ULUG‘BEK HAMDAM HIKOYALARIDA FALSAFIY QARASHLAR

Аннотация

В данной статье анализируются содержание и художественные особенности рассказов одного из крупнейших представителей современной узбекской литературы – Улугбека Хамдама. В его произведениях отражаются духовный мир человека, философия жизни и нравственные проблемы общества. Особое внимание уделяется философской глубине, символизму образов и внутренним монологам автора. В результате исследования определяется индивидуальный стиль писателя и его место в литературе. Статья способствует новому осмыслению творчества Улугбека Хамдама и более глубокому его пониманию. Ключевые слова: религиозные взгляды, психология, образ, философское содержание, «Внутри – внутри». Annotation. This article analyzes the themes and artistic features of the stories written by Ulugbek Hamdam, one of the prominent figures of modern Uzbek literature. His works depict the human spirit, the philosophy of life, and the moral issues of society. Special attention is paid to the philosophical depth, symbolic imagery, and internal monologues in the author’s narratives. The study identifies the writer’s unique style and his role in literature. The article contributes to a new interpretation and deeper understanding of Ulugbek Hamdam’s creative works. Keywords: religious views, psychology, image, philosophical content, (Inside Within). Ulug‘bek Hamdam 1968-yil 24-aprelda Oʻzbekiston Respublikasi Andijon viloyati Marhamat tumani Yuqori Rovot mahallasida duradgor oilasida tugʻilgan. 1988-yilda Toshkent davlat universitetining filologiya fakultetiga oʻqishga kirib, uni 1993-yilda tamomladi. 1992- yilda, davlat taʼlim taqsimotiga koʻra, oʻqishni davom ettirish uchun u Turkiyaning Konya shahriga jo‘natilgan1. Yozuvchining Turkiyaga jo‘natilishi va u yerda ilm o‘rganib, Jaloliddin Rumiyning „Ichindagi ichindadir” asarining tarjima qilinishi o‘z asarlarida diniy falsafiy qarashlarni kuchayishiga sabab bo‘ldi. Uning asarlarida inson ruhiyati, uning jamiyat bilan aloqasi, ma’naviy-ma’rifiy masalalar falsafiy tafakkur shaklida ochiladi. Masalan, “Haykallar oroli”, “Safar”, “Qaytish”, “So‘z”, “Iymon”, “Tosh” kabi hikoyalarida oddiy voqea-ko‘rinish 1 Истиклол - бахтим, саодатим...: дарслик / Ҳ. Каримов; ЎзР олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги, Низомий номидаги Тошк. давлат педагогика ун-ти. — Т.: УапЬ1 пазЬг, 2010. — 364 б. 7 4 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ ostida chuqur falsafiy mazmun yashirin. Tadqiqotlarda kitobxonlar Ulug‘bek Hamdam hikoyalarida “mifopoetik tafakkur”, “real va unreal chegarasi”, “symbolik obrazlar orqali ma’noni anglash” kabi yo‘nalishlarni ko‘rganlar. Hikoyalarida vaqt, mavjudlik va o‘zlik muammolari aks etadi. Ulug‘bek Hamdamning “Qaytish” hikoyasida bosh qahramon “ishdan ketdi” degan soddaroq voqea orqali qandaydir o‘zlikning izini izlaydi. “Bugun u ishdan ketdi … Ishlab turib o‘lib qolsa, uning qayon borishi ma’lum: chin dunyoga… Lekin o‘lmasdan burun ishdan ketsa-chi? Keyin nima bo‘ladi2”. Bu yerda yozuvchi “ishdan ketish”ni oddiy birovning kasbdan chetlanishi sifatida emas, balki insonning o‘z mavjudligini, hayotdagi o‘rnini qayta ko‘rib chiqishi sifatida ochadi. “Qayoqqa?” degan savol falsafiy xususiyatga ega: inson qayerdan keldi, qaysi yo‘lga tushdi, qayerga boradi degan masala. Inson ba’zan o‘z olamiga shu qadar sho‘ng‘ib ketadiki, atrofidagi narsalarga e’tibor bermaydi, ularni keraksiz va vaqt ajratish uchun noto‘g‘ri deb hisoblaydi, lekin inson yashar ekan tabiatdan zavq olishga, hayotning qanday muommolari bo‘lmasin uning baxtli lahzalarini his qilishga harakat qilishi lozim. Aslida yolg‘izlik bu ishdan , yo oilasidan ajralish emas, umidlarini yo‘qotishidir. Ulug‘bek Hamdam hikoyalarida bu muammo ko‘pincha oddiy vaziyat orqali ifodalanadi, biroq uning ostida “men kimman?”, “men nimaga yashayman?”, “hayot nima?” degan falsafiy savollar yotadi. Masalan, “So‘z” hikoyasida oilaviy, ruhiy holatlar orqali ayol ruhiyati tahlil qilinadi. Bu hikoyaning “Soʻz” deb nomlanishiga sabab, birgina “bemaʼni” soʻzi orqali butun umri, butun hayoti sarobga aylangan erkakning holati tasvirlanishidir. Bu hikoya orqali ayolning noshukrligi, erining mehribonchiligini qadrlamasligini payqash mumkin3. Ulug‘bek Hamdam hikoyalarida jamiyat – individual ruhiyat bilan bevosita bog‘liq. “Safar” hikoyasida “Bir orolning ikki tomonida ikkita osmon va ikki xil olam bor edi go‘yo”. Bu tasvir orqali yozuvchi “ichki” va “tashqi” olamni birga olib keladi: yurakdagi qo‘rquv-umid, jamiyatdagi holat bilan birga siljiydi. Hikoyadagi qayiq, tuman, suv kabi obrazlar ramziy bo‘lib, insonning jamiyatdagi o‘rni, cheklanishi, umiddan voz kechishi kabi jihatlarni aks ettiradi. Bu yerda falsafiy qarash – jamiyat tashvishlari shaxsning ichki dunyosiga qanday ta’sir qilishi, shaxsning jamiyat oldidagi mas’uliyati nimada degan savollarni ko‘taradi. Tadqiqotlarda esa yozuvchining zamonaviylik bilan an’anaviylik, individualizm bilan kollektivlik o‘rtasidagi ziddiyatni aks ettiri