МЕТОДЫ РАЗВИТИЯ ФИЗИЧЕСКИХ КАЧЕСТВ У СПОРТСМЕНОВ С НАРУШЕНИЯМИ СЛУХА И РЕЧИ ПОСРЕДСТВОМ ЛЕГКОАТЛЕТИЧЕСКИХ УПРАЖНЕНИЙ

Аннотация

This article highlights effective methods for developing physical qualities through track and field exercises in athletes with hearing and speech impairments. The study examined the influence of training sessions organized on the basis of visual signals, gestures, and kinesthetic communication on the qualities of speed, strength, endurance, and agility. The results show that the adapted training system significantly increases the physical fitness and social activity of athletes of this category. Keywords: athletes with hearing impairments, adapted training, track and field, physical qualities, visual signal, communication. МЕТОДЫ РАЗВИТИЯ ФИЗИЧЕСКИХ КАЧЕСТВ У СПОРТСМЕНОВ С НАРУШЕНИЯМИ СЛУХА И РЕЧИ ПОСРЕДСТВОМ ЛЕГКОАТЛЕТИЧЕСКИХ УПРАЖНЕНИЙ Аннотация. В данной статье рассматриваются эффективные методы развития физических качеств посредством легкоатлетических упражнений у спортсменов с нарушениями слуха и речи. В исследовании изучалось влияние тренировок, основанных на зрительных сигналах, жестах и кинестетической коммуникации, на такие качества, как скорость, сила, выносливость и ловкость. Результаты показывают, что адаптированная система тренировок значительно повышает физическую подготовленность и социальную активность спортсменов данной категории. Ключевые слова: спортсмены с нарушениями слуха, адаптированная тренировка, легкая атлетика, физические качества, зрительные сигналы, коммуникация. Dolzarbligi Bugungi kunda jismoniy tarbiya va sport tizimi har bir insonning imkoniyatlariga qarab moslashtirilgan yondashuvlarni talab etmoqda. Shu jumladan, eshitish va gapirishida nuqsoni bo‘lgan shaxslarning sport faoliyatini tashkil etish ijtimoiy integratsiyaning muhim yo‘nalishlaridan biridir. 94 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11 Bunday sportchilar bilan ishlashda pedagogik, psixologik va kommunikativ omillar birgalikda hisobga olinishi zarur. Eshitishida nuqsoni bo‘lgan sportchilar tovushli signallarni qabul qilolmasligi sababli, ularga vizual va kinestetik yo‘nalishdagi mashg‘ulotlar samaraliroq natija beradi. Yengil atletika sport turi bu toifadagi sportchilar uchun eng mos bo‘lgan yo‘nalishlardan biridir. Chunki u tabiiy harakatlarga asoslangan bo‘lib, harakat orqali o‘zini ifoda etish imkonini beradi. Sport mashg‘ulotlari nafaqat jismoniy, balki ruhiy tiklanish va ijtimoiylashuv uchun ham muhim vosita hisoblanadi. Bugungi kunda O‘zbekiston Respublikasida imkoniyati cheklangan shaxslar uchun sport infratuzilmasi kengaymoqda. Ammo eshitishida nuqsoni bo‘lgan sportchilar bilan ishlashda maxsus metodik tizimlar yetarlicha ishlab chiqilmagan. Shuning uchun ushbu toifa sportchilarning jismoniy sifatlarini rivojlantirishda yengil atletika mashqlaridan foydalanish dolzarb masala bo‘lib qolmoqda. Eshitishida nuqsoni bo‘lgan sportchilarda tezkorlik, chidamlilik va muvofiqlikni rivojlantirish ular uchun asosiy tayyorgarlik yo‘nalishidir. Bu jarayonda imo-ishora, belgi, rangli signal va jismoniy ko‘rsatmalar orqali axborot almashinuvi tashkil etiladi. Mashg‘ulotlarda murabbiy har bir topshiriqni vizual tarzda tushuntiradi, bu esa sportchilarning ishonchini oshiradi. Yengil atletika mashqlari (yugurish, sakrash, uloqtirish) orqali umumiy jismoniy tayyorgarlik darajasi sezilarli yaxshilanadi. Shuningdek, bu mashqlar muvofiqlashtirish va fazoviy idrokni rivojlantiradi. Eshitishida nuqsoni bo‘lgan sportchilarda vizual diqqat kuchli rivojlanganligi sababli, mashqlarni ko‘rgazmali tarzda o‘rgatish yuqori samaradorlik beradi. Maxsus tayyorlangan metodika sportchilarning psixologik tayyorgarligini ham yaxshilaydi. Bu esa ularning o‘ziga ishonchini oshiradi va musobaqalarda faol ishtirok etishlariga yordam beradi. Moslashtirilgan mashg‘ulotlar tizimi har bir sportchining individual xususiyatini hisobga olgan holda tuziladi. Bunday tizimda jamoaviy hamkorlik, imo-ishora bilan o‘zaro aloqa va ijobiy motivatsiya asosiy omil hisoblanadi. Muhokama va natija Tadqiqot davomida eshitishida nuqsoni bo‘lgan 12 nafar sportchi bilan 3 oy davomida mashg‘ulotlar olib borildi. Ular 30 metrga yugurish, joyidan uzunlikka sakrash, 600 metr yugurish va chaqqonlik testlarida ishtirok etdilar. Mashg‘ulotlar haftasiga 3 marotaba, har biri 60 daqiqa davom etdi. Har bir mashg‘ulotda maxsus belgilar, rangli signal kartochkalari va imo- ishora tizimi qo‘llanildi. Mashg‘ulotlar dasturi bosqichma-bosqich yuklama oshirish tamoyiliga asoslandi. Olingan natijalar tajriba va nazorat guruhlari o‘rtasida taqqoslandi. Tadqiqot yakunida jismoniy sifatlarning sezilarli o‘sishi kuzatildi. Bu holat ishlab chiqilgan moslashtirilgan yondashuvning amaliy samaradorligini ko‘rsatdi. Mazkur tajriba kelgusida eshitishida nuqsoni bo‘lgan sportchilar uchun metodik qo‘llanma ishlab chiqish uchun asos bo‘lib xizmat qiladi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, tajriba guruhida 30 metrga yugurish natijalari o‘rtacha 8,1 soniyadan 7,3 soniyagacha yaxshilandi. Joyidan uzunlikka sakrash mashqida o‘rtacha natija 125 sm dan 142 sm gacha oshdi. 600 metrga yugurish mash