ОПЫТ КИТАЯ В ПОВЫШЕНИИ ИНВЕСТИЦИОННОЙ ПРИВЛЕКАТЕЛЬНОСТИ

Аннотация

This article examines the experience of the People’s Republic of China in enhancing investment attractiveness. In particular, the strategic location of the first established Special Economic Zones (SEZs), the rationale behind selecting these specific regions, and their role as an important factor in economic development and global integration are analyzed. Keywords: Special Economic Zones (SEZ), China, Foreign Direct Investment (FDI), Shenzhen, Economic Reforms, Global Integration, Investment Attractiveness. ОПЫТ КИТАЯ В ПОВЫШЕНИИ ИНВЕСТИЦИОННОЙ ПРИВЛЕКАТЕЛЬНОСТИ Аннотация. В данной статье рассматривается опыт Китайской Народной Республики по повышению инвестиционной привлекательности. В частности, анализируется стратегическое расположение первых созданных специальных экономических зон (СЭЗ), причины выбора именно этих территорий, а также их роль как важного фактора экономического развития и глобальной интеграции. Ключевые слова: Специальные экономические зоны (СЭЗ), Китай, прямые иностранные инвестиции (ПИИ), Шэньчжэнь, экономические реформы, глобальная интеграция, инвестиционная привлекательность. Kirish: Mamlakat iqtisodiyotini rivojlantirishda xorijiy investitsiyalar katta o‘rin tutadi. Chunki xorijiy investitsiyalar mamlakatda infratuzilmani yaxshilaydi, yangi ish o‘rinlarini yaratadi, soliq tushumlarini oshiradi va boshqa ko‘plab makroiqtisodiy ko‘rsatkichlarga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Bugungi globallashuv jarayonida hududlar o‘rtasida investitsiyalar uchun raqobat kuchayib bormoqda, shuning uchun har bir hudud o‘zining investitsiyaviy jozibadorligini oshirish, investorlar uchun qulay va ishonchli muhit yaratish uchun harakat qilmoqda. Mamlakatimiz mustaqillikka erishgandan so‘ng, ko‘plab yillar davomida investitsiyaviy faoliyat bo‘yicha tajriba orttirdi va iqtisodiyotga investitsiyalarni jalb qilishda faol siyosat olib bordi. Biz ushbu maqolada xorijiy investitsiyalarni jalb qilishda Xitoy tajribasini ko‘rib chiqamiz. Asosiy Qism: Xitoyning xorijiy investitsiyalarni jalb qilish tajribasi rivojlanayotgan mamlakatlar uchun muhim namuna bo‘lib, u uzoq muddatli va strategik siyosat natijasidir. 1 7 9 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Xitoy 1970-yillarning oxirida iqtisodiy islohotlarni boshlaganidan so‘ng, To'g'ridan-to'g'ri Xorijiy Investitsiyalarni (TXI) jalb qilish uning jahon iqtisodiyotiga ochilishi va barqaror iqtisodiy o‘sishining asosiy tayanchlaridan biriga aylandi. Maxsus Iqtisodiy Hududlar (MIH) bu Xitoy hukumati tomonidan belgilangan geografik hududlar bo‘lib, ular mamlakatning qolgan hududlaridan farqli o‘laroq, qulayroq, liberallashtirilgan iqtisodiy siyosat va ma'muriy boshqaruv bilan ishlaydi. Ular TXI ni jalb qilish, iqtisodiy o‘sishning turli shakllarini rag‘batlantirish va bozor islohotlari bilan tajriba o‘tkazish uchun tashkil etilgan. Ushbu hududlarning tashkil etilishi ko‘p jihatdan Xitoyning 1978-yildagi "Ochiq eshiklar siyosati" (Open Door Policy) bilan bog‘liq. Bu siyosat doirasida amalga oshirilgan eng yirik islohotlardan biri bo‘lib, Xitoyning janubi-sharqiy qirg‘og‘i bo‘ylab to‘rtta Maxsus Iqtisodiy Hududni (MIH) tashkil etish bo‘ldi. Ular Shenchjen, Shantou va Chjuxay shaharlari Guangdong provinsiyasida, Syamen esa Futszyan provinsiyasida joylashgan. MIHlarning asosiy maqsadi eksportga yo‘naltirilgan iqtisodiyotni rivojlantirish edi. Maxsus Iqtisodiy Hududlarning aynan Xitoyning janubi-sharqiy qirg‘oqlarida tashkil etilishi bir nechta strategik va iqtisodiy omillar bilan izohlanadi: Geografik Qulaylik To‘rtta MIH ham yirik dengiz portlariga kirish imkoniyatiga ega bo‘lgan. Bu xususiyat: • Logistikani soddalashtirdi: Import qilinadigan xomashyolar va eksport qilinadigan tayyor mahsulotlar uchun transport xarajatlari va vaqti keskin kamaydi. • Jahon bozoriga tezkor chiqishni ta’minladi: Eksportga yo‘naltirilgan korxonalar uchun mahsulotni Osiyo-Tinch okeani mintaqasiga va undan uzoqroq bozorlarga yetkazish osonlashdi. "Daryo Effekti" orqali Islohotlarni Tarqatish MIHlar hukumat uchun bozor islohotlari bo‘yicha "tajriba maydonchalari" vazifasini o‘tadi. Bu kichik hududlarda muvaffaqiyat qozongan iqtisodiy modellar, ma'muriy yechimlar va qonunchilik tajribalari keyinchalik Xitoyning boshqa hududlariga bosqichma-bosqich yoyildi (buni iqtisodiyotda "spillover effect" – daryo effekti deb atash mumkin). Ushbu strategiya butun mamlakat iqtisodiyotiga birdaniga xavf solmasdan, islohotlarni sinovdan o‘tkazish imkonini berdi. MIHlar "uchlik sinov maydoni" (triple testing grounds) vazifasini o'tadi: 1. Iqtisodiy: Bozor mexanizmlari, narxlarni erkinlashtirish. 2. Ma'muriy: Soddalashtirilgan byurokratiya, "Yagona Darcha" tamoyilini sinash. 3. Ijtimoiy/Mehnat: Mehnat shartnomalari, ish haqi islohotlari. MIHlar, iqtisodiy islohotlardan tashqari, hukumat uchun ma'muriy (soddalashtirilgan tartib-qoidalar) va ijtimoiy (mehnat munosabatlari) siyosatlarni sinovdan o'tkazish uchun 'Laboratoriyalar' b