Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
PEDAGOGIK KONFLIKTNI HAL ETISHDA MILLIY MENTALITETNING ROLI
NEW RENAISSANCE · Choriyeva Durdona Anvarovna · Usmonaliyeva Yulduz Baxrom qizi · Sharofiddinova Shahzodaxon Doniyorbek qizi
Современная наука и исследования · 2 · 2025
Аннотация
This article analyzes the role of national mentality in resolving pedagogical conflicts that arise in the educational process. The essence of pedagogical conflictology, the causes of conflicts, their impact on interpersonal relationships, and methods of resolving disagreements between teachers, students, and parents are discussed. Keywords: pedagogical conflict, national mentality, educational process, conflictology, unity, pedagogical culture, moral values. Ta’lim jarayonida yuzaga keladigan ziddiyatlar – bu tabiiy va muqarrar hodisa bo‘lib, ular shaxslararo munosabatlarning ajralmas qismidir. Pedagogik konfliktologiya fanida bunday ziddiyatlar o‘qituvchi va o‘quvchi, o‘qituvchi va ota-ona, hamkasblar yoki ta’lim muassasasi rahbariyati o‘rtasida sodir bo‘lishi mumkin. Konfliktning mazmuni, uning sabablari va hal etish usullari ko‘p jihatdan jamiyatning milliy mentaliteti, ya’ni madaniy qadriyatlar, an’analar, ijtimoiy norma va axloqiy qarashlarga bog‘liqdir. Zamonaviy konfliktologiya yondashuvlari milliy madaniyat va qadriyatlar konfliktni idrok etish hamda hal etish uslublariga sezilarli ta’sir ko‘rsatishini ko‘rsatadi. 303 NEW RENAISSANCE 2025 OKTABR INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 10 Shu bois pedagogik jarayonda milliy mentalitetning o‘rni – konfliktni konstruktiv yo‘l bilan hal etishda muhim omil sifatida qaraladi. Pedagogik konflikt - ta’lim tiziinida pedagogik konfliktlaming vujudga kelish sabablari va tabiatini o‘rganadigan, ulami bartaraf etish usullari va amaliy tavsiyalami ishlab chiqadigan nazariy-amaiiy yo‘nalish hisoblanadi. Pedagogik konflikt ijtimoiy hayotdagi ko‘p uchraydigan holat bo‘lib, tabiiyki jamiyatmng kuchli ijtimoiy munosabatlari to‘plangan bo‘laklari asosan maktabda, oliy va o‘rta maxsus ta’limda ko'zga tashlanadi. Ta’limda o‘z «Men»ini qattiq hnrmat qilishga odatlangan o‘quvchi yoki talabalar orasida konfliktli munosabatlaming bo‘lishi tabiiy hodisa. Lekin amaliy ko'mkmalarga, kuchli tayyorgarlikka ega bo‘lmagan pedagog yoki rahbarlar ham konfliktli munosabatlami vujudga kelishiga sharoit yaratib berishi mumkin. Milliy mentalitet esa — xalqning tarixiy tajribasidan, diniy, axloqiy va ma’naviy qadriyatlaridan shakllanadigan dunyoqarash tizimidir. O‘zbek xalq mentalitetida hurmat, kattaga itoat, hamjihatlik, sabr, kechirimlilik, ijobiy muloqot kabi qadriyatlar markaziy o‘rinni egallaydi . Shu sababli o‘qituvchi yoki tarbiyachi konflikt vaziyatida “keskin qarama-qarshilik” emas, balki “tinch yo‘l bilan kelishish” uslubini tanlashga moyildir. O‘zbekistondagi tashkilotlarda konfliktni boshqarishda “moslashuv” va “chetlashish” strategiyalarining ustunligi aniqlangan. Bu usullar O‘zbek jamiyatining guruhiylik, mo‘tadillik va obro‘ni saqlash kabi qadriyatlari bilan bog‘liqdir. Pedagogik muhitda ham shunga o‘xshash yondashuvlar kuzatiladi: O‘qituvchi–o‘quvchi konfliktida o‘qituvchi keskin bahsni chetlab o‘tishga, vaziyatni yumshatishga intiladi. Ota-ona–tarbiyachi o‘rtasidagi ziddiyatlarda esa murosaga kelish biroz qiyin, bunda maslahatlashish orqali muammoga yechim toppish mumkin. O‘zbek xalq pedagogikasida “hamjihatlikda baraka bor” degan qadriyat keng tarqalgan. Bu qadriyat ta’lim jarayonida ham aks etib, o‘qituvchi va o‘quvchilar o‘rtasida ijobiy muhit yaratadi. O‘zbekistondagi pedagogik madaniyat “axloqiy burch” va “kasbiy mas’uliyat” tushunchalariga tayanadi. Shunday ekan, konfliktni hal etishda o‘qituvchi ko‘pincha “arbitrajchi” ya’ni hakam rolini bajaradi. Yana bir muhim jihat — ota-onalarning tarbiyaviy qadriyatlari. O‘zbek oilalarida farzand tarbiyasida mehr, itoat, odobga urg‘u beriladi, bu esa bola va tarbiyachi o‘rtasidagi munosabatlarda konflikt ehtimolini kamayatiradi. Shu bilan birga, haddan ortiq itoat yoki “avtoritar hurmat” modeli konfliktni yashirin shaklda keltirib chiqarishi mumkin. Pedagogik konfliktni hal etishda milliy mentalitetning ta’siri ikki yo‘nalishda namoyon bo‘ladi: 1. Ijobiy ta’sir: mentalitetdagi sabr, hurmat, murosa, hamjihatlik qadriyatlari konfliktning ijobiy yechimini ta’minlaydi. 2. Salbiy ta’sir: haddan ortiq “avtoritetga bo‘ysunish” yoki “ochiq muloqotdan qochish” holatlari konfliktni kechiktiradi yoki yashirin shaklga o‘tishiga sabab bo‘ladi. Shu bois, zamonaviy pedagogik konfliktologiya yondashuvi milliy qadriyatlarni saqlagan holda, ularni interfaol muloqot, mediatsiya va restorativ amaliyotlar bilan uyg‘unlashtirishni taklif etadi. 304 NEW RENAISSANCE 2025 OKTABR INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 10 Xulosa qilib aytganda, pedagogik konfliktni hal etishda milliy mentalitetning o‘rni beqiyosdir. O‘zbek xalqining ma’naviy-axloqiy qadriyatlari, hurmat va sabrga asoslangan muloqot an’analari o‘qituvchi, o‘quvchi va ota-onalar o‘rtasidagi ziddiyatlarni yumshatishda muhim resurs bo‘lib xizmat qiladi. Shu bilan birga, ta’lim tizimida ochiq muloqot madaniyatini shakllantirish, konfliktologik kompetensiyani rivojlantirish orqali milliy mentalitetning konstruktiv salohiyatini to‘liq nam
Доказательный фрагмент
«This article analyzes the role of national mentality in resolving pedagogical conflicts that arise in the educational process.»
Образец извлечения
Демо-превьюThis article analyzes the role of national mentality in resolving pedagogical conflicts that arise in the educational process. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- pedagogical conflict, national mentality, educational process, conflictology, конфликтология, unity, hamjihatlik, konfliktologiya, педагогическая культура, milliy mentalitet, axloqiy qadriyatlar., ta’lim jarayoni, pedagogical culture, pedagogik madaniyat, нравственные ценности., сплочённость, национальный менталитет, pedagogik konflikt, педагогический конфликт, образовательный процесс, moral values.
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025