МЕСТО КНИЖНОЙ ГРАФИКИ В СОВРЕМЕННОМ ИЗОБРАЗИТЕЛЬНОМ ИСКУССТВЕ УЗБЕКИСТАНА: ЕЁ ВЗАИМОСВЯЗЬ С ОБЩЕЙ ГРАФИКОЙ И ХУДОЖЕСТВЕННО-ЭСТЕТИЧЕСКИЕ ТЕНДЕНЦИИ

Аннотация

В данной статье анализируются место книжной графики в изобразительном искусстве Узбекистана периода независимости, её взаимосвязь с общей графикой, расширение техник и жанров, а также процессы художественно- эстетического развития. Освещается возрастающее функциональное и художественное значение книжной графики в эпоху цифровых технологий, а также поиски графиков, основанные на синтезе национальных традиций и современных стилей. Ключевые слова: книжная графика, общая графика, цифровые технологии, национальные традиции и современный стиль. THE ROLE OF BOOK GRAPHICS IN CONTEMPORARY VISUAL ARTS OF UZBEKISTAN: ITS INTEGRATION WITH GENERAL GRAPHICS AND ARTISTIC-AESTHETIC TRENDS Annotation. This article analyzes the role of book graphics in the visual arts of Uzbekistan during the independence period, its interaction with general graphics, the expansion of techniques and genres, and the processes of artistic and aesthetic development. It highlights the increasing functional and artistic significance of book graphics in the digital age, as well as the research of graphic artists based on the synthesis of national traditions and contemporary styles. Keywords: book graphics, general graphics, digital technologies, national traditions and contemporary style. Mamlakatimizda mustaqillik yillarida badiiy ijodning boshqa turlari qatori tasviriy san’at sohasi rivojiga ham alohida e’tibor qaratilmoqda. Mustaqillik sharofati bilan yuzaga kelgan ijodiy erkinliklar o‘zbek grafika san'atida ijod qiluvchi rassomlar asarlarida ham yangi ifoda vositalarining paydo bo‘lishiga olib keldi. 603 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11 Aynan shunday holatlar rassomlarimiz dunyoqarashini o‘zgartirib yubordi. Shuningdek, o‘zining betakror san'atiga ega bo‘lgan taniqli va yosh rassomlar shular jumlasidandir.1 O‘zbekiston tasviriy san’ati mustaqillik yillarida yangi bosqichga ko‘tarildi. Ijodiy erkinlik, milliy o‘zlikka qaytish, modern va postmodern yo‘nalishlarning kirib kelishi grafik san’at rivojida sezilarli o‘zgarishlar keltirib chiqardi. Shu jarayonda kitob grafikasi va umumiy grafika o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlik yanada kuchaydi. Kitob grafikasi nafaqat nashr bezagi, balki milliy timsollarni talqin qilish, matnning mazmunini badiiylashtirish va grafik san’at poetikasini rivojlantirishning muhim maydoniga aylandi. Umumiy grafika esa — ofort, litografiya, ksilografiya, plakat, avtor grafikasi, raqamli grafika kabi zamonaviy yo‘nalishlarni o‘z ichiga olgan keng badiiy makon bo‘lib, uning yutuqlari kitob grafikasiga bevosita ta’sir ko‘rsatib kelmoqda. San’atning ushbu turiga xos bo‘lgan mazmun va shakl birligi nuqtai-nazardan qilingan tahlil grafika asarlar ramziy ma’noga ham egaligi to‘g‘risidagi fikrga olib kеladi. Grafikaning shakli va obrazlarini yuzaga kеltirgan uslubiy vazifalardan ma’no vazifalariga o‘tishning tahlili qiyin, biroq, mumkin va u hodisalar mohiyatini to‘liqroq tushunib olish uchun zarur. Grafika asarlarning ma’no-mazmunli, badiiy obrazli ifodalilikning yuqori bosqichiga ko‘tarilgan didaktik mohiyatiga kirib borish ularning ahamiyatini tushunish, kishilarning alohida ichki dunyosiga kirish, o‘z ko‘zi bilan ko‘rishning o‘ziga xos sharqona muattar hidini hamda lazzatini xis qilish, vaqt o‘tgan sari grafikalar qanday o‘zgarganligini va qayta anglanganini kuzatish imkonini beradi.2 Kitob grafikasining rivoji ko‘p jihatdan umumiy grafikadagi yangilanishlar bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, rassomlar litografiya, ofort, akvatinta, avtor grafikasi, kollaj, raqamli illustratsiya kabi texnikalarni kitob bezagiga olib kirishi natijasida kitob san’ati yangi bosqichga ko‘tarildi. Ayni paytda umumiy grafika ham kitob grafikasi bilan o‘zaro boyish jarayonini boshdan kechirdi: miniatyura maktabi an’analari, xalqona ornamentlar, kompozitsiyaviy soddalik va ramziylik umumiy grafik yondashuvlarni ham boyitdi. Kitob grafikasi O‘zbekiston tasviriy san’atida qadimdan shakllangan an’anaga ega. Unda miniatyura, xalq amaliy san’ati ornamenti, epigrafika, ritmik kompozitsiya kabi badiiy komponentlar mujassam. Kitob grafikasining badiiy yechimlarida ko‘pincha kompozitsiya aniqligi, chiziqning ifodaviyligi, ramziy obrazlar, matn va tasvir uyg‘unligi, ornamental ritmlar ustuvor bo‘ladi. Bu esa umumiy grafik san’atning asosiy tamoyillari bilan bevosita bog‘liq. Shunday qilib, kitob grafikasi umumiy grafikaning eksperimental, texnologik va konseptual yutuqlarini o‘zlashtirgan holda, o‘z navbatida umumiy grafikaga milliylik, nafislik va poetiklik uyg‘otadi. O‘zbekiston grafikasida milliy qadriyatlar muhim o‘rin tutadi. Bu ikki yo‘nalish ham o‘z badiiy mohiyatini: miniatyura estetikasi, sharqona ritm, milliy naqshlar, tarixiy-mifologik obrazlar orqali boyitadi. Matn va tasvir uyg‘unligi, chiziqning nozikligi, ramziylik kitob grafikasini milliy badiiy tafakkur bilan uyg‘unlashtiradi. Bugungi zamonda raqamli texnologiyalarning kirib kelishi natijasida har ikki yo‘nalish – kitob grafikasi ham, umumiy grafika ham yangi bosqichga ko‘ta