ПРИЧИНЫ, ЭТИОЛОГИЯ И ДИАГНОСТИКА РАКА МОЛОЧНОЙ ЖЕЛЕЗЫ

Аннотация

Рак молочной железы — одно из самых распространенных злокачественных новообразований среди женщин во всем мире. Ежегодно миллионы женщин страдают от этого заболевания. Рак молочной железы имеет не только физические, но и психологические и социальные последствия. Однако развитие современной медицины и совершенствование методов лечения вселяют надежду в борьбу с раком молочной железы. В этой статье мы предоставим подробную информацию о причинах, симптомах, методах диагностики и лечения рака молочной железы. Сегодня развитие рака молочной железы ускоряется. Это связано с влиянием этиологического фактора и его растущими масштабами. В 2022 году рак молочной железы был диагностирован примерно у 2,3 миллиона женщин. В течение этого года от этого заболевания умерло около 670 000 женщин. По данным Всемирной организации здравоохранения (ВОЗ), рак молочной железы является наиболее распространенным видом рака у женщин в 157 странах. Ожидается, что к 2040 году число новых случаев превысит 3 миллиона, а число смертей — 1 миллион. В 2022 году в Узбекистане было выявлено 4164 новых случая рака молочной железы. Наряду с раком шейки матки, рак молочной железы является одной из основных причин смерти женщин в этом году. Ключевые слова: рак молочной железы, рак. Kirish: Koʻkrak bezi saratoni oʻpka saratonidan keyin ikkinchi eng keng tarqalgan saraton turi boʻlib, ayollar orasida birinchi oʻrinda turadi. JSST ma’lumotlariga koʻra, har yili 1,5 million ayolga koʻkrak bezi saratoni tashxisi qoʻyiladi[1]. Ushbu kasallik 13 yoshdan 90 yoshgacha boʻlgan ayollarning taxminan 10 foizida uchraydi. Erkaklar ushbu kasallikka kamroq chalinadilar (1%)[2]. Kasallikdan oʻlim holatlari taxminan 50% ni tashkil qiladi. Koʻkrak bezi saratonida yashovchanlik 55 % ni tashkil etadi. Adekvat davo choralari koʻrilmasa, bu koʻrsatkich 10 %ni tashkil qiladi. Yashovchanlik darajasiga koʻplab faktorlar ta’sir qiladi. Agar oʻsma darajalariga qarab yashovchanlik aniqlansa, oʻsmaning boshlangʻich darajalarida 95 %ni tashkil qiladi[1]. Ikkinchi bosqichda, oʻsmaning 5 sm gacha paydo boʻlishida, oʻsma hujayralarining bir ikki tugunlariga metastazlarida yashovchanlik 55-80 %ni tashkil qiladi. Aksariyat hollarda kasallik kech aniqlanadi, chunki uning belgilariga yetarlicha ahamiyat berilmaydi, aynan bilan ham u xavfli hisoblanadi[3]. Asosiy qism: Angliya va Amerika Qoʻshma Shtatlarda besh yillik omon qolish (aniqlangandan soʻng besh yil yashash) darajasi 80 dan 90% gacha boʻlib, rivojlanayotgan mamlakatlarda besh yillik omon qolish darajasi esa juda past qiymatnitashkil etadi. Koʻkrak bezi saratoni ayollarda saratonning yetakchi turi hisoblanib, dunyo boʻylab kasallangan ayollarning 25% ni tashkil qiladi, 2018-yilda bu kasallik 2 million ayolda aniqlangan va 627 000 oʻlimga sabab boʻlgan. Koʻkrak saratoni paydo boʻlishiga olib keluvchi aniq sabablar hali toʻliq oʻrganilmagan, lekin bir qator xavf omillari kasallik rivojlanishi xavfini oshiradi[4]. Ulardan baʼzilari bilan tanishib chiqamiz: 1. Genetik omillar: Koʻkrak saratonining kelib chiqishida genetik omillar muhim rol oʻynaydi. Ayrim ayollarda BRCA1 va BRCA2 genlarida boʻlgan mutatsiyalar kasallikka moyillikni oshiradi. Ushbu genlar hujayralarni oʻsma jarayonlaridan himoya qilishga xizmat qiladi, lekin ular buzilganda koʻkrak va tuxumdon saratoni xavfi sezilarli darajada oshadi. Agar oila aʼzolari orasida koʻkrak saratoni boʻlsa, kasallikka chalinish xavfi yuqori boʻladi[5]. 161 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11 2. Gormonal omillar: Estrogen va progesteron gormonlari koʻkrak hujayralarining oʻsishi va boʻlinishida muhim rol oʻynaydi. Gormonal disbalanslar yoki uzoq muddatli gormonal davolanish koʻkrak saratoni xavfini oshirishi mumkin. Shuningdek, reproduktiv omillar ham gormonal taʼsir orqali kasallik rivojlanishiga hissa qoʻshadi: Hayz koʻrishning erta boshlanishi (12 yoshdan oldin) va kech tugashi (55 yoshdan keyin) koʻkrak saratoni xavfini oshiradi[5]. Homiladorlikning kechikishi yoki umuman homilador boʻlmaslik ham kasallikka moyillikni oshiradi, chunki homiladorlik vaqtida estrogen darajasi vaqtincha pasayadi. 3. Yosh omili: Yosh oʻtishi bilan koʻkrak saratoni xavfi ortib boradi. 50 yoshdan katta ayollarda ushbu xavf sezilarli darajada yuqori boʻlib, menopauza davridan keyin kasallikka chalinish ehtimoli oshadi. Buning sababi koʻpincha hujayralarning qarishi va turli genetik oʻzgarishlar bilan bogʻliqdir[7]. 4. Hayot tarzi bilan bogʻliq omillar ham koʻkrak saratoni xavfini oshirishi mumkin: Semizlik: Semizlik, ayniqsa menopauzadan keyingi ayollarda, koʻkrak saratoni xavfini oshiradi. Yogʻ toʻqimalari estrogenga aylangan gormonlarni ishlab chiqaradi va bu gormonning yuqori darajasi koʻkrak saratonini rivojlantirishi mumkin [8]. Alkogol isteʼmoli: Har qanday miqdorda alkogol isteʼmol qilish koʻkrak saratoni xavfini oshirishi isbotlangan. Alkogol gormonlar muvozanatiga salbiy taʼsir koʻrsatadi va mutatsiyalar xavfini oshirishi mumkin [7]. Jismoniy harakatsizlik: Kam harakat qilish