ISLOMIY BANKLAR VA AN'ANAVIY BANKLAR O’RTASIDAGI FARQ TAHLILI

Аннотация

Ushbu maqolada O‘zbekistonda aholining moliyaviy savodxonligi bilan bog‘liq muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari ko‘rib chiqilgan. Moliyaviy savodxonlik darajasi tahlil qilinib, mavjud muammolar statistik ma’lumotlar va real misollar asosida o‘rganilgan. Shuningdek, bu muammolarni hal etishda ta’lim tizimi va davlat dasturlarining o‘rni muhim ekanligi ta’kidlanib, moliyaviy bilimlarni keng targ‘ib qilish va ta’lim jarayoniga integratsiya qilish bo‘yicha amaliy takliflar ilgari surilgan. Kalit so'zlar: moliyaviy savodxonlik, ta’lim dasturlari, investitsiya, moliyaviy boshqaruv, raqamli moliyaviy texnologiyalar, iqtisodiy barqarorlik, venchur fondlari, Wefounder, Kickstarter, factoring, forfeiting, blokcheyn, kriptovalyuta. Moliyaviy savodxonlik, har bir oila uchun moddiy farovonlikni ta'minlashda muhim rol o'ynaydi. Ammo xorijiy va mahalliy tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, moliyaviy bilim va ko'nikmalarga ega bo‘lgan aholi soni juda kam, bu esa nafaqat oilalar barqarorligiga, balki makroiqtisodiy rivojlanishning muvozanatli bo‘lishiga tahdid soladi. Oila uchun yetarli darajada moliyaviy savodxonlik bo‘lsa, bu oila byudjetini ratsional tarzda rejalashtirishga yordam beradi, iqtisodiy inqirozlar vaqtida zaiflikni kamaytiradi, firibgarlikning oldini olishga yordam beradi va shaxsiy maqsadlarni amalga oshirishga yordam beradi. Bundan tashqari, moliyaviy savodxonlik moliya bozorining rivojlanishiga, moliyaviy institutlarga bo‘lgan ishonchni oshirishga va davlat iqtisodiyotining qo‘shimcha investitsiya resurslari bilan to‘lishiga hissa qo‘shadi.1 1 Алексеева Н.В. (2017). "Повышение финансовой грамотности населения: необходимость, положительные эффекты, роль и потенциал вузов". Вестник Российского университета кооперации, №3(29). 31 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research ISSN: 3060-4745 IF(Impact Factor)10.41 / 2024 Volume 2, Issue 3 Bugungi kunda moliyaviy savodxonlik tushunchasi moliyaviy ta'lim, kompetensiya, xabardorlik kabi atamalar bilan chambarchas bog'liq.2 Ushbu tushunchalar o‘rtasidagi asosiy farq ularning moliyaviy savodxonlik bilan bog‘liq elementlarni qamrab olish va amalga oshirishning chuqurligi bilan bog‘liq. Moliyaviy savodxonlik, ko‘plab tadqiqotlarda, bilim va ko‘nikmalarni o‘z ichiga olgan kompetensiyalar yig‘indisi sifatida ta'riflanadi.3 Moliyaviy savodxonlik keng qamrovli tushuncha bo‘lib, shaxsning moliyaviy qarorlarni oqilona qabul qilishiga imkon beruvchi bilim va ko‘nikmalar to‘plamini anglatadi. Xalqaro tashkilotlarning ta’rifiga ko‘ra, moliyaviy savodxonlik – bu insonning moliyaviy xabardorligi, bilim darajasi, moliyaviy masalalarga bo‘lgan yondashuvi va ushbu bilimlarni amaliyotda qo‘llay olish qobiliyatidir. Moliyaviy savodxonlikning rasmiy ta'rifi, OECD hujjatlarida keltirilgan bo‘lib, bu ma'lumotlar, bilimlar, ko‘nikmalar, turmush tarzidagi yo‘nalishlar va xulq-atvorni o‘z ichiga oladi. Ularning yordamida shaxsiy moliyaviy farovonlikni ta'minlash uchun asoslangan moliyaviy qarorlar qabul qilinadi.4 Moliyaviy savodxonlik quyidagilarni ta’minlaydi: Oqilona byudjet tuzish va shaxsiy mablag‘larni to‘g‘ri boshqarish. Moliyaviy firibgarliklarning oldini olish. Iqtisodiy qiyinchiliklarga bardosh berish. Moliyaviy bozorlarning rivojlanishiga hissa qo‘shish. Shuning uchun, moliyaviy ta’limni rivojlantirish har bir fuqaro va butun jamiyat uchun ijobiy natijalar beradi. O'zbekistonda, boshqa ko'plab mamlakatlar singari, aholining moliyaviy savodxonligini oshirish masalasi dolzarb bo‘lib qolmoqda. Ushbu sohada ba'zi yutuqlarga erishilgan bo‘lsa-da, amalga oshirilishi kerak bo‘lgan ko‘plab ishlar mavjud: 1. Moliyaviy ta’limning yetarli darajada yo‘lga qo‘yilmaganligi: O‘zbekistonda moliyaviy ta’lim tizimi hali yetarli darajada rivojlanmagan bo‘lib, maktab va universitetlarda moliyaviy savodxonlik bo‘yicha maxsus kurslarning cheklanganligi bu sohadagi eng katta muammolardan biri hisoblanadi. Ko‘plab ta’lim muassasalarida shaxsiy moliya, investitsiyalar, byudjet boshqaruvi va kredit tizimi kabi muhim moliyaviy tushunchalar chuqur o‘rganilmaydi, bu esa yoshlarning moliyaviy 2 Судакова А.Е. (2017). "Финансовая грамотность: теоретическое осмысление и практическое исследование". Финансы и кредит, Т.23, №26, с.1563-1582. 3 Huston S.J. (2010). "Measuring Financial Literacy". The Journal of Consumer Affairs, vol. 44, no. 2, pp. 296–316. 4 Bernheim B.D., Garrett D.M., Maki D.M. (2001). "Education and Saving: The long-term effects of high school financial curriculum mandates". Journal of Public Economics, vol. 80, no. 3, pp. 435–465. 32 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research ISSN: 3060-4745 IF(Impact Factor)10.41 / 2024 Volume 2, Issue 3 barqarorligi va kelajakda mustaqil moliyaviy qarorlar qabul qilish qobiliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Shuningdek, mavjud ta’lim dasturlarining eskirganligi ham dolzarb masala bo‘lib, ba’zi o‘quv material