Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
ИССЛЕДОВАНИЕ ПАРАЛЕЛЬНОСТИ ФОРМИРОВАНИЯ СПОРТИВНЫХ ТЕРМИНОВ В УЗБЕКИСТАНЕ И АНГЛИЙСКОМ ЯЗЫКАХ
PARALLELIGI TADQIQI · Jo‘raqulova Mushtariy Abdumalik qizi
Современная наука и исследования · 4 · 2025
Аннотация
In the process of globalization, sports are not only a socio-cultural phenomenon but also a field that is being studied from a linguistic perspective. Sports terminology plays an important role in enriching the vocabulary of national languages, in the processes of word formation, and in international communication. In the formation of sports- related terms in Uzbek and English, both similarities and differences are observed, as they are created through affixation, composition, abbreviation, semantic extension, and borrowed words. This study aims to explore the word-formation processes of sports terms in the parallelism of these two languages and to identify their linguistic features. Keywords: affix, composition, abbreviation, semantic extension, borrowed words, sports terminology, parallelism. Аннотация. В условиях глобализации спорт рассматривается не только как социально-культурное явление, но и как область, изучаемая с лингвистической точки зрения. Спортивная терминология играет важную роль в обогащении словарного запаса национальных языков, в процессах словообразования и в международной коммуникации. В формировании спортивных терминов в узбекском и английском языках наблюдаются как общие черты, так и различия: они образуются посредством аффиксации, композиции, аббревиации, семантического расширения и заимствованных слов. Настоящее исследование направлено на изучение процессов словообразования спортивных терминов в параллели этих двух языков и выявление их лингвистических особенностей. Ключевые слова: аффикс, композиция, аббревиация, семантическое расширение, заимствованные слова, спортивная терминология, параллелизм. Til taraqqiyoti jarayonida yangi tushunchalarni ifodalash, ayniqsa sport sohasi terminlarini shakllantirishda so‘z yasashning affiksal usuli katta ahamiyatga ega. O‘zbek va ingliz tillarida sport terminlari affikslar yordamida hosil qilinadi, ammo ularning yasalish mexanizmlarida muayyan farqlar mavjud. 1 40 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ O‘zbek tilida yangi so‘zlar asosiy besh xil uslubda yasaladi: I. O‘zbek tilida sportga oid terminlar ko‘pincha affiks ya’ni qo‘shimchalar yordamida yangi termin hosil qilinadi. Ular quyidagicha 1. –chi ma’lum sport turi bilan shug‘ullanuvchini bildiradi. • futbol → futbolchi • boks → bokschi[1] 2. –uvchi Harakatni bajaruvchini bildiradi. • yugur- → yuguruvchi • suz- → suzuvchi 3. –lik Holat yoki faoliyat nomini bildiradi. • sportchi → sportchilik • murabbiy → murabbiylik 4. –dosh Sheriklikni bildiradi. • jamoa → jamoadosh • musobaqa → musobaqadosh 5. –boz, –xona Mos ravishda shug‘ullanuvchini yoki joyni bildiradi. • kurash → kurashboz Dor -dorboz • sport → sportxona II. Kompozitsion usul sport terminologiyasida keng tarqalgan. [2] Ikki yoki undan ortiq so‘zning qo‘shilishi orqali murakkab terminlar hosil bo‘ladi: • stol tennis • qo‘l jangi • suv sporti • erkin kurash • ot sporti • III. Abbreviatsiya Xalqaro sport tashkilotlari nomlari qisqartma ko‘rinishda faol qo‘llanadi: • FIFA — Xalqaro futbol federatsiyasi • UEFA — Yevropa futbol assotsiatsiyasi • O‘zPFA — O‘zbekiston professional futbol assotsiatsiyasi Abbreviatsiya usuli sport terminologiyasida ko‘proq zamonaviy jarayonlar bilan bog‘liqdir. 1 41 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ IV. Semantik usul Ba’zi umumtil so‘zlari sport terminiga aylangan: • ring — dastlab “halqa”, sportda esa boks maydoni ma’nosida • maydon — umumiy joy tushunchasidan futbol maydoni ma’nosiga kengaygan V. Qabul qilingan so‘zlar Sport terminologiyasi ko‘p jihatdan xalqaro leksikaga tayangan. Bir qator so‘zlar boshqa tillardan to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘zlashgan: • futbol (ing. football) • basketbol (ing. basketball) • tennis (fr. tennis) • karate, judo (yap. kelib chiqishi)[3] Ingliz tilida sport terminlarining affiksal yasalishi (derivation) I. Ingliz tilida esa sport terminlari ko‘pincha suffix va prefixlar yordamida hosil qilinadi. 1. –er / –or sport turi bilan shug‘ullanuvchini bildiradi. • run → runner (yuguruvchi) • swim → swimmer (suzuvchi) • compete → competitor (musobaqadosh) 2. –ing jarayon yoki mashg‘ulotni bildiradi. • boxing (boks) • running (yugurish) • training (mashq) 3. –ship holat yoki mavqe bildiradi. • sportsmanship (sportchilik, halollik) • championship (chempionlik) 4. –mate / –partner sheriklikni bildiradi. • teammate (jamoadosh) • playmate (o‘yin sherigi) 5. Prefix misollari • pre-match (o‘yin oldidan) • post-game (o‘yin tugagandan keyin) • co-player[4] (birgalikda o‘ynovchi) II. Kompozitsiya (compounding) Ikki yoki undan ortiq so‘zning qo‘shilishi bilan yangi sport atamasi hosil qilinadi: • football (foot + ball) – futbol • basketball (basket + ball) – basketbol • weightlifting (weight + lifting) – og‘ir ko‘tarish • table tennis[5] (table + tennis) – stol tennisi III. Abbreviatsiya (abbreviation & acronyms) Xalq
Доказательный фрагмент
«In the process of globalization, sports are not only a socio-cultural phenomenon but also a field that is being studied from a linguistic perspective.»
Образец извлечения
Демо-превьюIn the process of globalization, sports are not only a socio-cultural phenomenon but also a field that is being studied from a linguistic perspective. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- affix, composition, abbreviation, semantic extension, borrowed words, sports, заимствованные слова, parallellik., семантическое расширение, affiks, аффикс, спортивная терминология, semantik kengayish, abbreviatsiya, параллелизм., qabul qilingan so‘zlar, аббревиация, sport terminologiyasi, kompozitsiya, композиция, sports terminology, parallelism.
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026