PSIXODRAMADA JEKE RAWAJLANIW HÁM SOCIALLÍQ ROLLERDI AŃLAW USÍLLARÍ

Аннотация

Usı izertlewde insannıń jeke rawajlanıwınıń psixologiyalıq basqıshları hám insanlardıń sociallıq rollerdi ańlaw usılları haqqında maǵluwmatlar keltiriledi. Búgingi kúnde insan shaxsınıń sociallasıwı, jeke rawajlanıwı, ózin-ózi ańlaw procesinde psixologiyalıq roliniń ornı, kommunikativ kompetenciyalardı rawajlandırıw psixologiya, pedagogika hám sociallıq pánlerde tiykarǵı izertlewlerden biri bolıp esaplanadı. Insan ómiri dawamında túrli sociallıq rollerde bolıwı bul tábiyiy process esaplanadı. Hár bir rol insannıń jeke rawajlanıw procesinde ishki jaǵdayın ańlawǵa, sociallıq statusın rawajlandırıwǵa hám jámiyettegi iskerligin durıs qáliplestiriwge qaratılǵan tiykarǵı processlerdi belgileydi. Sonday-aq, maqalamızda Moreno psixodrama teoriyasınıń tiykarǵı mazmunın ashıw boyınsha teoriyalıq izertlewler, insandı jeke rawajlanıw hám sociallıq rollerdi ańlaw procesinde psixologiyalıq izertlewler sıpatında analiz yetiw teoriyası kórip shıǵıladı. Gilt sózler: Psixodrama, psixologiyalıq izertlewler, sociallıq roller, jeke rawajlanıw, psixologiyalıq treningler, psixologiyalıq jaǵdaylar. Kirisiw Psixologiyanıń rawajlanıw tariyxına itibar bergenimizde, XX ásir baslarında psixodrammaǵa tiykarlanǵan metodlarda insan psixologiyasında shaxstı tereńirek túsiniw, insandıń jeke tárizde rawajlanıwı, onıń ishki keshirmelerin úyreniw, sociallıq-sociallıq rolleriniń áhmiyeti hám óz ara psixologiyalıq qatnasıqların saxna arqalı kórsetiw ideyası Yakob Levi Moreno tárepinen teoriyalıq izertlewler ámelge asırılǵan. Ol tárepinen islep shıǵılǵan psixodrama teoriyası shaxs psixologiyasın tek sóz arqalı yemes, al háreket, psixologiyalıq rawajlanıwı obrazı hám sociallıq saxna arqalı analiz yetiw imkanın bergen jańa baǵdar sıpatında kórindi. Psixologiya baǵdarında psixodrama túsinigi bul tek ǵana terapevtlik metod emes, al shaxstıń sociallıq tábiyattı ańlawǵa járdem beretuǵın tiykarǵı psixologiyalıq baǵdarlardan biri bolıp, insan rolınıń individual túrde qáliplesiwi hám ózin-ózi ańlaw procesin úyreniwge baǵdarlanǵan ilimiy-ámeliy sistema yesaplanadi. Moreno pikirinshe, insan sociallıq janzat bolıp, onıń ishki dúnyasın tolıq túsiniw ushın tek ǵana sóylew yamasa jazba bayanlaw emes, al háreket, sociallıq roller arqalı tájiriybeni qayta bastan keshiriw zárúr bolǵan hádiyselerdi óz ishine aladı. Usı maqalada psixodrama teoriyasınıń ámeliy hám teoriyalıq tiykarlarınan kelip shıqqan halda, shaxs jeke rawajlanıwındaǵı ornı, sociallıq rollerdi ańlawdıń sociallıq mexanizmleri hám de jeke rawajlanıwdaǵı psixologiyalıq baǵdarlarǵa tiykarlanǵan áhmiyetke iye bolǵan tárepleri analiz yetiledi. 4 Dekabr, 2025-Yil Maqalanıń tiykarǵı maqsetlerinen biri bul - YA. Moreno psixodrammasın shaxstıń sociallıq-ruwxıy rawajlanıwı hám psixologiyalıq individual tárizde rawajlanıwında sociallıq rollerdi ańlaw usılı sıpatında ilimiy tiykarlawǵa tiyisli izertlewlerdi úyreniw hám onıń zamanagóy psixologiyadaǵı áhmiyetin ashıp beriwden ibarat boladı. Psixodrama teoriyasınıń teoriyalıq tiykarların talqılaw arqalı shaxs psixologiyası jeke rawajlanıwı, sociallıq-ruwxıy ózgesheliklerin psixologiyalıq talqılaw arqalı, sociometriyaǵa tiykarlanǵan, sociallıq roller teoriyasın úyreniw arqalı, insan ózin-ózi ańlaw hám kommunikativ rawajlanıw máselelerin tereńirek túsiniwge imkaniyat jaratıw bolıp tabıladı. Usı psixologiyalıq jaqınlasıw shaxstıń individual hám sociallıq- ruwxıy jaqtan garmoniyalıq rawajlanıwınıń ishki mexanizmlerin ashıp beredi, degen pikirimiz bar. Psixodrama metodları bilim beriw mákemelerinde, psixologiyalıq keńes oraylarında, jámiyetlik-ádep-ikramlıq is sistemasında, shańaraqlıq hám shaxslar aralıq kelispewshiliklerdi sheshiwde qollanılıwı múmkin. Ol arqalı insan óz sezimlerin bildiriw hám dúnyaǵa kózqarasın qáliplestiriw, basqalar menen empatikalıq baylanıs ornatıw hám óziniń turmıslıq tájiriybesin arttırıw imkaniyatına iye boladı. YA. Moreno psixodrammanı insannıń ózin tabıwına imkan beretuǵın tiykarǵı jol dep esaplagan. Insan óz rawajlanıwında sociallıq xızmetin tiklewge, dóretiwshilik energiyasın mobilizaciyalawǵa baǵdarlanǵan sociallıq-psixologiyalıq sistema sıpatında talqılaǵan teoriyalar tiykarında izertlewler nátiyjelerinen kelip shıqqan halda psixodrama teoriyasın jaratqan. Moreno islep shiqqan psixodrama teoriyası bul insan rollerin tek teoriyalıq emes, al ámeliy jol menen analizlew arqalı rawajlanıwı, olardı qayta oylaw hám analizlewge járdem beriwi, ishki konfliktlerdi saxna arqalı aship beriw imkanın beredi. Sonıń ushın psixodrama jeke rawajlanıwdıń psixologiyalıq dinamikasın tallawda nátiyjeli psixologiyalıq metodlardan biri sıpatında qaraladı. "Insandı ózgertiw ushın onı óziniń dóretiwshi saxnasına qaytarıw kerek." Bul pikir psixodramma mánisin tolıq kórsetip beredi. Moreno ushın insannıń jeke tártiptegi rawajlanıwı passiv tallaw obekti esaplanbaydı, al óz ómiriniń aktiv dóretiwshisi sıpatında tán alınadı. Sonıń ushın psixodrama insanǵa óz rolın aktiv ańlawǵa járdem beretuǵın tiykarǵı psixologiyalıq baǵdar bolıp, insan óz ómirin qayta saxnalastırıw