АВТОРСКОЕ ПРАВО В УЗБЕКИСТАНЕ: ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ, ПРАВОВЫЕ ФОРМЫ И ЕГО ЗНАЧЕНИЕ В РАЗВИТИИ НАУКИ

Аннотация

В данной научной статье рассматривается роль инноваций и изобретений в техническом развитии, а также научно анализируются основные критерии понятия «изобретение». Анализируются действующее патентное законодательство Узбекистана, порядок проведения экспертизы изобретений и новейшие патентные данные. Кроме того, обосновывается значимость открытого опубликования как выданных патентов, так и отклонённых заявок для поддержки деятельности новых изобретателей. Ключевые слова: патент, изобретение, закон, авторское свидетельство, метод, техническое решение, экспертиза, патентная система Узбекистана, USPTO, изобретательская деятельность. PATENTED INVENTIONS IN RECENT YEARS Annotation. This scientific article examines the role of innovations and inventions in technological development and scientifically analyzes the fundamental criteria of the concept of invention. The current patent legislation of Uzbekistan, the procedure for conducting examination of inventions, and recent patent data are reviewed. In addition, the importance of publicly disclosing both granted patents and rejected applications in supporting the activities of new inventors is substantiated. Keywords: patent, invention, legislation, authorship certificate, method, technical solution, examination, Uzbekistan patent system, USPTO, inventive activity. Insoniyat bugungi holatga erishish uchun qadim zamonlardan beri innovatsiyalarni yaratgan. Insoniyatning ixtirolari va texnologiyalari sivilizatsiyalarni shakllantirdi va yerdagi hayotni o'zgartirdi. Istaklar va imkoniyatlar rivojlangan sari, har bir avlod o'z innovatorlarini yetishtirdi. Har qanday yangilik ham ixtiro boʻlavermaydi. 1 8 4 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Masalan, quruq ilmiy qoidalar, xususan, kashfiyotlar, amalga oshirib boʻlmaydigan va xato takliflar ixtiro hisoblanmaydi. Hal qilinadigan masala faqat nazariy emas, balki amaliy ehtiyojlarni qondiradigan boʻlishi lozim. Ixtiro qonun bilan muhofazalangan davlatlarda har bir taklifning ixtiro boʻlish shartlari belgilanadi. Bu shartlardan asosiysi masalaning eng yangi hisoblangan texnik yechimidir. Muayyan taklifni ixtiro deb hisoblash uchun undan bir necha marta foydalanish imkoni ham boʻlishi kerak. Ixtironing yangiligi, yaʼni birinchi ekanligi, oldin berilgan mualliflik guvohnomalari va patentlar, ixtirolar eʼlon qilinadigan tegishli adabiyotlar, koʻrgazmalarda namoyish qilingan eksponatlar va boshqaga muvofiq, aniqlanadi. Oʻzbekiston Respublikasida ixtirochi boʻla olish shartlari va uni tasniflash tartibi “Ixtirolar, foydali modellar va sanoat namunalari to‘g‘risida”gi 29.08.2002 397-II-son O‘zbekiston Respublikasi Qonuni da belgilangan. Ixtiro boʻyicha talabnomalarni ekspertiza qilish, mualliflik guvohnomasi va patent berish ishlari Oʻzbekiston Respublikasi Davlat patent idorasi tomonidan amalga oshiriladi. O'zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi Intellektual mulk elektron davlat xizmatlari portalining ma’lumotlariga ko‘ra respublikamizda eng so‘ngi patentlangan ixtirolar 1-jadvalda keltirilgan. 1-jadval № Ixtiro nomi Huquq egasi(lar) Ro'yxatdan o'tgan sana 1. Me’danning laparoskopik RUZIYEV UMID SANAKULOVICH 12.12.2024 bo‘ylama rezeksiyasi usuli 2. Namlik datchiklarini kalibrlash "FARG’ONA POLITEXNIKA 06.12.2024 uchun qurilma INSTITUTI" DAVLAT MUASSASASI 3. Antipiren-antiseptik olish usuli "TERMIZ DAVLAT UNIVERSITETI" 20.12.2024 DAVLAT MUASSASASI, UZ 4. Ikki tomonlama chov churrasida XALIKOV SARVAR PO‘LATOVICH; 18.12.2024 laparoskopik gernioplastika XUSINOV DILSHODBEK qilish usuli OTABOYEVICH 5. Seysmik ta’sirlardan qum-gilli ZAFAROV OLMOS XXX 17.12.2024 gruntlarni mustahkamlash uchun sement aralashmasi 6. Beton qorishmasi ZAFAROV OLMOS XXX 16.12.2024 7. Kontaktsiz sinxron elektr "ISLOM KARIMOV NOMIDAGI 13.12.2024 mashinasi TOSHKENT DAVLAT TEXNIKA UNIVERSITETI" DAVLAT MUASSASASI 8. Vertikal shpindelli paxta terish “O`ZBEKISTON RESPUBLIKASI 12.12.2024 apparatining shpindellar FANLAR AKADEMIYASI yuritmasining mexanizmi M.T.O`ROZBOEV NOMIDAGI MEXANIKA VA INSHOOTLAR SEYSMIK MUSTAHKAMLIGI 1 8 5 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ INSTITUTI " DAVLAT MUASSASASI, UZ 9. Transfassial tireoidektomiya "AKADEMIK Y.X.TO`RAQULOV 12.12.2024 usuli NOMI, UZ; RASHITOV MURODJON MUXAMEDJANOVICH 10. Semizligi bor gastroezofageal MUXAMEDKARIMOV ALISHER 12.12.2024 reflyuks bilan kasallangan KABILJONOVICH bemorlarda t-sleeve oshqozon rezeksiyasi usuli Bundan tashqari USPTO (AQSH patentlar va savdo belgilari bosh idorasi) rasmiy saytining ma’lumotlariga ko‘ra so‘ngi yillarda patentlangan ixtirolar 2-jadvalda keltirilgan. 2-jadval № Ixtiro nomi Huquq egasi(lar) Ro'yxatdan o'tgan sana 1 Furrow visualization (Jo'yakni Houstin L. Lichtenwalner, Jr., 21.03.2024 vizualizatsiya qilish) Emmaus, PA (US); Bran Ferren, Los Angeles, CA (US); Don Lariviere, Glendale, CA (US); a