezo- va mikro darajalarni qamrab oladi. Makro darajadagi shartlar davlat ta’lim siyosati, ta’lim standartlari, normativ-huquqiy baza bilan bog‘liq. Mezo darajadagi shartlar ta’lim muassasasi darajasidagi tashkiliy-boshqaruv, moddiy-texnik, kadrlar ta’minoti masalalarini o‘z ichiga oladi. Mikro darajadagi shartlar bevosita ta’lim jarayoni, pedagog va bola o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlar, metodlar va vositalar tanlanishi bilan bog‘liq. 1069 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11 Birinchi muhim pedagogik shart - ilm-fan tabiat markazining moddiy-texnik bazasini zamonaviy talablar darajasida ta’minlash. Bu shart markazning fazoviy tashkil etilishi, jihozlanishi, ta’lim vositalari va materiallar bilan ta’minlanishini o‘z ichiga oladi. Markaz bir necha funktsional zonalarga bo‘linishi kerak: tirik tabiat burchagi, eksperimental laboratoriya, kolleksiyalar va namoyish materiallari zonasi, meteorologik maydoncha. Har bir zona o‘ziga xos jihozlar va materiallar bilan ta’minlanishi zarur. Tirik tabiat