KORRUPSIYANI ILDIZIDAN YOʻQOTISH: PORA BERISH AMALIYOTIGA QARSHI KURASH

Аннотация

Одной из актуальных любальных проблем современности является коррупция-явление, которое серьёзно препятствует развитию общества и нации многие государства ведут эффективную борьбу с коррупцией. В данной статье рассматриваются коррупционные проблемы и эффективные решения, уделяя особое внимание общественной опасности взяточничества, причинам возникновения коррупции. Кроме того, в статье анализируется опыт иностранных государств в борьбе с коррупцией, роль и ответственность дающего взятку в коррупциионном преступлении. Также рассматриваются осуществляемые в нашей стране меры и реформы по противодействию коррупции а также практика применения зарубежного опыта. Ключевые слова: коррупция, борьба с коррупцией взятка, взяткодатель, зарубежный опыт, ответственность, законы. Annotation. One of the major global issues today is corruption , which seriously hinders the development of society and the nation. Many countries are actively implementing effective measures to combat corruption. This article examines corruption related problems and practical solutions, with particular focus on the social danger of bribery and the causes of corruption. In addition, the article analyzes the anti- corruption experience of foreign countries, the role and responsibility of the bribe - giver in corruption - related crimes. The paper also discusses current reforms and measures being implemented in our country to combat corruption, as well as the application of international best practices. Keywords: corruption, anti- corruption, bribery, bribe- giver, foreign experience liability, legislation. Jamiyatga va insonlar hayotiga ijtimoiy xavf tugʻdiruvchi, hozirgi kunda keng tarqalgan jinoyat bu korrupsiya. Korrupsiyaga qarshi butun dunyo mamlakatlari kurash olib bormoqda. Korrupsiya ayniqsa hozirgi davrda yoshlarga va kelajakka tahdid soluvchi eng katta xavf tugʻdiruvchi jinoyat ekani hech kimga sir emas. Shuningdek koʻp davlatlarning birlashtirib turuvchi tashkilotlar ham ushbu jinoyatga qarshi samarali va ta’sirchan kurash olib borish gʻoyalarini ishlab chiqishmoqda. 1065 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11 Shu jumladan yurtimizda ham mazkur jinoyatga qarshi qator islohotlar olib borilmoqda. Prezidentimizning joriy yilning 19- sentabrida qabul qilgan “Korrupsiyaga qarshi kurashish sohasida fuqarolik institutlarining ishtirokini yanada kuchaytirish va ilmiy tadqiqotlarni qollab quvvatlash chora tadbirlari toʻgʻrisidagi” PQ-288- sonli qarorida ham oʻz aksini topgan [1]. Soʻngi yillarda korrupsiyaviy jinoyatlarni tartibga solishda “pora olish” koʻrinishiga e'tibor berish bilan birgalikda “pora taklif qilish va berish” holatlari ham davlat tomonidan nazoratga olingan. Jumladan Prezidentning 2025- yil 5- mart kuni Korrupsiyaga qarshi kurashish milliy kengashining yigʻilishida ishtirok etib, yurtimizda korrupsiyadan holi muhit yaratish boʻyicha qilingan ishlagan baho berib keyingi vazifalarni belgilab berdi. Jamiyatdagi ijtimoiy munosabatlarda korrupsiyaga yoʻl qoʻymaslik bugungi kunda juda ham muhimi. Korrupsiya -davlat organi mansabdor shaxslarining oʻz mansab mavqeidan foydalanib pora taklif etganlar shaxsning foydasiga biror harakatni sodir etish yoki sodir etmaslik hisoblanadi. Bu holat esa jinoyat huquqi bilan tartibga solinadi . Jinoyat kodeksining 210-211- moddalari pora olish va berish koʻrinishidagi jinoyat uchun sanksiya belgilab qoʻyilgan, ushbu moddalarning jazo qismi bir xil ya’ni pora berish ham pora olish jinoyati kabi bir xil darajaga ega [2]. Ammo, ular oʻrtasida farq bor. Agar pora bergan shaxs oʻz ixtiyoriga koʻra 30 kun ichida ushbu voqea haqida tegishli organlarga xabardor bersangiz va chin yildan pushaymon boʻlsa u javobgarlikdan ozod etiladi [3]. Aynan ushbu norma orqali pora beruvchi jinoyatini anglashi va uning ijtimoiy xavfli ekanligini agar, ushbu jinoyatning oldi olinsa javobgarlikdan ozod etilishi mumkinligini bilgan holda xarakatlanishiga sabab boʻladi. Bu orqali pora berish jinoyati ma'lum darajada kamayadi, chunki normaning bu qismiga amal qilishni shaxs oʻz 1. Oʻzbekiston Respublikasi prezidentining PQ-288 sonli qarori 2. Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi 210-211- moddalari 3. Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi 211-212- moddalari ixtiyoriga koʻra amalga oshiradi. Bundan tashqari jamiyatda huquqiy ong va madaniyatni oshirish ham korrupsiyaga qarshi murosasiz munosabatlarni shakllantiradi[4]. Pora berish harakati korrupsiyaviy jinoyat zanjirining boshlanishi desa ham boʻladi. Aynan pora berishni taklif etish orqali jinoyatga yoʻl ochiladi . Shu sababi ham fuqarolarning huquqiy ongini oshirish mamlakatimizni rivojlantirish yoʻlidagi asosiy vazifa hisoblanadi . Bu esa “ Korrupsiyaga qarshi kursh toʻgʻrisidagi “ qonunda ham belgilangan. Hozirgi kunda transmilliy muammoga aylangan korrupsiyaga qarshi xorijiy davlatlarda ham samarali chora tadbirlari olib borilmoqda. Xususan, Singapur, Finlandiya, Daniya va Norvegiya kabi davlatlarda korrupsiyaviy jinoyat sezilarli darajada kamay