MASOFAVIY TA’LIMNI TASHKIL ETISH VA UNI UMUMIY PEDAGOGIKAGA YO‘NALTIRISH

Аннотация

This article broadly covers the formation of distance education, stages of development, didactic and methodological foundations of its effective organization, as well as ways to harmonize the distance education process with general pedagogical principles and the methodological foundations of distance education. The methodological foundations of the process of organizing distance education, its harmony with modern pedagogical principles and issues of integration into the general pedagogical system are analyzed. Keywords: Distance education, distance education, distance education technology, Elements of distance education, model, conferences and components, distance education, pedagogy, innovative education, digital competence, 75 NEW RENAISSANCE 2025 NOVEMBER INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 11 Masofaviy ta’limning tashkil etishda yangi uslubiy asoslar va amaliy ko‘nikmalarni oshirish xorij ta’lm standartlari bilan yaqindan tanishish va ularni tashkillashtirishda beriladigan uslub va fantaziyalarini o‘ragnishdan hamda uni pedagogika yo‘naltirish Finlandiya ta’lim jarayonini tadbiq etishni takomillashtirishdan iborot. Globallashuv jarayoni, axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining jadal rivojlanishi va raqamli transformatsiya sharoitida ta’lim tizimi yangi shakl va mazmun kasb etmoqda. Xususan, masofaviy ta’lim bugungi kunda ta’lim jarayonining ajralmas qismiga aylanib, o‘quvchilarga o‘qituvchi bilan bevosita muloqotga kirishmasdan ham bilim olish imkonini bermoqda. Shu bois masofaviy ta’limni ilmiy asosda tashkil etish, uni umumiy pedagogika nazariyasi bilan uyg‘unlashtirish dolzarb masala hisoblanadi. Masofaviy ta’lim — bu o‘quvchi va o‘qituvchi o‘rtasida fazoviy masofa mavjud bo‘lgan sharoitda o‘qitish jarayonini axborot-kommunikatsiya texnologiyalari orqali amalga oshirishga asoslangan ta’lim shaklidir. Uning asosiy tamoyillari quyidagilardan iborat:  O‘quvchi markazliligi – ta’lim jarayoni o‘quvchining individual ehtiyojlariga yo‘naltiriladi;  Moslashuvchanlik – ta’lim mazmuni va jadvali shaxsiy imkoniyatlarga moslashtiriladi;  O‘zaro aloqadorlik – interaktiv platformalar orqali muloqot, bahs va fikr almashish imkoniyati yaratiladi;  Mustaqil ta’lim olish – talabaning o‘z-o‘zini o‘qitish va o‘zlashtirish ko‘nikmalari rivojlanadi. Masofaviy ta’limning samaradorligini ta’minlash uchun uni ilmiy-uslubiy asosda tashkil etish va umumiy pedagogika nazariyasi bilan uyg‘unlashtirish zarur. Chunki har qanday ta’lim shaklining samaradorligi, avvalo, uning didaktik asoslariga, pedagogik tamoyillariga va metodik yondashuvlariga bog‘liqdir. Masofaviy ta’limning nazariy manbalari XX asrning oxirlarida V.P. Bespalko, A.A. Andreev, M.V. Moiseeva, J. Bruner, D. Kolb kabi olimlar tomonidan ishlab chiqilgan sistemali, faoliyatga asoslangan va konstruktivistik ta’lim nazariyalariga tayanadi. Ushbu nazariyalarda bilim o‘zlashtirish jarayoni talabaning faol sub’ektlik pozitsiyasida bo‘lishi bilan izohlanadi. Masofaviy ta’lim texnologiyalari asenkron (offline) va synchronous (real vaqt rejimidagi) formatlarda amalga oshiriladi. Asenkron formatda talabalar mustaqil o‘rganishadi, video darslar va materiallar bilan ishlaydi; sinxron formatda esa o‘qituvchi bilan jonli muloqot olib boriladi. Bu ikki format uyg‘unlashganda aralash (blended learning) tizimi vujudga keladi, bu esa samaradorlikni oshiradi. Masofaviy ta’lim jarayonini,  İnternetning WWW, Elektron pochta va boshqa xizmatlari orqali;  Video konferentsiyalar ko‘rinishida;  Maxsus kabel studiyalari orqali, tashkil etish mumkin. Bunda Internet orqali ixtiyoriy foydalanuvchi, boshqa mamlakatlardagi Universitetlarda masofaviy ta’lim olishi mumkin. Shuningdek Internet orqali ixtiyoriy turdagi, ixtiyoriy hajmdagi ma’lumotlar olishi, o‘rganishi, murojaat qilishi mumkin. Video konferentsiyalar ham kompyuter, telefon aloqasi orqali amalga oshiriladi. Bunda bir shahardagi talaba boshqa bir shahardagi o‘qituvchi yoki talaba bilan jonli muloqat qilishi mumkin. 76 NEW RENAISSANCE 2025 NOVEMBER INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 11 Albatta buning uchun maxsus video va multimedia qurilmalari bilan birga, ularning kompyuterda maxsus programma ta’minoti ham zarur bo‘ladi Maxsus kabel studiyalari orqali talim olish jarayoni, xuddi kabel televideniyasi kabi tashkil etilgan bo‘ladi. O‘qituvchi biror joyda turib televizor orqali boshqa joydagi talabaga bilim berishi, o‘rgatishi mumkin. Masofaviy ta’limning asosiy elementlaridan biri Internet texnologiyalari orqali elektron qo‘llanmalarni ularda joylashtirish va ulardan foydalanishni tashkil qilish yoki har xil elektron qo‘llanmalarni tayyorlash va ularni CD lar orqali foydalanishni tashkil qilish hisoblanadi. Hozirgi kunda masofadan o‘qitishning bu turlari rivojlangan mamlakatlar o‘quv tizimiga keng kirib kelgan. Shu bois, ta’lim tizimida har bir o‘qitilayotgan fan uchun ilg’or pedagogik texnologiyalarni tadbiq etishda axborot texnologiyalari asosida yaratilayotgan ele