fizika 2-qism

Аннотация

Fizika deb, tabiat hodisalarini, modda va maydon xossalari va ulaming sabab va qonuniyatlarini o‘rganuvchi fanga aytiladi. Fizika yunoncha “phusis” - tabiat degan so‘zdan olingan boiib, tabiatshunoslik degan m a’noni anglatadi. Fizika fanini birincbi b o iib qadimgi yunon mutafakkiri Aristotel (e.a. 384-322y.) o‘zining 8 toralik kitobida bayon etgan. Texnika va tabiatdagi yangi-yangi hodisalaming kashf qilinishi va ulaming amalda qoilanilishi natijasida fizikadan fizik-ximiya, astrofizika, geoftzika, biofizika va boshqa mustaqil fanlar ajralib chiqdi. Tabiat haqidagi faniar orasida fizika alohida o‘rin egallab, u materiya harakatining barcha shakllarini o‘rganadi. Materiyaning turli ko'rinishlari va xususiyatlari bizning sezgi organlarimizga ta’sir etish natijasida ongimizda bu ta’sirlar ob’ektiv borliq haqidagi tasaw um i hosil qiladi. Shuning uchun tabiatni o‘rganish kuzatishdan boshlanadi. Ba’zan fizik hodisalami kuzatish uchun sezgi organlari etarli boimaydi. Bu holda inson o‘zi ixtiro qilgan oichash asboblari, ya’ni turli xil nihoyatda aniq asboblar yordamida kuzatishlar olib boradi. Kuzatish natijalari - faktlami sistemalashtirish, ba’zan maxsus tajribalar amalga oshirish yo‘li bilan materiyaning u yoki bu xususiyatlari orasida mavjud boigan umumiylik va o‘zaro bog'liqlik aniqlanadi. Biror alohida hodisaga taalluqli boigan faktlar orasida bogianish formula yoki qonun ko‘rinishida aniqlanadi. Lekin fizika qonun va faktlardan iborat, deyish mumkin emas. Haqiqatan, faktlar va qonunlar orasida bog‘lanish mavjudligini va bu bogianish sabablarini qidirish yoiida turli farazlar yoki gipotezalar ilgari suriladi. Mazkur gipotezalami tekshirish uchun yangi yangi tajribalar amalga oshiriladi. Tajribada tasdiqlangan gipoteza fizik nazariyaga aylanadi.