SHAXSTIŃ ÓZ-ÓZIN BAHALAWDA REFLEKSIYA TÚSINIGI

Аннотация

Usı izertlewde shaxstıń óz-ózin bahalawda refleksiya túsinigi hám trener rolınıń topardıń óz-ara birgelikte islew proceslerine tásiri menen baylanıslı psixologiyalıq treninglerdi shólkemlestiriw proceslerinde toparlar menen islewdiń ilimiy-psixologiyalıq teoriyaları, toparda nátiyjeli baylanıstı shólkemlestiriw qaǵıydaları, qatnasıwshılar arasındaǵı óz-ara tásir mexanizmleri haqqında maǵlıwmatlar keltiriledi, sonday-aq, sociallıq-psixologiyalıq jaǵdaylardı basqarıw principleri keń talqılanadı. Psixologiyada toparlıq treninglerdiń nátiyjeligi kóp jaqtan qatnasıwshılardıń óz ara isenim, qáwipsiz kommunikativ ortalıq, jeke hám kollektiv xızmetlerdi úylestirew qábileti ǵana baylanıslı bolǵan halda, bul tezis dál usı faktorlardı ilimiy kóz-qarastan tiykarlab beredi. Gilt sózler: Psixologiyalıq izertlewler, psixolog trener, psixologiyalıq treningler, kollaboraciyalıq bilimlendiriw, toparlıq treningler, studentler jámááti. Shaxstıń óz-ózin bahalawda refleksiya túsinigi óz-ara birgelikte islew procesleri psixologiyalıq treningler zamanagóy psixologiyalıq ámeliyatta adam potencialın ashıw, shaxslar aralıq qatnasıqlardı bekkemlew, psixologiyalıq mashqalalardı sheshiw hám jámiyetlik beyimlesiwdi jeńillestiriwde keń qollanılıp atırǵan nátiyjeli usıllardan biri. Ásirese, topar túrindegi treningler - bul tek ǵana jeke emes, al jámáátlik sana-sezim hám is-háreketlerdi ózgertiw, jámiyetlik tájiriybe almasıw, birge islesiw mádeniyatı, empatiya hám qarım-qatnastı rawajlandırıw imkaniyatın beretuǵın psixologiyalıq maydan esaplanadı. Usı kózqarastan, psixologiyalıq treninglerde toparlar menen islew tek ǵana texnikalıq tárep emes, al quramalı psixologiyalıq process bolıp, ózine tán qaǵıydalar hám mexanizmlerge tiykarlanadı. Topar menen islewde birinshi gezekte psixologiyalıq qáwipsizlik ortalıǵın qáliplestiriw zárúr. Trening qatnasıwshıları tek ǵana ózlerin bahalanbaytugınlıgın, sınǵa alınbaytugınlıgın, pikirleri biykarlanbaytugınlıgın sezgen jaǵdayda ǵana, óz emociyaların, tájiriybelerin hám kózqarasların erkin bildiriw imkaniyatına iye boladı. Sonıń ushın trener toparda ádep-ikramlılıq normaları tiykarında jekelikti támiyinlew, pikir júrgiziwde keńpeyillik, óz-ara húrmet hám shın kewillik principlerine qatań ámel etiletuǵın jámiyetlik-psixologiyalıq ortalıqtı jaratıwı shárt. Hár bir qatnasıwshınıń óz jeke pikirin bildiriwi, tájiriybe almasıwı hám basqalardı tıńlawı psixologiyalıq treningtiń tiykarǵı nátiyjelerinen biri - ózin-ózi ańlaw hám basqalardı túsiniw dárejesin arttıradı. 276 Noyabr, 2025-Yil Zamanagóy psixologiyalıq ámeliyatta trenerdiń ózin-ózi qadaǵalawı tek ǵana jeke refleksiyanıń jemisi emes, al trenerlik identifikaciyasın qáliplestiriwshi oraylıq faktor sıpatında da qaraladı. Trener ózin qanday kóz aldına keltirse, qanday wazıypanı óz moynına alǵan dep esaplasa, onıń barlıq qarar hám is-háreketleri mine usı ishki identifikaciya tiykarında qáliplesedi. Sonlıqtan, trening procesinde trener óz rolin anıq belgilewi, "trener - topar jetekshisi - járdemshi - baqlawshı" rolleri arasında jaǵdayǵa say ráwishte háreket ete alıwı zárúr. Eger trener bul roller ortasında aljasıqqa jol qoysa, qatnasıwshılar ózlerin psixologiyalıq jaqtan baǵdarlanbagan hám anıq emes ortalıqta seze baslaydı. Bul jaǵday bolsa topar dinamikasın hám trening nátiyjeliligin tómenletedi. Jáne bir tiykarǵı qaǵıydalardan biri - bul "feedback" (baylanıs) mádeniyatın qáliplestiriw. Trening procesinde hár bir qatnasıwshınıń sózine yamasa háreketine baylanıslı bildirilgen pikir-usınıslar konstruktiv, unamlı, shaxsqa qaratılmaǵan hám úyretiwshi bolıwı kerek. Feedback óz-ara baylanısta ashıq-aydınlıqtı kúsheytedi, isenimdi bekkemleydi, jeke rawajlanıw ushın ıntalandıradı. Sol sebepli trenerler qatnasıwshılarǵa "men-xabar" (yaǵnıy "men sonday sezdim...") modelinen paydalanıwdı úyretiwi áhmiyetli. Treningte nátiyjeli topar jumısınıń jáne bir principi - topar dinamikasın basqarıw. Topardaǵı hárbir qatnasıwshı óziniń psixologiyalıq roli, jaǵdayı hám mútájlikleri menen bul dinamikanıń ajiralmas bólegi esaplanadı. T. Nyuman hám K. Loflinler tárepinen islep shıǵılǵan "topar rawajlanıw basqıshları" teoriyasına muwapıq, hárbir topar birinshi basqıshta "jol izlew," ekinshi basqıshta "qarama-qarsılıq," úshinshi basqıshta "normalizaciya," keyin "háreket" hám aqırında "juwmaqlawshı refleksiya" basqıshlarınan ótedi. Trener hár bir basqıshta júzege keletuǵın psixologiyalıq jaǵdaylardı aldınnan biliwi, olar menen islew usıllarına iye bolıwı kerek. Sonday-aq, treningler sheńberinde topar ishindegi rol hám statuslardı teńlestiriw zárúr. Toparda dominant (ústem) shaxslar hám kerisinshe, óz pikirin aytıwdan tartınatuģınlar bolıwı tábiyiy. Trenerdiń wazıypası - barlıq qatnasıwshılardıń pikirlerin birdey qádirlew, olardı teńdey dárejede jumısqa tartıw hám hesh kim ózin shette qalǵanday sezbewin támiyinlew. Psixologiyalıq jaqtan bul "topar klimatı" dep atalatuǵın túsinikke barıp taqaladı. Unamlı klimat bolıwı ushın toparda isenimli, jıllı, shın kewilden hám doslıq baylanıslar bolıw