ЖИЗНЕННЫЕ НАВЫКИ КАК ПЕДАГОГИЧЕСКАЯ ВОЗМОЖНОСТЬ НА УРОКАХ ЛИТЕРАТУРЫ

Аннотация

This article discusses the pedagogical opportunity of life skills in literature lessons, the formation of moral and spiritual values, the development of empathy and social responsibility, the cultivation of critical thinking and problem-solving skills, the improvement of communication and collaboration skills, the development of creative thinking and self- awareness, and the formation of information skills. Keywords: pedagogical opportunity, life skills, literature lessons, empathy, social responsibility, communication, collaboration skills, critical thinking, spiritual value. Jahonning ilg‘or oliy ta’lim muassasalarida ijodiy fikrlashini zamonaviy yondashuvlar asosida rivojlantirish borasida kattadan katta ilmiy tadqiqot ishlari olib borilmoqda. “Bugun Respublikamizda xalqaro baholash dasturlari asosida ta’lim sifatini oshirishda yangi monitoring tizimidan foydalanish, o‘zlashtirish ko‘rsatkichlarini aniqlash va qiyoslashga asoslangan sistema shakllanmoqda. Ta’lim sifatini baholash bo‘yicha zamon talablariga javob beruvchi munosib milliy baholash tizimini rivojlantirish, xalqaro tajribalarni o‘rganish, adabiyot yo‘nalishi bo‘yicha xalqaro va xorijlik tashkilotlar, ilmiy-tadqiqot obyektlari, muassasalar bilan 842 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11 hamkorlikni yo‘lga qo‘yish, xalqaro loyihalarni joriy etish” [1:34], mavjud sistema bilan qiyosiy va har tomonlama tahlil qilish dolzarb masala sanaladi. Zamonaviy adabiy taʼlim insoniyatning maʼnaviy madaniyati kontekstida adabiy asarni to‘liq idrok etishga qodir va so‘z sanʼati bilan mustaqil muloqot qilishga tayyor bo‘lgan o‘quvchini shakllantirishi kerak [2:56]. Zamonaviy adabiy taʼlim o‘quvchilarda milliy va jahon adabiyoti namunalarida aks etgan hayotiy hodisalarni tushunishni hamda baholash va solishtirish asosida yashash va ijtimoiylashish pozitsiyalarini shakllantiradi. Rossiyalik metodist olim va amaliyotchi V.G.Marantsman “Adabiy taʼlimning maqsadi nafaqat intellektual rivojlanish, balki sanʼat va fanning insonparvarlik salohiyatini hissiy jihatdan o‘zlashtirish, insonning sanʼat, fan va odamlar bilan aloqa qilishning estetik va psixologik mexanizmlarini ishlab chiqishdir” [3] degan. Darhaqiqat, adabiy taʼlim dasturining asosi o‘qish malakasini doimiy ravishda rivojlantirishdan iboratdir. Ta’limda innovatsion yondashuvlar va zamonaviy texnologiyalarni joriy etish orqali talabalarning fikrlash doirasini kengaytirish, ularga yangi imkoniyatlar yaratish va kelajakda muvaffaqiyatli bo‘lishlariga yordam berish mumkin. Shunday qilib, ta’lim nafaqat bilim beruvchi jarayon, balki shaxsni shakllantiruvchi va jamiyatga foydali a’zo sifatida tayyorlaydigan muhim faoliyatdir. Maktab ta’limining asosiy maqsadi o‘quvchilarga nafaqat bilim va ko‘nikmalarni berish, balki ularning shaxsiy salohiyatini ochish va rivojlantirishdan iboratdir. Bu jarayon davlat, jamiyat va oila oldida bir qancha muhim vazifalarni bajarishni talab etadi. “Taraqqiyotning tamal toshi ham, mamlakatni qudratli, millatni buyuk qiladigan kuch ham ilm-fan, taʼlim va tarbiyadir. Shuning uchun ham, Oʻzbekistonda taʼlim tizimini kompleks rivojlantirish, malakali kadrlar tayyorlash maqsadlariga katta kuch va mablagʻlar yoʻnaltirilmoqda. Maktabgacha taʼlim, maktab va oliy taʼlim tizimlari, ilmiy-tadqiqot muassasalari faoliyatida sifat oʻzgarishlari roʻy bermoqda” [4]. Respublikamizda olib borilayotgan ta’lim islohotlarining asosiy yo‘nalishlaridan biri, albatta, har bir yosh avlodni yetuk, barkamol va o‘z kasbining mutaxassisi qilib tarbiyalashdir. Barkamol insonning shakllanishi, munosib kasbni egallashi va jamiyat taraqqiyotiga qo‘shgan hissasi juda muhimdir. Kasbiy shakllanish jarayonining o‘ziga xos bosqichlaridan biri — bu kasbni tanlashdir. Bu jarayonda yoshlarning qiziqishlari, iste’dodlari va individual imkoniyatlarini hisobga olish juda zarur. Ular uchun to‘g‘ri kasbni tanlash nafaqat shaxsiy muvaffaqiyat uchun, balki butun jamiyatning rivojlanishi uchun ham muhim ahamiyatga ega. “Yoshlarni kasbiy ko‘nikmalarini rivojlantirilishi – bu uning yetuk mutaxassis sifatida ongli ravishda o‘zini o‘zi maqsadga yo‘naltirilgan holda kasbiy rivojlantirish jarayonidir. Bu jarayon kasbiy faoliyat samaradorligini ta’minlovchi bilim, ko‘nikma va malakalarni, shaxsiy va kasbiy sifatlarini mustaqil takomillashtirishni o‘z ichiga qamrab oladi va quyidagi tashkil etuvchilardan iboratdir: -shaxsiy sifatlarni kamol toptirish; -intelektual rivojlanish; -kasbiy rivojlanish; -jismoniy komillik. Xususan, mutaxassis o‘zini-o‘zi kasbiy rivojlantirishi uchun qator zarur sifatlarga ega bo‘lishi kerak. 843 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11 Ularga quyidagilarni kiritish mumkin: -kasbiy masalalarni yechishga ichki motivatsiya; -kasbiy masalalarni yechish jarayonida yuqori natijalarga erishishga intilish; -kasbiy ko‘nikmalarni rivojlantirishning mazmunini tushunish va metodik asoslarini bilish” Shuningdek, ta’lim jarayonida ilmiy bilimlarni boyitish, zamonaviy pedagogik texnologi