ADABIY YONDASHUVLAR ASOSIDA YORDAMIDA CHET TILI O‘QITISH STRATEGIYALARI

Аннотация

В данной статье рассматривается роль литературного подхода в процессе овладения иностранным языком и развитии речевой деятельности обучающихся. Литература рассматривается как важное, эффективное и мотивационное средство обучения иностранному языку. В исследовании подчеркивается, что интеграция литературных источников в образовательный процесс способствует повышению эффективности обучения, формированию устойчивой мотивации и развитию языковых навыков. Особое внимание уделяется необходимости подбора соответствующих литературных произведений в зависимости от уровня владения языком для обеспечения осмысленного усвоения материала и совершенствования коммуникативной компетенции. Ключевые слова: занятия по иностранному языку, художественные источники, реальный контекст, межкультурная коммуникация, творческое мышление, языковые навыки. Kirish: Adabiy matnlardan foydalanish o‘quvchilarda o‘qish, yozish, tinglash va so‘zlash kabi to‘rtta asosiy til ko‘nikmalarini birgalikda shakllantirish imkonini beradi. Bunday yondashuv nafaqat og‘zaki va yozma nutqni o‘rgatish vositasi sifatida, balki tilning tabiiy kontekstda qo‘llanilishini ta’minlovchi kompleks metod sifatida ahamiyat kasb etadi. 165 Noyabr, 2025-Yil Adabiy manbalardan foydalanish o‘quvchilarning ijodiy fikrlashini, madaniy dunyoqarashini kengaytiradi hamda ularning o‘rganish jarayonini qiziqarli va samarali shaklda tashkil etishga yordam beradi. Shuningdek, xorijiy tilda uchraydigan so‘zlar, iboralar va jumlalarni real kommunikativ sharoitda qo‘llash malakasini rivojlantiradi. Adabiyotlar tahlili: Chet tilini kommunikativ yondashuv asosida o‘qitishda adabiyot haqiqiy materialdir. Tilni oqitish jarayonida drama va video roliklar orqali tilni tabiiy kontekstda o‘zlashtirishga xizmat qiluvchi kuchli vosita sifatida ko‘riladi. Adabiyotning til oqitishdagi ahamiyati yillar mobaynida izlanuvchi va olimlarning diqqat markazida bolgan. Alan Maley 1989-yil o‘zining “Down from the Pedestal: Literature as Resource” nomli maqolasida, adabiyot, ayniqsa drama, chet tili ta’limida ya’ni o‘quv vositasi sifatida qaralishi kerakligini ta’kidlaydi.. Maleyning fikricha, drama til o‘rganishni shunchaki lingvistik faoliyatdan chiqib, hissiy ya’ni affektiv va ijtimoiy-madaniy tajriba jarayoniga aylantiradi. U o‘quvchini passiv tinglovchidan faol ishtirokchiga aylantirib, intonatsiya, ohang, ijtimoiy rol va nutq muhitini hamda motivatsiyani ham oshiradi.[1] Collie va Slater 1987-yil Literature in the Language Classroom asarida drama va boshqa adabiy dramaning metodik afzalliklarini quyidagicha asoslaydilar: o‘quvchi rol o‘ynash, dialogni sahnalashtirish, matnni madaniy kontekstda qo‘llash orqali tilni tahlil qiladi, balki faol muloqotda foydalanadi. Talabalar adabiy asarni o‘rganish davomida tilning turli sharoitlarda qo‘llanishi bilan tanishadilar. Chet tillarini o‘qitishda adabiyot o‘zining interfaol kompetentsiyasini rivojlantirishdagi ahamiyatini ta’kidlaydi va talabani madaniyatlararo muloqot sezgirligini shakllantirishdagi o‘rnini ham e’tirof etib, o‘quvchilar asarlar orqali ijtimoiy me’yorlar, qadriyatlar va nutqning pragmatik belgilari bilan tanishadi.[2] T. T. M Van 2009-yil o‘z maqolasida adabiyotning EFL ta’limidagi o‘rni haqida yangicha konsepsiyani ilgari suradi. Uning fikricha, badiiy matnni tahlil qilish jaroyonida o‘quvchilarda kommunikativ, tanqidiy va madaniy jihatdan ko‘nikmalari shakllantirilishiga xizmat qiladi. Adabiyot darslarida o‘quvchilar faqat tahlil qiluvchi emas, balki fikr almashuvchi, madaniyatni anglovchi va ijodkor o‘rganuvchilar sifatida qatnashadi. Shu tariqa, Van adabiy tahlilni CLT (Communicative Language Teaching) metodologiyasi bilan uyg‘unlashtirib, EFL kontekstida madaniy interaktivlik va tanqidiy tafakkurni rivojlantiruvchi yondashuvni taklif etgan.[3] Metodika: Chet tili o‘rganuvchilar ko‘pincha o‘z madaniy doirasida fikrlaydi, boshqa millatlarning qadriyatlarini anglash qiyin kechadi. Bu masalaga yechim sifatida Collie va Slater ta’kidlaganidek, adabiyot o‘quvchilarga madaniyatni kontekstda ko‘rish madiyanatlararo sezgirlikni oshirish imkonini beradi. Amaliy yechim uchun har bir matn o‘qilgandan so‘ng “Culture Talk” bosqichi o‘tkaziladi: “Bu vaziyat O‘zbekiston madaniyatida qanday ko‘rinishda bo‘lardi?” “Qaysi qadriyat sizga tanish?” kabi savollar bilan ikkita mamlakat madaniyatini solishtirish bilan o‘quv jarayonini qiziqarli va motivatsion kayfiyatda o‘tkazish mumkin. O‘qituvchi madaniyatlararo xulosalar jadvalini tuzadi va bu chet tillini o‘rganayotgan o‘quvchi uchun xorijiy til haqidagi dunyo qarashini kengaytirib beradi. Boshlang‘ich bosqich (A1–A2): tilga hissiy kirish va muloqot asoslarini shakllantirish uchun tanlanganadigan asarlar sodda bo‘lishi muhim 166 Noyabr, 2025-Yil Masalan, O. Henryning The Gift of the Magi hikoyasi o‘quvchini hayotiy vaziyatlarga olib kirib, so‘z boyligini oshiradi hamda fe’l zamonlari va sodda gap tuzilmalarini mustahkamlaydi. Roald Dahlning Charlie and the Chocolate Factory asari esa sodda muloqot, jonli