ЁШ БОЛАЛАР КИТОБХОНЛИК КОМПЕТЕНЦИЯСИНИ РИВОЖЛАНТИРИШДА БОЛАЛАР ШЕЪРИЯТИНИНГ ЎЗИГА ХОСЛИГИНИНГ АҲАМИЯТИ

Аннотация

Статья посвящена теме роли специфики детской поэзии в развитие детской читательской компетенции. Также в статье подверждается идея о том, что «амплуа» детского поэта, это своеобразный талант, который обладает всеми возможностями специфики данной поэзии. Ключевые слова: специфика детской поэзии, художественные средства изображения, игровые элементы, возрастная особенность, ритмичность, действенность. Аннотация. Мазкур мақола болалар шеъриятининг ўзига хослигининг болалар китобхонлик компетенциясиининг ривожланишидаги роли мавзусига бағишланган. Мақолада болалар шоирининг бу шеъриятнинг ўзига хослигининг барча имкониятларига эга бўлган ноёб истеъдод эканлиги ҳақидаги фикр ҳам тасдиқланади. Калит сўзлар: болалар шеъриятининг ўзига хослиги, бадиий тасвирий воситалар, ўйин элементлари, ёшга боғлиқ хусусиятлар, ритм, ҳаракат. Annotation. The article is devoted to the topic of the role of the specifics of children's poetry in the development of children's poetry in the development of children's reading competence. The article also confirms the idea that the "role" of a children's poet is a kind of talent that has all the possibilities of the specificity of this poetry. Keywords: specificity of children's poetry, artistic means, images, game elements, age- related features, rhythm, action. Президентимиз Ш.М.Мирзиёев халқаро анжуманда улуғ шоиримиз Абдулҳамид Чўлпоннинг “Адабиёт яшаса, миллат яшар!” деган оташин даъватини келтирган эдилар ва бу сўзларнинг бугунги кунда қиймати йўқолмаганини таъкидладилар. Ҳақиқатдан ҳам бадиий адабиёт инсоннинг китобга меҳрини уйғотувчи, уни тарбияловчи ва дунёқарашини ўстирувчи воситадир. Ҳар бир даврда ва бугунги кун айниқса болалар китобхонлик компетенциясини ўстириш жамият тараққиёти учун нечоғли муҳим эканлигини ривожланган давлатларда китобхонликка бўлган эътибор тажрибасида очиқ-ойдин исботланмоқда. Фарзандларнинг маънавиятини шакллантириш ва маърифатни ўстиришда болаларнинг ёшлигидан бошлаш айниқса самаралидир. Адабиётга меҳр болаликдан уйғониши сабабли болалар ёзувчилари ва шоирларининг мурғак қалбларга эзгулик уруғларини қай даражада ишонарли, таъсирли сепа олишлари муҳимдир. Аммо уруғ улар қалбида тезроқ ниш уриши учун болалар шоираларидан нима талаб қилинади? Фикримизча ёш китобхонлар учун тақдим қилинган расмлар билан ва китобнинг муваффақиятли дизайни билан биргаликда болаларга аталган шеърий асарларнинг болалар шеъриятининг ўзига хос хусусиятларига амал қилиш ҳамдир. Ушбу мақолада болалар китобхонлик компетенциясини оширишда болалар шеъриятининг ўзига хос хусусиятларининг самарали таъсири ҳақида фикр юритилади. 578 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11 Петрозаводск университети илмий журнали саҳифаларида “Болалар адабиёти, болалар шоирлари ва болалар китобхонлиги ҳақида” номли баҳсда муаллиф, “Болалар шеърияти” деган тушунча қанчалик тўғрилиги ва болалар шеърияти ўзи нима-ю, у катталар шеъриятидан қандай хусусиятлар билан фарқ қилади, деган саволга жавоб беришга ҳаракат қилади. У шу ўринда С. Лойтернинг “Болалар учун ёзилган шеър поэтикаси ва унинг болалар адабиётига муносабати” номли китобига мурожаат қилади. Мазкур мақолада муаллиф болаликни алоҳида ижтимоий-маданият феномени деб эътироф этади. Унинг ўз сўз маданияти борлигини таъкидлайди. Унга бу сўзлар аввало бешик қўшиқлари, айтимлар кўринишида етиб келган. Болалар адабиёти ва шеърияти бугунги долзарб муаммолардан эркин ҳолатда шеърга солинади, чунки бола ўзи энди танишаётган дунёга рўпара келади. У ўзига таниш ва осон, у билган ва тушунган ёки энди англаб етаётган атроф оламдаги предметлар, одамлар, ҳайвонот дунёсидаги ҳаракат ва ҳодисаларни энг аввало, ўз дунёқараши ва муносабатига эга ҳолда идрок этади. И.Роднянская болалар шеъриятини алоҳида бир шеърият кўриниши сифатида аниқ ифода этади. Унча қайишувчан бўлмаган ва ўз табиати жиҳатидан болалар шеърияти имкониятлари, вазифасига – “ампула”сига мос бўлмаган инсон умумпоэтик миқёсда ўта истеъдодли бўлган тақдирда ҳам болалар шоири бўла олмаслигини эътироф этади. Бу ўринда болалар адабиёти жумладан шеъриятини ўзига хослиги айнан шундай истеъдод эгалари томомнидан ёзилиши қайд этиилади. Ва фикримизча бу болалар шеъриятининг ўзига хос хусусиятини таъминловчи талабларидан бири: болалар шоирларининг ўзига хослиги ... Маълумки, катталар шеъриятида ҳам, болалар шеъриятида ҳам сюжет, композиция, истиора, ўхшатиш, таъкид, кучайтириш, параллелизмлар ва бошқа тасвирий воситалар бор, аммо айнан уларнинг ҳар бирини ишлатиш жараёни болаликнинг сеҳрли олами орқали ўтган бўлиши, бетакрор бу дунёнинг ўзига хос хусусиятларини жамлаши керак. Болалар адабиёти ҳақиқатдан ҳам сеҳрли адабиёт. Болалар ижодкорлари эса ҳақиқий сеҳргарлар, чунки улар катта бўла туриб болаларга айландилар. Уларнинг қўлидаги сеҳрли таёқ оддий ёғочга айланмагунча улар болаларни ҳайратга соладилар. Улар митти қалб нимани хоҳлашини, қандай гапиришини, нега хафа бўлганию нима сабабдан хурсанд бўлганини билишади. Болаларни ташвишга, ҳаяжонга соладиган нарсаю воқеалар катталардан фарқли бўлиш