РОЛЬ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА В ДЕЯТЕЛЬНОСТИ ИНФОРМАЦИОННОЙ БИБЛИОТЕКИ

Аннотация

The article provides information about the importance of innovative technologies in information libraries, electronic databases, electronic catalogs, virtual services, electronic library systems, the role of artificial intelligence in library activities. It also presents the current importance of artificial intelligence, and various methods based on artificial intelligence. Keywords: Information library, innovative technologies, intelligent system, artificial intelligence. Bugungi kunda hamdo‘stlik davlatlari orasida o‘z o‘rniga ega bo‘lgan rivojlanib boraytgan Yangi O‘zbekiston taraqiyotida yoshlarga katta e’tibor berilmoqda. Ularning ma’naviy ehtiyojlarini qondirish, ularda kitobxonlik madaniyatini yuksaltirish,Vatanga muhabbat, milliy qadriyatlarga hurmat, fidoyillik, mehnatsevarlik, kasbga yo‘llantirish, halollik kabi fazilatlarini sihgdirishda axborot - texnologiyalarning roli va ahamiyati benazirdir. 7 10 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ XXI-asr axborot asrida shaxsni tarbiyalash, uning tafakkurini oshirish, shaxsning fikrlash tarzini shakllantirish va uning erkin shaxs bo‘lib voyaga yetishida yangi texnologiyalar katta ro‘l o‘ynamoqda. Ayniqsa axborot – kutubxonalarda innavatsiyon texnologiyalarning ahamiyati kundan – kun ortib bormoqda. Bugungi foydalanuvchi “Istalgan axborot, istalgan joyda va istalgan vaqtda” shiori ostida virtual xizmatlarda foydalanishi kutubxona veb – saytlar orqali yo‘lga qo‘yilmoqda. Kitobxon o‘z kompyteridan kutubxonaga “tashrif buyurishi” va masofafiy xizmatlardan foydalanishi mumkin. Kutubxonalarda axborot resurslari bilan ishlash tubdan o‘zgardi. Elektron ma’lumotlar bazasi, elektron katologlar, virtual xizmatlar, elektron kutubxonalar tizmlari ishga tushirildi. Zarur axborotlarni masofadan mustaqil qidirish, elektron katologlardan foydalanib buyrtma berish, kutubxona resurslaridan foydalanish imkoni yaratildi. Eng muhimi foydalanuvchilar uchun ularning so‘rovlari tezlikda bajarilishi, axborotning to‘liqligicha etkazilishi katta ahamiyatga egadir. Masofadan ochiq kirish, bepul kutubxona resurslardan foydalanish, IP- manzilli kompyterlari yordamida masofaviy axborot resurslaridan foydalanish amaliyoti yo‘lga qo‘yildi. Asosiy maqsadaga erishish uchun foydalanuvchilar qo‘ytgan talablarni bajarish, axborot-kutubxona resurslaridan ochiq foydalanishlarini ta’minlash, milliy va jahon resurslariga virtual kirish intigrasiyani amalga oshirish, buning uchun doyimiy ravishda elektron kataloglarni to‘ldirib borish, raqamli texnologiyalar jarayonini jadallashtirish, elektron kutubxonalar sonini ko‘paytirish, kutubxona veb – saytlarida virtual xizmat turlarini ko‘paytirish, Internet tizimlarini uzluksiz ishlashini ta’minlash maqsadga muvofiqdir. Suningdek, bugungi kunda axborot - kutubxonalarda sun’iy intellekt platformasi foydalanish amaliyoti yo‘lga qo‘yilmoqda. Sun’iy intellekt-informatikaning alohida sohasi bo‘lib, odatda inson ongi bilan bog‘liq imkoniyatlar: tilni tushunish, o‘rgatish, muhokama qilish, masalani yechish, tarjima va shu kabi imkoniyatlarga ega kompyuter tizimlarini yaratish bilan shug‘ullanadi. Hozirda sun’iy intellekt turli amallarni bajarishga mo‘ljallangan algoritm hamda dasturiy tizimlardan iborat va u inson ongi bajarishi mumkin bo‘lgan bir qancha vazifalarning uddasidan chiqa oladi. Sun’iy intellekt atamasi 1955-yilda Jon Makkarti (John McCarthy) tomonidan kiritilgan. 1956-yilda Makkarti va boshqalar Sun’iy intelekt bo‘yicha “Yozgi Dartum” tadqiqot loyihasi konferensiyasini tashkil etishdi. Ushbu tashabbus mashina o‘rganishi, chuqur o‘rganish, bashoratli tahlillar kabi ko‘p ixtirolar qilinishiga olib keldi. Undan tashqari, bu tashabbus yangidan-yangi sohani -ma’lumotshunoslikni (data science) keltirib chiqardi. 1990-yillarda sun’iy intellekt taraqqiyotida yangi sahifa ochildi. 1997-yilda Deep Blue nomli IBM kompyuteri shaxmat bo‘yicha jahon chempioni Garri Kasparovni yenggan tarixdagi ilk kompyuter bo‘ldi. Sun’iy intellekt - tezkor hisoblash muhitida algoritmlar yaratish va qo‘llash orqali insonning aql-idrok jarayonlariga taqlid qilishga asoslanadi. Sodda qilib aytganda, sun’iy intellekt kompyuterlarni odam kabi o‘ylash va ulardek yechim topishga yo‘naltiradigan texnologiyadir. Ushbu maqsadga erishish uchun uchta asosiy tarkibiy qism talab qilinadi:  hisoblash tizimlari (katta quvvatli kompyuterlar); 7 11 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ  katta ma’lumotlar va ularni boshqarishda ko‘nikmalar;  SI algoritmlari (dasturiy kod); Sun’iy intellekt inson aqliga qanchalik yaqin bo‘lsa, uni yaratish shunchalik ko‘p ma’lumot va hisoblash resurslarini talab qiladi. So‘nggi yillarda sun’iy intellektning (AI) meteorik yuksalishi jamiyatni iqtisodiy va madaniy darajada hayratda qoldirdi. E-pochta kabi hamma joyda blishga tayyor bo‘lib ko‘rinadigan bu tez rivojlanayotgan tex