К содержанию
РецензированоRU2026

БИОЛОГИЧЕСКИЕ МЕХАНИЗМЫ СМЕРТИ И ИХ ФИЛОСОФСКОЕ СОДЕРЖАНИЕ

B.X. Shakarov · S.M. Kuryazova · M.O. Rahimqulova · S.M. Ahmadova

Современная наука и исследования · 2 · 2026

Аннотация

Ushbu maqola o‘lim fenomenini ikki asosiy yo‘nalishda — biologik va falsafiy kontekstda — kompleks tarzda tahlil qiladi. Biologik jihatdan hujayra va to‘qimalarning hayotiy faoliyati to‘xtashiga olib keluvchi asosiy mexanizmlar, jumladan apoptoz va nekroz jarayonlari, autofagiyaning tartibga solishdagi roli, mitoxondrial disfunktsiya, oksidlovchi stress, yallig‘lanish mediatorlari va hujayraviy signal yo‘llarining buzilishi batafsil yoritiladi. Shuningdek, homeostazning izdan chiqishi, metabolik yetishmovchilik, kardiovaskulyar va neyrodegenerativ o‘zgarishlar organizm darajasida o‘limga olib boruvchi integrativ jarayonlar sifatida tahlil etiladi. Falsafiy qismida maqola o‘limning ontologik va epistemologik mazmunini, inson mavjudligi, shaxsiyat, identifikatsiya va hayotning qiymati bilan bog‘liq konsepsiyalarni o‘rganadi. Biologik o‘lim mezonlarining evolyutsiyasi, miyaning o‘limi va kardiopulmoner to‘xtash kabi zamonaviy tibbiyotdagi criteriylar, shuningdek reanimatsiya texnologiyalarining etik oqibatlari falsafiy yondashuvda sharhlanadi. O‘limni biologik jarayon sifatida emas, balki ko‘p qatlamli fenomen sifatida talqin qilish uning ilmiy va axloqiy jihatlari o‘rtasidagi murakkab o‘zaro bog‘liqlikni namoyon etadi. Maqola metodologik jihatdan zamonaviy ilmiy adabiyotlarning tanqidiy tahlili, biologik tadqiqotlar ma’lumotlarining sintetik sharhi va falsafiy manbalarning konseptual tahlili asosida tayyorlangan. Natijalardan kelib chiqib, o‘limni tushunishda biologik dalillarni falsafiy refleksiya bilan uyg‘unlashtirish zarurligi ta’kidlanadi. Bu yondashuv nafaqat ilmiy izlanishlar uchun, balki klinik qarorlar — o‘limni aniqlash, hayotni qo‘llab-quvvatlash choralari, etik mezonlarni belgilash — uchun ham muhim ahamiyatga ega. Kalit so'zlar: o‘lim, biologik mexanizmlar, apoptoz, nekroz, autofagiya, mitoxondrial disfunktsiya, oksidlovchi stress, hujayra o‘limi, homeostaz, falsafiy mazmun, ontologiya, epistemologiya, shaxsiyat, hayotning qiymati, miyaning o‘limi. БИОЛОГИЧЕСКИЕ МЕХАНИЗМЫ СМЕРТИ И ИХ ФИЛОСОФСКОЕ СОДЕРЖАНИЕ Аннотатция. В данной статье проводится комплексный анализ феномена смерти в биологическом и философском аспектах. Биологическая часть включает детальное рассмотрение механизмов клеточной и тканевой гибели, включая апоптоз, некроз, аутопагию, дисфункцию митохондрий, окислительный стресс, активацию воспалительных медиаторов и нарушение сигнальных путей. Также анализируются системные процессы — утрата гомеостаза, метаболическая недостаточность, сердечно-сосудистые и нейродегенеративные изменения, которые в совокупности приводят организм к неизбежному летальному исходу. 624 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11 Философский раздел статьи раскрывает онтологическое и эпистемологическое содержание феномена смерти, исследует связи между смертью, личностной идентичностью, природой субъективности и ценностью человеческой жизни. Рассматривается эволюция критериев определения смерти, включая смерть мозга и прекращение сердечно-лёгочной деятельности, а также этические последствия применения реанимационных технологий и продления жизни. Показано, что смерть представляет собой многослойный феномен, сочетающий биологические процессы и философские интерпретации. Методологическая основа статьи включает критический анализ современной научной литературы, синтез данных биологических исследований и концептуальный разбор философских источников. Полученные выводы подчёркивают необходимость интеграции биологических фактов и философской рефлексии для более глубокого и этически обоснованного понимания смерти — как в научной теории, так и в клинической практике. Ключевые слова: смерть, биологические механизмы, апоптоз, некроз, аутофагия, окислительный стресс, митохондриальная дисфункция, клеточная гибель, гомеостаз, философское значение, онтология, эпистемология, личность, критерии смерти, смерть мозга. BIOLOGICAL MECHANISMS OF DEATH AND ITS PHILOSOPHICAL MEANING Article. This article provides a comprehensive analysis of the phenomenon of death from both biological and philosophical perspectives. The biological section presents an in-depth examination of the cellular and systemic mechanisms leading to death, including apoptosis, necrosis, autophagy, mitochondrial dysfunction, oxidative stress, inflammatory mediator activation, and disruption of intracellular signaling pathways. Additionally, systemic processes such as loss of homeostasis, metabolic failure, cardiovascular collapse, and neurodegenerative changes are discussed as integrative factors contributing to the irreversible cessation of vital functions. The philosophical part explores the ontological and epistemological significance of death, addressing its relationship to personal identity, subjectivity, and the value of human life. The evolution of medical criteria for determining death — including brain death and cardiopulmonary arrest — along with the ethical implications of resuscitation technologies and life-prolonging interventions, is crit

Доказательный фрагмент

«Ushbu maqola o‘lim fenomenini ikki asosiy yo‘nalishda — biologik va falsafiy kontekstda — kompleks tarzda tahlil qiladi.»

Образец извлечения

Демо-превью

Ushbu maqola o‘lim fenomenini ikki asosiy yo‘nalishda — biologik va falsafiy kontekstda — kompleks tarzda tahlil qiladi. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
death, biological mechanisms, apoptosis, necrosis, autophagy, oxidative, autofagiya, biologik mexanizmlar, биологические механизмы, критерии смерти, mitoxondrial disfunktsiya, эпистемология, brain death., o‘lim, shaxsiyat, смерть мозга., клеточная гибель, онтология, philosophical meaning, апоптоз, митохондриальная дисфункция, ontology, окислительный стресс, oksidlovchi stress, гомеостаз, apoptoz, falsafiy mazmun, философское значение, homeostasis, mitochondrial dysfunction, аутофагия, epistemology, epistemologiya, некроз, hujayra o‘limi, homeostaz, ontologiya, criteria of death, miyaning o‘limi., oxidative stress, личность, personhood, nekroz, cell death, смерть, hayotning qiymati
Открыть DOI
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники