ИСТОРИЯ ТРАНСФОРМАЦИИ НАУЧНО-ИССЛЕДОВАТЕЛЬСКИХ УЧРЕЖДЕНИЙ УЗБЕКИСТАНА В ГОДЫ НЕЗАВИСИМОСТИ

Аннотация

В статье рассматриваются изменения, произошедшие в научно- исследовательских учреждениях Узбекистана после обретения независимости. Описывается деятельность Академии наук, создание новых научных центров и сотрудничество между образованием и производством. Также освещается влияние науки на экономический рост и поддержка молодых учёных. Ключевые слова: Наука и инновации, реформы, фундаментальная монография, научно-исследовательские учреждения, трансформация, Академия наук, международное сотрудничество, экономический рост. THE HISTORY OF THE TRANSFORMATION OF SCIENTIFIC AND RESEARCH INSTITUTIONS IN UZBEKISTAN DURING THE YEARS OF INDEPENDENCE Annotation. This article discusses the changes that took place in scientific research institutions in Uzbekistan after independence. It describes the activities of the Academy of Sciences, the creation of new research centers, and the cooperation between education and industry. The article also highlights the impact of science on economic growth and the support of young researchers. Keywords: Science and innovations, reforms, fundamental monograph, scientific research institutions, transformation, Academy of Sciences, international cooperation, economic growth. O’zbekiston davlat mustaqilikka erishgan ilk yillardayoq mamlakatda ilm-fan va ta’lim taraqqiyotiga, yosh avlodlarni ta’lim sohasi bo’yich yuksaltirish maqsadlarini o’z oldiga qo’ydi. Mustaqillik davri nafaqat siyosiy va iqtisodiy tizimning yangilanishini, balki milliy rivojlanishning poydevori bo‘lgan ilm-fan sohasi ijtimoiy taraqqiyotning rivojlanishi hamda qayta tashkil etilishiga alohida e’tibor berildi. Ushbu maqolaning maqsadi — O‘zbekiston mustaqillik yillari mobaynida ilmiy-tadqiqot muassasalarida vujudga kelgan transformatsiya jarayonlarini tarixiy tahlil qilish, ularning mohiyati va natijalarini o‘rganishdan iborat. Mavzuning dolzarbligi shundaki, bugungi kunda mamlakatda ilm-fan va innovatsiyalar sohasini rivojlantirish davlatning ustuvor yo‘nalishiga aylangan. Shu sababli ilmiy-tadqiqot muassasalarining o‘tgan davrdagi transformatsiyasi ya’ni tuzilma yangilanishi, yangi ilmiy markazlar tashkil etilishi, yosh olimlarni qo‘llab-quvvatlashga e’tibor kuchaytirilishi ularning 210 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11 tajribasi va hozirgi holatini o‘rganish kelgusidagi islohotlar samaradorligini oshirish kelajakda fan sohasini yanada samarali rivojlantirishga yordam beradi. Jamiyat taraqqiyoti, iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanish eng avvalo ilm-fan bilan bog‘liqdir. O‘tgan davr mobaynida O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi tizimida, oliy o‘quv yurtlari va mustaqil ilmiy markazlarda bir qator muhim islohotlar amalga oshirildi. Misol uchun vatanimiz fanida ilk bor О‘zbek davlatchiligining dunyoga kelishi va rivojlanishining asosiy bosqichlarini yorituvchi “О‘zbekiston davlatchiligi tarixi” fundamental monografiyasi tayyorlandi va nashr etildi. Ilmiy muassasalarning tashkiliy tuzilmasi yangilandi, yangi ilmiy yo‘nalishlar vujudga keldi, ilmiy tadqiqotlarni moliyalashtirish va xalqaro hamkorlik tizimi kengaydi. 2017-yil 24-iyul — O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ–3151-sonli qarori qabul qilindi. Bu qaror bilan Fanlar akademiyasi faoliyatini yanada rivojlantirish, ilmiy muassasalar moddiy bazasini mustahkamlash va yosh olimlarni qo‘llab-quvvatlash choralari belgilandi. Ilmiy muassasalarning tuzilmasi va faoliyatida katta o‘zgarishlardan yana biri bu Fanlar akademiyasi tarkibidagi institutlar mustaqil respublika tizimiga o‘tkazilishi. 2000-yillar davomida ayrim ilmiy markazlar oliy o‘quv yurtlari bilan birlashtirildi, bu esa fan va ta’limni bir-biriga yaqinlashtirishga xizmat qildi. 2017-yilda Prezidentning PQ–3151-sonli qarori qabul qilinib, Fanlar akademiyasi tizimi qayta tiklandi. Shu qaror asosida yangi ilmiy markazlar tashkil etildi, ayrim institutlar qayta ochildi. Jumladan, Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti (1991), Genetika va o‘simliklar eksperimental biologiyasi instituti(2017),Tarix instituti(1990) va Botanika instituti(1992) faoliyati yangilandi. Shuningdek, yangi ilmiy markazlar — Yosh olimlar markazi hamda Ilmiy-texnik axborot markazi tashkil etildi. Keyingi yillarda ilmiy muassasalar qoshida innovatsion markazlar, texnoparklar va ilmiy laboratoriyalar faoliyat boshladi. 2022-yilda esa ilmiy tashkilotlar faoliyatini reyting asosida baholash tizimi joriy etildi. Bu o‘zgarishlar ilmiy muassasalar faoliyatini yanada samarali va zamon talablariga mos qilishga yordam berdi. Shuningdek, O‘zbekiston ilm-fan sohasida xorijiy davlatlar bilan faol hamkorlikni rivojlantirmoqda. AQSh, Janubiy Koreya, Yaponiya, Germaniya va Rossiyaning ilmiy markazlari bilan hamkorlikda qo‘shma loyihalar amalga oshirilmoqda. 2018-yildan boshlab O‘zbekistonda xalqaro grantlarni jalb qilish uchun maxsus dasturlar yo‘lga qo‘yildi. Erasmus+, Horizon Europe, DAAD (Germaniya) va KOICA (Koreya) dasturlari orqali ko‘plab yosh olimlar xorijda ilmiy stajirovka o‘tayapti.O‘zbekiston olimla